Nhiều quốc gia tăng cường máy bay, tàu chiến tới Trung Đông

Đồng minh phương Tây ồ ạt tăng cường lực lượng tới Trung Đông. Ảnh: Reuters.

Australia cho biết sẽ triển khai máy bay trinh sát cảnh báo sớm Boeing E-7A Wedgetail, loại máy bay có khả năng giám sát tầm xa và kiểm soát không phận khu vực.

Bộ trưởng Quốc phòng Richard Marles cho biết chiếc máy bay này sẽ được vận hành bởi 85 thành viên phi hành đoàn.

Canberra cũng sẽ gửi thêm các tên lửa không đối không tầm trung tiên tiến AIM-120 AMRAAM nhằm hỗ trợ năng lực phòng không cho các lực lượng đồng minh.

Về phía châu Âu, Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey cho biết các tiêm kích Eurofighter Typhoon của nước này đã bắn hạ hai máy bay không người lái trên bầu trời Jordan, trong khi một chiếc khác đang bay về phía Bahrain.

Ông Healey cũng xác nhận chiếc máy bay ném bom đầu tiên của Mỹ đã hạ cánh tại một căn cứ không quân ở Anh, sau khi London cho phép Washington sử dụng các căn cứ của mình cho một số hoạt động phòng thủ cụ thể.

Không chỉ Anh và Australia, Pháp cũng huy động hạm đội tàu sân bay để bảo vệ các đồng minh Vùng Vịnh trước hỏa lực của Tehran. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết Paris sẽ triển khai 8 tàu khu trục, 2 tàu đổ bộ chở trực thăng và tàu sân bay Charles de Gaulle (R91) tới khu vực Đông Địa Trung Hải và Biển Đỏ.

Theo ông Macron, động thái này nhằm tăng cường các biện pháp phòng thủ và hỗ trợ các quốc gia bị Iran tấn công, qua đó góp phần giảm nguy cơ leo thang xung đột trong khu vực.

Nguy cơ chiến sự bùng nổ và lan rộng khắp Vùng Vịnh

Tổng thống Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) Sheikh Mohammed bin Zayed al-Nahyan đã đưa ra cảnh báo mạnh mẽ đối với những lực lượng mà ông gọi là "các đối thủ" của nước này, trong bối cảnh các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái từ Iran tiếp tục nhằm vào khu vực Vùng Vịnh, theo Bloomberg.

Phát biểu được đưa ra trong chuyến thăm một bệnh viện, nơi nhà lãnh đạo UAE gặp gỡ những người bị thương do một đầu đạn từ Iran gây ra. Theo truyền thông địa phương, ông al-Nahyan đã trực tiếp thăm hỏi các nạn nhân và nhân viên y tế đang tham gia điều trị cho những người bị thương trong các vụ tấn công gần đây.

Tại đây, ông nhấn mạnh rằng sự thịnh vượng và hình ảnh ổn định của UAE không nên bị hiểu nhầm là dấu hiệu của sự yếu đuối. "UAE có sức chịu đựng lớn và bản lĩnh kiên cường, chúng tôi không phải là con mồi dễ dàng", ông al-Nahyan tuyên bố.

Nhà lãnh đạo UAE cũng nhấn mạnh rằng quốc gia này từ lâu được biết đến như một trung tâm phát triển năng động trong khu vực, song điều đó không đồng nghĩa với việc dễ bị tổn thương trước các mối đe dọa an ninh. "UAE rất hấp dẫn, UAE rất đẹp, UAE là một hình mẫu. Tuy nhiên, tôi nói với họ: đừng bị đánh lừa bởi vẻ bề ngoài của UAE", ông nói thêm.

Tổng thống Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) Sheikh Mohammed bin Zayed al-Nahyan. Ảnh: Reuters.

Những phát biểu trên được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông gia tăng, khi Iran tiếp tục triển khai các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa nhằm vào Israel cũng như một số quốc gia Vùng Vịnh. Các cuộc tấn công này được xem là động thái đáp trả sau khi lực lượng Mỹ và Israel tiến hành nhiều đợt không kích nhằm vào lãnh thổ Iran trong những ngày gần đây.

Diễn biến xung đột đã làm dấy lên lo ngại về tác động đối với hình ảnh ổn định của UAE, quốc gia được xây dựng như một trung tâm thương mại, tài chính và du lịch hàng đầu trong khu vực Trung Đông.

Ngày 7/3, giới chức Arab Saudi cũng được cho là đã yêu cầu Tehran ngưng tấn công quốc gia này, dù Arab Saudi ưu tiên phương án ngoại giao song việc hạ tầng năng lượng nước này bị nhắm đến có thể khiến Riyadh đáp trả, Reuters dẫn bốn nguồn thạo tin cho biết.

Trước đó, ngày 5/3, Ngoại trưởng Arab Saudi Faisal bin Farhan đã trao đổi với người đồng cấp Iran Abbas Araqchi để thể hiện rõ lập trường của Riyadh.

Khả năng hình thành liên minh chống Iran

Iran được cho là đã tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào sáu quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), gồm Arab Saudi, UAE, Qatar, Bahrain, Kuwait và Oman. Cả 6 quốc quốc gia này đều là đồng minh của Mỹ và đồng thời là nơi đặt các căn cứ quân sự của Washington.

Giới phân tích nhận định rằng Tehran có thể muốn gây sức ép buộc Tổng thống Mỹ Donald Trump chấm dứt chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran. Tuy nhiên, chiến lược này có nguy cơ phản tác dụng khi khiến các quốc gia Vùng Vịnh cảm thấy trực tiếp bị đe dọa.

Ông Abdulaziz Sager, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Vùng Vịnh có trụ sở tại Arab Saudi, cho rằng các quốc gia trong khu vực hiện đứng trước lựa chọn khó khăn.

"Các quốc gia Vùng Vịnh hiện phải đối mặt với lựa chọn rõ ràng: hoặc tham gia công khai hơn vào nỗ lực chiến tranh cùng Mỹ, cho phép sử dụng không phận và lãnh thổ của mình, thậm chí tham gia các hoạt động quân sự; hoặc đối mặt với nguy cơ leo thang trên chính lãnh thổ của họ", ông Sager nói với Reuters.

Cũng theo chuyên gia này, khả năng giữ lập trường trung lập ngày càng thu hẹp sau khi các tên lửa của Iran bắt đầu rơi xuống lãnh thổ các nước trong khu vực.

"Những cuộc tấn công đó đã buộc các nước Vùng Vịnh trở thành kẻ thù của họ", ông Sager nói, cho rằng các quốc gia từng giữ thái độ thận trọng đang ngày càng ngả về phía Washington.

Khói đen bốc lên từ cảng Jebel Ali (UAE) sau một đợt không kích của Iran. Ảnh: Reuters.

Các cuộc tấn công của Iran diễn ra sau khi Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei thiệt mạng trong chiến dịch không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran - bước ngoặt làm gia tăng căng thẳng trong khu vực.

Trước diễn biến này, GCC đã tổ chức cuộc họp khẩn cấp, viện dẫn Điều 51 của Hiến chương Liên Hợp Quốc về quyền tự vệ tập thể. Các quốc gia thành viên cũng đã kích hoạt các hệ thống phòng không chung và tăng cường hoạt động trinh sát trên không.

Thông điệp từ GCC gửi tới Tehran được cho là khá rõ ràng: các cuộc tấn công của Iran đã góp phần củng cố sự đoàn kết giữa các quốc gia Vùng Vịnh.

Không chỉ tác động đến an ninh khu vực, các cuộc tấn công còn làm dấy lên lo ngại về những hệ lụy đối với thị trường năng lượng thế giới. Vùng Vịnh hiện là một trong những trung tâm sản xuất và xuất khẩu dầu khí quan trọng nhất toàn cầu.

Các mối đe dọa tên lửa đã buộc một số cơ sở năng lượng phải tạm ngừng hoạt động, trong đó có các cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Qatar - nguồn cung chiếm khoảng 20% sản lượng LNG toàn cầu.

Bà Ebtesam al-Ketbi, Chủ tịch Trung tâm Chính sách Emirates, cảnh báo rằng nếu các cuộc tấn công tiếp tục với cường độ hiện nay, nguy cơ gián đoạn các tuyến vận tải năng lượng là rất lớn.

"Nếu các cuộc tấn công tiếp tục ở mức độ này và Vùng Vịnh không thể chịu đựng một cuộc xung đột kéo dài, việc gián đoạn các tuyến vận chuyển dầu hoặc đóng cửa eo biển Hormuz hoàn toàn có thể xảy ra", bà nói với Reuters.

Theo bà al-Ketbi, trong kịch bản đó, các quốc gia khác có thể buộc phải can thiệp bởi lợi ích kinh tế toàn cầu sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp.

Ebtesam al-Ketbi, Chủ tịch Trung tâm Chính sách Emirates. Ảnh: Wiki Commons.

Một số nhà phân tích cho rằng hành động của Iran đang vô tình thúc đẩy sự hình thành của một liên minh rộng lớn hơn chống lại Tehran. Ông Mohammed Baharoon, Tổng giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chính sách công Dubai, nhận định rằng việc UAE mô tả các cuộc tấn công của Iran là hành vi khủng bố có thể làm thay đổi cách tiếp cận của cộng đồng quốc tế.

"Iran đang đẩy các quốc gia Vùng Vịnh vào một liên minh ngày càng mở rộng chống lại họ". ông Baharoon nói. "Bằng việc tấn công các nước Vùng Vịnh, Iran đang biến họ thành kẻ thù và làm gia tăng nguy cơ một cuộc chiến rộng lớn hơn, điều mà không bên nào thực sự mong muốn".

Chiến sự có thể thay đổi Vùng Vịnh mãi mãi

Theo ghi nhận của các phóng viên Reuters tại khu vực, nhiều cư dân tại các quốc gia Vùng Vịnh đã phải trú ẩn trong các khu vực an toàn như cầu thang hoặc phòng không có cửa sổ khi các đợt đánh chặn tên lửa diễn ra trên bầu trời. Những tiếng nổ từ các hệ thống phòng không khiến tâm lý bất an lan rộng.

Không gian hàng không trong khu vực cũng trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết. Nhiều tuyến bay bị đình chỉ, trong khi việc rời khỏi khu vực trở nên khó khăn do các tuyến di chuyển bị hạn chế.

Ông Federico Maccioni, thành viên bộ phận tài chính của Reuters tại Dubai, cho biết lần đầu tiên ông cảm nhận sự hoài nghi về tương lai của thành phố vốn được xem là biểu tượng của sự ổn định.

"Đây là lần đầu tiên tôi cảm nhận được một chút nghi ngờ về những gì đang chờ đón Dubai", ông Maccioni nói.

Ở Arab Saudi, Bộ Ngoại giao Mỹ cũng ban hành chỉ thị cho các nhân viên không khẩn cấp của nước này cùng thân nhân rời Arab Saudi "với lý do an ninh", theo Guardian.

Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran đã nhiều lần xuyên thủng hệ thống phòng không, đánh trúng các mục tiêu như sân bay, khách sạn và trung tâm dữ liệu. Điều này làm gia tăng lo ngại về khả năng bảo vệ các trung tâm kinh tế của khu vực.

Những diễn biến này đang gây sức ép lên hình ảnh của các thành phố như Dubai, Abu Dhabi hay Riyadh, những nơi được xây dựng dựa trên niềm tin của nhà đầu tư và cảm nhận về sự an toàn, thúc đẩy khả năng những quốc gia này hành động và can thiệp vào cuộc xung đột.

Đại Hoàng