Nga tìm lời giải cho 'vùng tử thần' ở Ukraine bằng bầy đàn UAV

Dù đã huy động đáng kể nguồn lực và chấp nhận tổn thất cao, các bước tiến của Nga vẫn bị chặn lại trước hệ thống phòng thủ ngày càng hiệu quả của Ukraine. Ở trung tâm của thế bế tắc này là các "vùng tiêu diệt", những khu vực trải dài nhiều kilomet phía trước phòng tuyến, nơi bất kỳ lực lượng nào tiến vào đều gần như ngay lập tức bị phát hiện và tấn công.

Binh sĩ Nga đang chuẩn bị phóng UAV trinh sát Orlan-10. (Nguồn: Bộ Quốc phòng Nga)

Tại đây, Ukraine tận dụng mạng lưới máy bay không người lái (UAV) dày đặc để giám sát liên tục chiến trường. Khi lực lượng Nga xuất hiện, họ nhanh chóng bị định vị và trở thành mục tiêu của pháo binh hoặc các đòn tấn công chính xác từ UAV. Điều này khiến mọi nỗ lực tập trung lực lượng quy mô lớn của Nga trở nên cực kỳ rủi ro, thậm chí bị bẻ gãy ngay từ khi chưa tiếp cận được phòng tuyến chính.

Trong bối cảnh đó, một số nhà phân tích quân sự Nga cho rằng lời giải có thể nằm ở việc triển khai các "đàn UAV", như một cách tiếp cận mới nhằm xuyên thủng các "vùng tiêu diệt" này. Khác với cách vận hành truyền thống, nơi mỗi UAV cần một người điều khiển riêng, mô hình bầy đàn cho phép một người điều khiển giám sát và điều phối nhiều UAV cùng lúc, trong khi bản thân các thiết bị này có thể tự phối hợp với nhau để thực hiện nhiệm vụ.

Thực tế hiện nay, điểm yếu lớn của Nga không hẳn nằm ở số lượng UAV, mà ở nguồn nhân lực điều khiển. Mỗi UAV tấn công đều cần một người vận hành được đào tạo bài bản, trong khi quá trình huấn luyện này không thể rút ngắn đáng kể. Khi triển khai số lượng lớn UAV, Nga buộc phải tập trung nhiều điều khiển viên trong cùng khu vực, vô tình tạo ra tín hiệu điện tử mạnh và dễ bị đối phương phát hiện. Đồng thời, tổn thất trên chiến trường khiến lực lượng này ngày càng thiếu hụt, tạo ra một "nút thắt cổ chai" nghiêm trọng.

Ý tưởng về UAV bầy đàn nhằm giải quyết trực tiếp vấn đề đó. Nếu một người điều khiển có thể vận hành nhiều UAV, trong khi các thiết bị tự chia sẻ dữ liệu, điều chỉnh đường bay và phối hợp tấn công, thì cùng một mức độ hỏa lực có thể đạt được với ít nhân sự hơn. Điều này không chỉ giảm nguy cơ bị phát hiện mà còn cho phép mở rộng quy mô tấn công mà không kéo theo rủi ro tương ứng về con người. Quan trọng hơn, nó chuyển trọng tâm từ yếu tố nhân lực, sang máy móc, thứ có thể sản xuất hàng loạt với tốc độ cao hơn nhiều.

Dù vậy, khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế vẫn còn đáng kể. Nga đã chứng minh khả năng tiến hành các đợt tấn công UAV quy mô lớn, điển hình là các cuộc tập kích bằng UAV Geran. Tuy nhiên, phần lớn các UAV này hoạt động theo lộ trình được lập trình sẵn, nhắm vào mục tiêu cố định và thiếu khả năng phối hợp linh hoạt trong thời gian thực. Nói cách khác, đó là "tấn công số lượng lớn", chứ chưa phải "tấn công bầy đàn" đúng nghĩa.

Một hệ thống UAV bầy đàn thực sự đòi hỏi mức độ tự chủ cao hơn nhiều, đặc biệt trong môi trường tác chiến điện tử khắc nghiệt. Các UAV cần có khả năng tiếp tục hoạt động hiệu quả ngay cả khi mất liên lạc với người điều khiển, đồng thời vẫn duy trì được sự phối hợp với nhau. Đây chính là điểm mà phần lớn các hệ thống hiện nay, không chỉ của Nga, vẫn chưa hoàn thiện.

Nga được cho là đang đầu tư mạnh vào các công nghệ nền tảng cho mô hình này, bao gồm trí tuệ nhân tạo, thị giác máy tính và các hệ thống UAV kết nối mạng. Một số nền tảng thậm chí đã có khả năng tự điều chỉnh đường bay ở mức hạn chế để tránh phòng không hoặc triển khai UAV nhỏ hơn gần khu vực mục tiêu.

Ngay cả khi vượt qua được rào cản công nghệ, UAV bầy đàn vẫn phải đối mặt với một thách thức lớn khác: tác chiến điện tử. Ukraine đã sử dụng rộng rãi các biện pháp gây nhiễu để phá vỡ liên lạc giữa UAV và người điều khiển, cũng như giữa các UAV với nhau. Trong môi trường như vậy, khả năng phối hợp có thể nhanh chóng bị vô hiệu hóa. Giống như nhiều khía cạnh khác của xung đột, bất kỳ lợi thế nào đạt được cũng có thể chỉ tồn tại trong thời gian ngắn trước khi đối phương tìm ra cách đối phó.

Quan trọng hơn, UAV bầy đàn không phải là lời giải toàn diện cho bài toán chiến trường. Hệ thống phòng thủ của Ukraine được xây dựng theo nhiều lớp, kết hợp UAV, bãi mìn, chướng ngại vật chống tăng và các vị trí kiên cố. Việc xuyên thủng một lớp phòng thủ bằng UAV không đồng nghĩa với việc có thể khai thác thành công đột phá đó. Để làm được điều này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa UAV, pháo binh, bộ binh và hậu cần, một nhiệm vụ càng trở nên khó khăn khi liên lạc bị gián đoạn.

Xuân Minh