Nếu một ngày không còn báo in...

Những năm tháng huy hoàng của báo giấy.

Câu chuyện ở Mỹ
Ngày càng có nhiều tờ báo lớn của Mỹ ngừng xuất bản bản in (chuyển hẳn sang kỹ thuật số hoặc đóng cửa hoàn toàn). Đó là tờ Atlanta Journal - Constitution (AJC - Mỹ), tờ báo lớn và lâu đời nhất (hơn 157 năm) ngừng bản in gần đây nhất, với bản in cuối cùng ngày 31-12-2025; từ ngày 1-1-2026 chuyển hẳn sang digital-only. Đây là tờ báo lớn nhất ở một khu vực đô thị lớn (thành phố Atlanta) chuyển sang mô hình không in, khiến Atlanta trở thành thành phố lớn nhất Mỹ không còn báo in hằng ngày.
Trong khi đó, tờ báo lớn nhất bang New Jersey, Star - Ledger, đã ngừng bản in từ tháng 2-2025 (bản in cuối cùng ra ngày 2-2-2025) và hiện đã chuyển sang digital-only trên NJ.com. Còn tờ Christian Science Monitor đã ngừng bản in hằng ngày từ năm 2009, chuyển sang xuất bản tuần (weekly print) kết hợp mạnh với digital. Đây là một trong những tờ báo uy tín sớm chuyển đổi mô hình.
Các trường hợp khác đáng chú ý như Seattle Post-Intelligencer đã ngừng bản in từ năm 2009, một trong những tờ đầu tiên chuyển digital-only. Nhiều tờ thuộc tập đoàn truyền thông và xuất bản tư nhân lớn của Mỹ Advance Publications (do gia đình Newhouse sở hữu) ở Alabama, New Jersey và các bang khác cũng ngừng in hoặc giảm mạnh tần suất. Còn National Geographic (phiên bản tạp chí) thì đã ngừng bán bản in rộng rãi từ năm 2024, tập trung vào digital. Nhiều tờ báo địa phương ở Mỹ ngừng in hoặc đóng cửa hoàn toàn, tạo ra hiện tượng mà nhiều người gọi là “sa mạc tin tức” (news deserts). Đây là hiện tượng mà các cộng đồng hoặc khu vực địa lý không có hoặc có rất ít quyền truy cập vào tin tức và thông tin địa phương đáng tin cậy, thường xảy ra khi các tờ báo địa phương đóng cửa hoặc bị thu hẹp quy mô. Hiện tượng này tạo ra các khoảng trống thông tin, hạn chế khả năng nắm bắt tin tức cộng đồng của người dân.
Theo dữ liệu từ Alliance for Audited Media (AAM) tính đến tháng 9-2025, 24/25 tờ báo lớn nhất Mỹ đều giảm lượng phát hành in, với mức giảm trung bình 12,5% chỉ trong 6 tháng. Tổng lượng phát hành in hằng ngày của top 25 tờ giảm mạnh so với các năm trước.
Trong danh sách này, The Washington Post có mức giảm mạnh nhất trong top 25. Lượng phát hành in hằng ngày giảm 21,2% trong 6 tháng (tính đến tháng 9-2025), xuống còn khoảng 87.576 bản (từ 111.171 bản năm trước). Tờ Los Angeles Times thì giảm 19,8%, còn khoảng 63.492 bản/ngày. Tờ báo đình đám The Wall Street Journal (tờ có lượng phát hành in lớn nhất) giảm 12,9%, còn khoảng 412.428 bản/ngày. Tờ The New York Times thì giảm 8,6%, còn khoảng 228.755 bản/ngày; NYT vẫn duy trì bản in nhưng tập trung mạnh vào mô hình trả phí (subscription), số và nội dung cao cấp. Còn USA Today giảm 13,8%, còn khoảng 89.215 bản…
Xu hướng sụt giảm không thể đảo ngược của báo in
Tại Mỹ, nơi có nền báo chí lâu đời và phát triển mạnh mẽ, doanh thu quảng cáo in giảm hơn 90% từ đầu thế kỷ, lượng phát hành báo in hằng ngày của top 25 tờ báo lớn sụt giảm trung bình 12 - 13% chỉ trong năm 2025. Nhiều tờ báo địa phương đóng cửa, tạo ra news deserts tại hàng chục triệu dân.
Châu Âu cũng chứng kiến xu hướng tương tự: giảm tần suất xuất bản, thu hẹp số trang, thậm chí chuyển hẳn sang trực tuyến như Evening Standard (Anh) chỉ còn xuất bản hằng tuần. Ngược lại, một số thị trường châu Á như Ấn Độ và một phần Trung Quốc vẫn duy trì tăng trưởng nhờ dân số lớn và giá bán rẻ, nhưng xu hướng dài hạn vẫn nghiêng về số hóa. Các nhà xuất bản thành công như New York Times hay Financial Times chuyển mình nhờ mô hình đăng ký trả phí, kết hợp nội dung chất lượng cao và trải nghiệm số cá nhân hóa.
Ở Anh, tờ The Independent, một trong những trường hợp điển hình và sớm nhất, đã ngừng xuất bản bản in từ tháng 3-2016, trở thành tờ báo quốc gia đầu tiên của Anh chuyển hẳn sang digital-only. Trước đó The Independent là tờ báo có lượng phát hành lớn, nhưng doanh thu bản in giảm mạnh và hiện hoạt động mạnh trên nền tảng trực tuyến.
Báo in đối mặt với ba thách thức lớn: chi phí sản xuất và phân phối cao, quảng cáo di chuyển sang Google - Facebook, và độc giả trẻ ưu tiên tin tức tức thì, đa phương tiện. Tuy nhiên, báo in vẫn giữ lợi thế về độ tin cậy, trải nghiệm đọc sâu và giá trị sưu tầm. Nhiều tờ báo cao cấp vẫn in phiên bản giới hạn để giữ hình ảnh thương hiệu. Xu hướng hiện nay là “three-pillar revenue”: in (giảm dần), số (tăng nhưng chưa bù đắp), và các hoạt động khác (sự kiện, dịch vụ). Trí tuệ nhân tạo (AI) càng thúc đẩy chuyển đổi, giúp cá nhân hóa nội dung nhưng cũng đe dọa việc làm và lan truyền thông tin sai lệch.
Hầu hết các tờ báo lớn vẫn còn bản in (như The New York Times, Wall Street Journal, Financial Times, The Times (Anh), Le Monde (Pháp), Asahi Shimbun (Nhật)...) đều giảm mạnh số lượng in, giảm ngày xuất bản, hoặc chỉ giữ bản in cao cấp/giới hạn. Doanh thu quảng cáo và độc giả chuyển sang nền tảng số là lý do chính.
Hiện một số tờ vẫn giữ e-paper (phiên bản điện tử giống báo in) dù đã ngừng in vật lý.

Những năm tháng huy hoàng của báo giấy.

Giả sử Việt Nam không còn báo in...
Ở Việt Nam hiện chưa có tờ báo lớn nào ngừng hoàn toàn bản in, nhưng nhiều tờ đã giảm tần suất hoặc đẩy mạnh chuyển đổi số.
Giả sử đến năm 2035 - 2040, báo in hoàn toàn biến mất tại Việt Nam. Sáng sớm, thay vì tiếng báo rơi trước cửa nhà hoặc tiếng xe máy của đơn vị phát hành chở báo, mọi người chỉ mở điện thoại hoặc màn hình thông minh. Các tờ báo lớn như chỉ còn phiên bản số, cập nhật 24/7 với video, infographic, podcast và nội dung AI hỗ trợ.
Đời sống báo chí sẽ thay đổi sâu sắc. Tốc độ trở thành ưu tiên hàng đầu: tin nóng được đẩy thông báo ngay lập tức, livestream hiện trường, dữ liệu tương tác thời gian thực. Nhà báo không còn chạy deadline in báo lúc nửa đêm mà làm việc theo ca trực tuyến, sử dụng công cụ AI để phân tích dữ liệu, tóm tắt, thậm chí soạn thảo ban đầu. Điều này giúp tăng năng suất nhưng đòi hỏi kỹ năng mới: xác minh thông tin giữa biển dữ liệu giả, đạo đức sử dụng AI, và tương tác cộng đồng trên nền tảng số.
Không gian làm việc của tòa soạn sẽ gọn nhẹ hơn, ít máy in khổng lồ, ít khâu phân phối phức tạp, tiết kiệm chi phí giấy mực và vận chuyển. Doanh thu chuyển hẳn sang quảng cáo số, hội viên trả phí, thương mại điện tử và sự kiện. Báo chí có thể tiếp cận rộng hơn, đặc biệt giới trẻ và vùng sâu vùng xa qua điện thoại. Tuy nhiên, khoảng cách số (digital divide) sẽ lộ rõ: người cao tuổi, nông dân, lao động phổ thông quen đọc báo giấy có thể tiếp cận thông tin kém hơn, dễ bị thao túng bởi tin giả trên mạng xã hội. Và cùng sự hoài niệm ở rất nhiều người…

Thời thế...

Khi báo chí mất đi yếu tố “vật chất”...
Khi không còn tờ báo vật lý, cảm giác sờ giấy, mùi mực, đọc chậm rãi trên tàu xe hay quán cà phê – sẽ làm giảm trải nghiệm sâu lắng. Các bài điều tra dài hơi, phân tích chính sách có nguy cơ bị rút ngắn để phù hợp màn hình nhỏ. Ý kiến công chúng có thể trở nên phân cực hơn vì thuật toán đẩy nội dung “gây nghiện”. Ngược lại, báo chí số có cơ hội tương tác mạnh mẽ hơn: độc giả bình luận trực tiếp, cung cấp dữ liệu, tham gia sản xuất nội dung...
Trong bối cảnh Việt Nam hiện nay, báo chí sẽ tập trung nguồn lực vào nền tảng số quốc gia, tăng tính tương tác và minh bạch. Nhưng thách thức lớn là duy trì uy tín và vai trò định hướng dư luận khi cạnh tranh khốc liệt với TikTok, Facebook, YouTube... Không còn báo in, báo chí có thể linh hoạt hơn, nhưng đòi hỏi đầu tư mạnh vào nhân lực chất lượng cao, công nghệ và giáo dục truyền thông cho công chúng.
Như vậy, sự mai một của báo in là xu hướng không thể đảo ngược, nhưng không đồng nghĩa với cái chết của báo chí. Đó là sự chuyển mình tất yếu sang một hệ sinh thái thông tin đa chiều, nhanh nhạy và cá nhân hóa hơn. Tương lai thuộc về những tòa soạn biết kết hợp công nghệ với bản sắc cốt lõi: sự thật, trách nhiệm và giá trị nhân văn. Việt Nam cần chiến lược chuyển đổi số bài bản để báo chí không chỉ tồn tại mà còn phát triển bền vững, góp phần vào sự phát triển của đất nước.

NGUYỄN MINH HẢI