Nếu kỳ thi tốt nghiệp THPT chỉ để xét tốt nghiệp, đại học tuyển sinh thế nào?

Tuyển sinh phải theo phân tầng đại học

Theo PGS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng Đào tạo Trường ĐH Bách khoa TPHCM, kỳ thi tốt nghiệp THPT cần được trả về đúng chức năng đánh giá chuẩn đầu ra của giáo dục phổ thông. Theo ông, việc dùng một kỳ thi đồng thời để xét tốt nghiệp và tuyển sinh đại học là "khiên cưỡng" về mặt sư phạm, khiến cả hai mục tiêu đều khó đạt hiệu quả tối ưu, đồng thời làm gia tăng áp lực thi cử.

Từ thực tiễn tuyển sinh tại Trường Đại học Bách khoa từ năm 2022, ông Thắng cho biết phương thức xét tuyển tổng hợp, kết hợp 70% trọng số từ điểm thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TPHCM cùng điểm thi tốt nghiệp và học bạ, cho thấy sự tương quan chặt chẽ giữa kết quả đầu vào và thành tích học tập ở đại học.

Theo ông, việc ngày càng nhiều trường áp dụng xét tuyển tổng hợp cho thấy xu hướng tách dần chức năng tuyển sinh khỏi kỳ thi tốt nghiệp đã hình thành trên thực tế.

Sinh viên đại học ở TPHCM.

PGS Bùi Hoài Thắng cho rằng, hệ thống tuyển sinh cũng cần được thiết kế theo phân tầng của giáo dục đại học.

Đối với nhóm trường trọng điểm có nhiệm vụ đào tạo nhân lực tinh hoa, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, việc duy trì cơ chế thi tuyển với khả năng sàng lọc cao là bắt buộc.

Trong khi đó, nhóm trường đào tạo theo nhu cầu thị trường cần có cơ chế tuyển sinh linh hoạt hơn, kết hợp nhiều tiêu chí như điểm học bạ, kết quả kỳ thi đánh giá năng lực, thành tích cá nhân hay trải nghiệm thực tế.

Riêng nhóm trường đào tạo đại trà, mục tiêu là đáp ứng nhu cầu nhân lực quy mô lớn, chỉ cần người học hoàn thành chương trình THPT là có thể nhập học.

Theo ông, đa dạng hóa phương thức tuyển sinh thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một điểm số duy nhất sẽ vừa giảm áp lực thi cử, vừa tiệm cận triết lý giáo dục hiện đại của nhiều quốc gia phát triển.

Đại học cần được tự chủ nhưng không để mạnh ai nấy làm

PGS Nguyễn Tấn Trần Minh Khang, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Thông tin, cho rằng các trường đại học cần được quyền tổ chức các bài thi riêng như một biểu hiện của quyền tự chủ đại học. Tuy nhiên, nếu mỗi trường đều tổ chức một kỳ thi độc lập sẽ tạo ra gánh nặng rất lớn cho thí sinh và xã hội.

Theo ông, giải pháp hợp lý là phát triển các kỳ thi đánh giá năng lực dùng chung cho nhiều trường, kết hợp với kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT cùng các tiêu chí khác trong xét tuyển. Cách làm này vừa bảo đảm quyền tự chủ, vừa giảm số lượng kỳ thi và chi phí cho người học.

Đồng quan điểm, ThS Phạm Thái Sơn, Giám đốc tuyển sinh Trường ĐH Công Thương TPHCM, cho rằng sau vụ việc ở Tuyên Quang, không nên vội vàng đề xuất tổ chức thêm một kỳ thi tuyển sinh đại học cấp quốc gia. Việc tổ chức thêm một kỳ thi sẽ làm tăng sẽ làm tăng chi phí cho Nhà nước, các trường đại học, phụ huynh và hơn một triệu thí sinh mỗi năm.

Ông cũng cho rằng không nên quy nguyên nhân của sai phạm cho việc các trường đại học sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp để tuyển sinh. Động cơ gian lận có thể tăng khi giá trị của kỳ thi lớn hơn, nhưng nguyên nhân cốt lõi vẫn nằm ở những lỗ hổng trong tổ chức, giám sát và việc thực thi quy chế.

Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT 2026.

Theo ThS Sơn, đối với công tác tuyển sinh đại học, những trường có yêu cầu phân loại cao có thể tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực hoặc tuyển sinh riêng; các trường còn lại tiếp tục sử dụng kết quả thi tốt nghiệp THPT hoặc kết quả các kỳ thi đánh giá năng lực uy tín.

"Điều quan trọng nhất không phải là thêm hay bớt một kỳ thi, mà là xây dựng được một hệ thống khảo thí minh bạch, công bằng và đáng tin cậy", ông Sơn nhấn mạnh.

Theo ThS Cù Xuân Tiến, Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Kinh tế - Luật, nếu quay trở lại mô hình tuyển sinh trước năm 2015, khi nhiều trường tổ chức kỳ thi riêng, chi phí xã hội sẽ rất lớn, học sinh vùng sâu vùng xa tiếp tục chịu thiệt thòi, luyện thi sẽ bùng phát và khó bảo đảm sự đồng đều giữa các kỳ thi.

Ông cho rằng quá trình "tách" thực chất đã diễn ra trong nhiều năm qua với sự phát triển của các kỳ thi đánh giá năng lực của hai Đại học Quốc gia, kỳ thi đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội và nhiều phương thức tuyển sinh khác.

Điều cần làm hiện nay không phải tranh luận có tách hay không, mà là hoàn thiện lộ trình chuyển đổi.

Theo ông Tiến, trước hết cần chuyên nghiệp hóa đội ngũ khảo thí và xây dựng cơ chế giám sát độc lập. Tiếp đó là phát triển ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, mở rộng thi trên máy tính, tổ chức nhiều đợt trong năm để giảm áp lực "một kỳ thi quyết định cả tương lai".

Bên cạnh đó, cần mở rộng mạng lưới điểm thi đánh giá năng lực trên cả nước, hỗ trợ học sinh vùng khó khăn và tăng cường kiểm định chất lượng các kỳ thi riêng. Nhà nước nên khuyến khích các trường liên kết tổ chức các kỳ thi dùng chung thay vì mạnh ai nấy làm.

Theo ông Tiến, dù lựa chọn mô hình nào thì yêu cầu cấp bách nhất vẫn là thực thi nghiêm quy chế, xử lý sai phạm không có vùng cấm. Bởi một mô hình tốt cũng sẽ thất bại nếu khâu tổ chức và giám sát bị buông lỏng.

Nhiều chuyên gia cùng cho rằng, nếu kỳ thi tốt nghiệp THPT được trả về đúng chức năng công nhận hoàn thành chương trình phổ thông, tuyển sinh đại học sẽ chuyển mạnh sang mô hình kết hợp nhiều phương thức. Trong đó, các kỳ thi đánh giá năng lực dùng chung nhiều khả năng sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng, còn các trường sẽ chủ động lựa chọn phương thức tuyển sinh phù hợp với mục tiêu đào tạo.

Lê Huyền