NATO chọn máy bay cảnh báo sớm GlobalEye của Thụy Điển thay thế khí tài Mỹ

Liên minh quân sự NATO dự kiến sẽ chính thức công bố việc lựa chọn máy bay chỉ huy và cảnh báo sớm (AEW&C) GlobalEye do tập đoàn Saab (Thụy Điển) sản xuất tại Hội nghị thượng đỉnh Ankara diễn ra vào ngày 7 và 8/7. Quyết định này nhằm thay thế toàn bộ 14 chiếc E-3A Sentry AWACS đã hoạt động từ đầu thập niên 1980.

Sự thay đổi chiến lược của NATO trong tác chiến trên không

Quyết định này đánh dấu sự thay đổi đáng kể so với kế hoạch hồi tháng 11/2023, khi NATO từng ưu tiên dòng Boeing E-7 Wedgetail của Mỹ. Tuy nhiên, việc Không quân Mỹ hủy kế hoạch mua 26 chiếc E-7 vào tháng 6/2025 đã khiến bài toán kinh tế và duy trì vòng đời của chương trình này không còn khả thi đối với liên minh.

Máy bay chỉ huy - cảnh báo sớm GlobalEye kết hợp khung Bombardier Global với radar Erieye ER, dự kiến thay thế toàn bộ đội AWACS E-3A của NATO. Ảnh: Saab

Hệ thống GlobalEye là sự kết hợp giữa khung máy bay doanh nhân Bombardier Global 6000/6500 và radar mảng pha quét điện tử chủ động (AESA) Erieye ER. Khác với mái vòm radar quay cơ học trên E-3A, GlobalEye sử dụng cụm ăng ten cố định trên lưng máy bay, cho phép phát hiện mục tiêu bay ở khoảng cách hơn 550 km khi hoạt động tại độ cao 10.668 m.

Về mặt vận hành, GlobalEye thể hiện ưu thế về tính tự động hóa khi chỉ cần 5 trạm điều khiển với 5 nhân sự, ít hơn nhiều so với mức 13 - 19 người trên các dòng máy bay cũ. Thời gian bay tiêu chuẩn đạt 11 giờ và có thể kéo dài lên 13 giờ. Căn cứ Geilenkirchen tại Đức dự kiến sẽ trở thành trung tâm khai thác dòng máy bay này lớn nhất thế giới.

Ukraine củng cố không quân bằng tiêm kích JAS 39 Gripen

Song song với các chuyển động của NATO, Ukraine và Thụy Điển đã xác nhận thỏa thuận chuyển giao 16 tiêm kích JAS 39 Gripen C/D. Lô máy bay đầu tiên dự kiến sẽ được bàn giao cho Kiev từ đầu năm 2027. Ngoài ra, hai bên cũng ký hợp đồng cho 16 chiếc Gripen E mới sản xuất, dự kiến giao hàng từ năm 2029.

Tiêm kích JAS 39 Gripen C/D được thiết kế để vận hành từ đường băng dã chiến, phù hợp với nhu cầu phân tán lực lượng của Không quân Ukraine trước các đợt tập kích của Nga. Ảnh: Bộ Quốc phòng Hungary

JAS 39 Gripen được đánh giá là đặc biệt phù hợp với chiến trường Ukraine nhờ khả năng cất hạ cánh trên đường băng dã chiến ngắn khoảng 800 m hoặc các đoạn đường cao tốc. Điều này giúp không quân Ukraine dễ dàng phân tán lực lượng để tránh các đợt tập kích bằng tên lửa hành trình và UAV của Nga vào các căn cứ cố định.

Về hỏa lực, Gripen có thể mang theo tên lửa không đối không tầm xa Meteor (tầm bắn 120 km), AIM-120 AMRAAM và tên lửa tầm ngắn IRIS-T. Hệ thống liên kết dữ liệu Link 16 cho phép máy bay chia sẻ thông tin trực tiếp với mạng lưới chỉ huy của NATO và các phi đội F-16 hiện có.

Mỹ ưu tiên phát triển hệ thống không người lái

Tại Washington, Bộ Quốc phòng Mỹ đã công bố thành lập Văn phòng Quản lý Danh mục Báo cáo Trực tiếp về Hệ thống Không người lái (DRPM-UxS). Cơ quan này có nhiệm vụ hợp nhất các chức năng quản lý drone vốn đang nằm rải rác ở nhiều quân chủng và đơn vị khác nhau.

Binh sĩ Lục quân Mỹ phóng thử UAV trong một buổi diễn tập. Ảnh: Bộ Quốc phòng Mỹ

Động thái này nhằm rút ngắn quy trình mua sắm và đẩy nhanh việc đưa các công nghệ không người lái vào thực tế chiến đấu. Bài học từ xung đột tại Ukraine và Trung Đông cho thấy các loại drone giá rẻ nhưng hiệu quả cao đang làm thay đổi hoàn toàn bài toán chi phí trong chiến tranh hiện đại. Lầu Năm Góc nhận định rằng năng lực sản xuất hàng loạt và tốc độ cập nhật phần mềm sẽ là yếu tố then chốt quyết định lợi thế trên chiến trường tương lai.

Tuệ Nhân