Nâng tầm thương hiệu Việt và bảo vệ tài sản trí tuệ trong kỷ nguyên số

Doanh nghiệp Việt cần xem bảo hộ nhãn hiệu là chiến lược dài hạn. (Ảnh: Vietnam+)

Câu chuyện về Phở Thìn 13 Lò Đúc cùng hành trình gian nan để bảo vệ cái tên di sản của mình trên bản đồ ẩm thực thế giới không còn là một ví dụ xa lạ, nhưng nó vẫn luôn là bài học mang tính thời đại cho bất kỳ doanh nghiệp nào đang nuôi tham vọng “mang chuông đi đánh xứ người."

Để giải quyết những nút thắt này, ngày 26/6, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã tổ chức hội thảo với chủ đề: “Xây dựng thương hiệu, phát triển xuất khẩu và bảo vệ tài sản trí tuệ trong kỷ nguyên số." Tại đây, chuyên gia đã cùng phác họa ra các chiến lược then chốt nhằm nâng cao vị thế và bảo vệ tài sản vô hình của doanh nghiệp Việt trong bối cảnh thị trường toàn cầu đầy biến động.

Từ gia công sang giá trị gia tăng bền vững

Tại hội thảo, các chuyên gia đã đưa ra những nhận định về thực đáng suy ngẫm của hàng hóa nội địa. Tiến sỹ Nguyễn Thanh Hoàn, Viện phó Viện Khoa học và Hợp tác nghiên cứu ASEAN, nhấn mạnh Việt Nam tự hào là quốc gia đứng đầu thế giới về sản lượng hạt điều và nằm trong tốp hai về mặt hàng hồ tiêu, nhưng đằng sau những con số ấn tượng ấy là một “nghịch cảnh” cần được nhìn nhận thẳng thắn.

Ông Hoàn chỉ ra rằng có tới khoảng 80% sản lượng xuất khẩu của Việt Nam vẫn chỉ ở dạng sơ chế với bao bì thô sơ. Khi những sản phẩm này ra nước ngoài, chúng sẽ được chế biến sâu, gắn thương hiệu ngoại và bán ra với mức giá gấp hàng chục, thậm chí hàng trăm lần. Theo ông, người nông dân và doanh nghiệp Việt đang đổ mồ hôi, nước mắt trên những cánh đồng, nhưng giá trị “ngon ngọt” nhất lại chảy về túi các quốc gia khác. Điều này thôi thúc doanh nghiệp phải tìm ra một "vận mệnh" mới cho hàng hóa Việt, bắt đầu từ việc thay đổi tư duy định giá sản phẩm.

Khoảng 80% sản lượng xuất khẩu của Việt Nam vẫn chỉ ở dạng sơ chế với bao bì thô sơ. (Ảnh: Vietnam+)

Theo phân tích của tiến sỹ Nguyễn Thanh Hoàn, một trong những sai lầm lớn nhất của nhiều doanh nghiệp hiện nay là định nghĩa giá trị sản phẩm chỉ bằng những công thức hữu hạn, bao gồm chi phí vật liệu, nhân công, máy móc và lợi nhuận thuần túy.

Tuy nhiên, trong thế kỷ mới, hành vi người tiêu dùng đã thay đổi căn bản, họ không chỉ đơn thuần mua một món hàng mà còn mua cả phong cách sống, sự uy tín và niềm tin đặt vào thương hiệu đó. Để nâng tầm giá trị, ông Hoàn gợi ý doanh nghiệp cần nhìn vào khái niệm kinh tế học kinh điển mang tên “Đường cong nụ cười” (Smile Curve).

Tiến sỹ Nguyễn Thanh Hoàn đưa ra những nhận định về thực trạng về hàng hóa nội địa. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Hiện nay, phần lớn doanh nghiệp Việt hiện nay đang tập trung quá nhiều vào phần đáy của đường cong, tức là các khâu gia công và sản xuất, vốn chỉ mang lại khoảng 10-15% giá trị gia tăng. Trong khi đó, hai đầu của đường cong là nghiên cứu và phát triển (R&D) cùng với việc xây dựng thương hiệu kết hợp kênh phân phối, mới là nơi chiếm đến hơn 80-90% giá trị. Đây được coi là lối đi duy nhất và không thể đảo ngược nếu doanh nghiệp muốn gia tăng vị thế trên thị trường toàn cầu. Để cụ thể hóa lộ trình này, ông đề xuất một quy trình bốn bước: Nghiên cứu thấu hiểu chân dung khách hàng để truyền tải thông điệp cảm xúc; Chuẩn hóa thông qua các chứng nhận quốc tế (như ISO, FDA hay SGS) để tạo “giấy thông hành”; Sáng tạo tư duy để tạo ra sự khác biệt vượt trội; Cuối cùng là tận dụng các sàn thương mại điện tử lớn (như Amazon hay Alibaba).

Thương hiệu cần được xác định là một tài sản dài hạn, đòi hỏi sự đầu tư nhất quán thay vì coi đó là một khoản chi phí cần cắt giảm. (Ảnh: Vietnam+)

Chuyển đổi số và “lá chắn” pháp lý

Mang đến góc nhìn thực tiễn về hành trình đưa hàng Việt lên sàn Amazon, ông Nguyễn Tiến Dũng, chuyên gia thương mại điện tử xuyên biên giới từ Công ty Tư vấn Bavor với hơn 7 năm đồng hành cùng doanh nghiệp, nhận thấy một sự dịch chuyển mạnh mẽ từ mô hình xuất khẩu truyền thống (B2B) sang mô hình trực tiếp tới người tiêu dùng toàn cầu (D2C Global). Dù số lượng doanh nghiệp Việt đạt doanh thu trên 1 triệu USD trên Amazon tăng đến 40% trong năm qua, nhưng các doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn đối mặt với rào cản về tư duy vận hành.

Ông Nguyễn Tiến Dũng đã mang đến góc nhìn thực tiễn về hành trình đưa hàng Việt lên sàn Amazon. (Ảnh: Vietnam+)

Theo đó, ông Dũng đưa ra mô hình nhãn hiệu riêng đang được 80% nhà bán hàng Việt lựa chọn vì tính linh hoạt. Điểm sáng là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) giúp nhận diện nhu cầu khách hàng chỉ trong vài giờ thay vì vài tháng như trước. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo về bài toán quản trị tài chính. Những lỗi phổ biến như đưa hàng sang kho quá nhiều mà thiếu kế hoạch marketing sẽ khiến phí lưu kho “ăn” hết lợi nhuận.

Làm tốt sản phẩm là điểm khởi đầu, xây dựng thương hiệu là con đường và bảo vệ tài sản trí tuệ là điều kiện để phát triển bền vững.

Hiện nay, chỉ với một chiếc máy tính, doanh nghiệp có thể đưa hàng từ nhà máy đến tận tay người tiêu dùng tại Mỹ, Canada hay châu Âu, giúp làm chủ dữ liệu thị trường và gia tăng biên lợi nhuận đáng kể. (Ảnh: Vietnam+)

Khi hàng hóa đã vươn ra biển lớn, rủi ro về xâm phạm sở hữu trí tuệ trở thành mối đe dọa thường trực. Luật sư Lê Quang Vinh, Giám đốc Công ty Luật BROSS và Cộng sự, đã đưa ra những lời khuyên đắt giá về việc bảo vệ thương hiệu dựa trên nguyên tắc "đăng ký đầu tiên." Ông nhắc lại những bài học từ vụ việc của Duy Lợi, cà phê Trung Nguyên hay G7 khi bị đối thủ đăng ký trước thương hiệu tại nước ngoài. Việc giành lại quyền sở hữu không chỉ tốn kém hàng tỷ đồng mà còn làm mất đi cơ hội kinh doanh vàng.

Luật sư Lê Quang Vinh, Giám đốc Công ty Luật BROSS và Cộng sự, đã đưa ra những lời khuyên về việc bảo vệ thương hiệu. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Đồng quan điểm, Luật sư Lê Đức Minh, người trực tiếp hỗ trợ pháp lý cho Phở Thìn 13 Lò Đúc, chia sẻ rằng việc xây dựng thương hiệu nổi tiếng mất rất nhiều công sức, nhưng khi đã có tên tuổi thì lại rất dễ bị "tranh cướp." Với Phở Thìn, ông và các cộng sự đã phải tham gia vào hàng loạt vụ kiện tụng tại Hàn Quốc và Việt Nam để bảo vệ di sản của ông Nguyễn Trọng Thìn. Ông Minh khẳng định doanh nghiệp cần phải thay đổi tư duy, thực hiện đăng ký trước rồi mới chủ động bảo vệ để tránh những cuộc chiến pháp lý vất vả về sau.

Tại hội thảo, các chuyên gia thống nhất rằng lộ trình đưa thương hiệu Việt ra thế giới phải là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa ba yếu tố: làm tốt sản phẩm là điểm khởi đầu, xây dựng thương hiệu là con đường và bảo vệ tài sản trí tuệ là điều kiện để phát triển bền vững. Thông điệp "Brand by Vietnam" thay vì chỉ là "Made in Vietnam" đã được nhấn mạnh. Mỗi sản phẩm không chỉ mang theo chất lượng hàng hóa mà còn chở nặng tâm hồn và bản sắc văn hóa Việt./.

Tọa đàm tại thảo “Xây dựng thương hiệu, phát triển xuất khẩu và bảo vệ tài sản trí tuệ trong kỷ nguyên số." (Ảnh: PV/Vietnam+)

(Vietnam+)