Nặn gốm giữa phố: Trào lưu 'chữa lành' mới của Gen Z Hà Nội

Tại một xưởng gốm nhỏ nằm sâu trong con ngõ nhỏ tại nội thành vào ngày cuối tuần, hàng chục bạn trẻ kiên nhẫn ngồi bên bàn xoay. Tiếng bàn xoay lạch cạch hòa cùng mùi đất ẩm nồng nhẹ tạo nên bầu không khí tách biệt hẳn với sự ồn ào của phố thị bên ngoài. Họ không phải nghệ nhân mà là nhân viên văn phòng, sinh viên hay những người làm nghề tự do - những người vừa trải qua một tuần làm việc căng thẳng với máy tính và điện thoại.

Những workshop gốm thủ công trở thành điểm đến "chữa lành" lý tưởng cho người trẻ sau một tuần làm việc căng thẳng.

Hiện tượng này không còn là cá biệt. Vài năm trở lại đây, các lớp học làm gốm thủ công tại Hà Nội bùng nổ mạnh mẽ. Những người trẻ tìm đến gốm không chỉ để tạo ra một chiếc cốc hay bình hoa, mà để tìm kiếm sự thư thái và giải tỏa áp lực từ cuộc sống đô thị.

Gác lại lo âu để “chạm” vào đất sét

Hà Nội đang chứng kiến sự xuất hiện ngày càng nhiều của các không gian sáng tạo gốm, khiến bộ môn nghệ thuật này trở nên gần gũi hơn bao giờ hết. Thay vì phải di chuyển xa đến làng nghề Bát Tràng, người yêu gốm giờ đây có thể dễ dàng tìm thấy hàng chục địa điểm trải nghiệm ngay trong các nội thành với đủ mọi phong cách.

Giới trẻ hiện nay có thể dễ dàng tìm thấy các không gian sáng tạo gốm ngay trong các quận nội thành.

Khác với những xưởng gốm nghệ thuật lâu đời ở khu vực làng nghề, nơi gìn giữ hồn cốt thủ công qua nhiều thế hệ, thu hút những người muốn học bài bản về kỹ thuật, các không gian trẻ trung trong nội thành lại ưu tiên sự thư giãn và tính trải nghiệm. Tại đây, khách hàng có thể vừa nghe nhạc nhẹ, vừa trò chuyện cùng bạn bè trong lúc tự tay tạo nên sản phẩm của riêng mình.

Sự tương tác giữa nhân viên hướng dẫn và khách hàng tạo nên không khí cởi mở, thân thiện tại các xưởng gốm phố.

Thậm chí, nhiều mô hình kết hợp giữa xưởng gốm và quán cà phê, hay các hoạt động như tô tượng, vẽ gốm… cũng trở nên phổ biến, biến việc đi chơi cuối tuần của giới trẻ thành một buổi “lao động nghệ thuật” đầy cảm hứng. Chính sự đa dạng này đã tạo nên một hệ sinh thái gốm phong phú, đáp ứng từ nhu cầu giải trí đơn thuần đến khát khao sáng tạo chuyên sâu.

Bộ dụng cụ vẽ và màu men đa dạng cho phép người trẻ thỏa sức sáng tạo trên phôi gốm thô.

Mai Hoa (22 tuổi, Ninh Bình) và Phương Anh (22 tuổi, Hà Nội) là hai trong số nhiều bạn trẻ lựa chọn dành buổi cuối tuần tại xưởng gốm để thử một trải nghiệm mới.

Với Mai Hoa, việc tham gia workshop đơn giản bắt đầu từ mong muốn thay đổi những hoạt động quen thuộc như đi cà phê hay xem phim: “Mình cũng hay đi cà phê hoặc xem phim rồi nên thỉnh thoảng muốn trải nghiệm cái gì đó mới. Mình thấy vẽ gốm khá thú vị vì sau này còn có thể dùng chính thành phẩm mình làm ra”, Hoa chia sẻ.

Mai Hoa lựa chọn phôi gốm có sẵn để bắt đầu công đoạn trang trí theo sở thích cá nhân.

Tuy nhiên, quá trình nhào nặn đất sét không hề dễ dàng với người mới bắt đầu. Phương Anh cho biết việc tạo hình đúng như mong muốn đôi khi khá khó vì chưa quen với chất liệu: “Đất sét khá dính và bẩn tay, nhiều hình dạng mình muốn làm nhưng chưa thực hiện được. Nhưng càng khó thì mình càng muốn chinh phục.”

Việc làm quen với độ dẻo của đất sét là thử thách thú vị đối với những người mới bắt đầu.

Dù vậy, khoảnh khắc cầm trên tay sản phẩm đầu tiên trong hình dáng chưa hoàn thiện vẫn mang lại cảm giác đặc biệt với cả hai. Với người trẻ, đồ gốm tự tay làm mang giá trị độc bản, chứa đựng câu chuyện riêng mà các sản phẩm công nghiệp mua sẵn không thể có được: “Đồ gốm công nghiệp ngoài cửa hàng thì mình chỉ nhìn thấy vẻ bề ngoài thôi. Nhưng đồ mình tự làm có ý nghĩa hơn nhiều, vì đó là tác phẩm của chính mình, có câu chuyện riêng. Dùng nó hay tặng bạn bè đều mang cảm giác rất khác”.

Xu hướng làm gốm của người trẻ

Không dừng lại ở việc nhào nặn cơ bản, giới trẻ hiện nay đang dẫn đầu xu hướng gốm cá nhân hóa. Thay vì những sản phẩm rập khuôn, họ ưu tiên tạo ra các món đồ mang dấu ấn riêng biệt: chiếc cốc khắc tên, bát đĩa vẽ hình minh họa thú cưng, hay những chén trà mang thông điệp cổ vũ bản thân.

Từng nét vẽ, dòng chữ khắc tên giúp sản phẩm trở thành vật dụng chứa đựng kỷ niệm cá nhân.

Các mẫu gốm mang phong cách dễ thương, tối giản hoặc mang thông điệp cá nhân được ưa chuộng bởi chúng không chỉ là vật dụng mà còn trở thành kỷ niệm mang tính cá nhân, gắn với trải nghiệm tự tay làm ra sản phẩm.

Dưới góc nhìn tâm lý, làm gốm đáp ứng nhu cầu mà cuộc sống hiện đại đang dần thiếu hụt: sự tĩnh lại, chậm lại. Trong thế giới mà mọi thứ diễn ra quá nhanh trên màn hình, việc nặn gốm đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ. Đây là sự đối lập hoàn toàn với lối sống gấp gáp và nỗi lo sợ bị tụt hậu mà mạng xã hội thường mang lại.

Với nhiều người trẻ Hà Nội, làm gốm còn là cách tiếp cận gần gũi với văn hóa truyền thống. Lớn lên trong môi trường hiện đại nhưng vẫn mang trong mình sự tò mò về nguồn cội, họ tìm thấy ở gốm sự giao thoa giữa giá trị di sản và sáng tạo cá nhân.

Những mẫu gốm cách tân với hình dáng ngộ nghĩnh đang tạo nên làn sóng mới, thu hút sự hào hứng của Gen Z.

Làm việc tại một xưởng gốm suốt ba năm qua, Châu (24 tuổi), nhân viên tại đây cho biết trạng thái tâm lý của khách hàng thường thay đổi rõ rệt sau khi hoàn thành sản phẩm: “Có bạn rất hào hứng, sau khi làm xong thì vui vì thành phẩm của mình. Nhưng cũng có bạn do kỳ vọng cao nên khi nhận sản phẩm lại hơi thất vọng”.

Theo Châu, lỗi phổ biến nhất của người mới bắt đầu là chưa quen với độ ẩm của đất và quy trình kỹ thuật: “Làm gốm cần thời gian để làm quen. Những buổi trải nghiệm chủ yếu giúp các bạn hiểu quy trình chứ chưa thể làm các sản phẩm đòi hỏi kỹ năng cao. Trong quá trình làm, chúng mình thường nhắc các bạn về các lỗi như nứt hay nổ gốm. Nhưng đôi khi những lỗi đó cũng trở thành dấu ấn cá nhân của sản phẩm.”

Nhân viên xưởng luôn theo sát để hỗ trợ kỹ thuật, đảm bảo sản phẩm hạn chế tối đa sai sót sau khi nung.

Không chỉ dừng lại ở việc hướng dẫn kỹ thuật, các xưởng gốm còn trở thành không gian kết nối cộng đồng.

“Mình thường trò chuyện với khách để tạo không khí cởi mở. Có lần mình quen một bạn khách nước ngoài trong buổi làm gốm và đến giờ hai người vẫn giữ liên lạc” Châu kể.

Với Châu, công việc này mang lại trải nghiệm khác hẳn sự lặp lại đơn điệu của môi trường văn phòng: “Cá nhân mình không thích công việc lặp lại mỗi ngày. Làm gốm có nhiều công đoạn thú vị như nhồi đất, cảm nhận độ ẩm, tạo hình sản phẩm theo yêu cầu… Mỗi món đồ hoàn thành đều mang đặc trưng riêng.”

Những góc khuất sau bàn xoay

Dù mang lại nhiều giá trị tích cực, sự phát triển nhanh của các workshop gốm cũng bộc lộ một số hạn chế.

Không ít nơi quá chú trọng việc tạo không gian đẹp để khách hàng chụp ảnh hơn là truyền dạy kỹ thuật thực thụ. Vì vậy, nhiều sản phẩm sau khi hoàn thành có thể bị nứt hoặc vỡ nếu không được xử lý đúng quy trình nung và sấy.

Bên cạnh đó, mức phí từ vài trăm nghìn đồng cho một buổi trải nghiệm cũng được xem là khá cao đối với một số bộ phận người trẻ. Đây cũng là rào cản khiến hoạt động này khó trở thành thói quen thường xuyên của nhiều người.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy một bộ phận người trẻ đã bắt đầu đi xa hơn việc “làm cho vui”. Họ mở xưởng riêng, tận dụng mạng xã hội để đưa sản phẩm gốm truyền thống đến gần hơn với người tiêu dùng, hoặc sáng tạo những thiết kế mới lạ, góp phần giữ lửa cho nghề gốm theo cách riêng của thế hệ mình.

Người trẻ Hà Nội đang tìm thấy ở gốm sự giao thoa giữa cái mới và cái cũ. Tuy nhiên, để nghề gốm thực sự hồi sinh bền vững, cần nhiều hơn những buổi trải nghiệm ngắn hạn. Đó phải là sự kết nối giữa tư duy sáng tạo của thế hệ trẻ và kỹ nghệ truyền thống của các nghệ nhân, nhằm đưa gốm vào những giá trị sử dụng mới. Khi đó, đất sét không chỉ giúp mỗi cá nhân tìm lại sự cân bằng, mà còn góp phần giữ gìn một nét văn hóa lâu đời trong đời sống hiện đại.

Bài và ảnh: Trần Nguyệt