Mỹ và Iran bước vào đàm phán kỹ thuật cho thỏa thuận hòa bình và mở lại Eo biển Hormuz

Hình ảnh các tàu hàng di chuyển trên Eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters

Các cuộc đàm phán được triển khai trên cơ sở thỏa thuận tạm thời gồm 14 điểm mà hai bên ký kết hồi tháng trước. Thỏa thuận này nhằm chấm dứt cuộc xung đột bùng phát sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran hồi tháng 2, đồng thời mở lại Eo biển Hormuz và tạo khuôn khổ cho 60 ngày đàm phán về một thỏa thuận hòa bình toàn diện.

Tuy nhiên, tiến trình này vẫn gặp nhiều trở ngại khi Washington và Tehran tiếp tục bất đồng về cách diễn giải nội dung thỏa thuận. Những khác biệt đó đã dẫn đến các đợt đáp trả quân sự trong tuần qua và khiến các vấn đề nhạy cảm, đặc biệt là chương trình hạt nhân của Iran, chưa đạt được bước tiến đáng kể.

Theo các nguồn tin Iran, Tehran muốn được quốc tế công nhận quyền quản lý Eo biển Hormuz, bao gồm quyền thu phí đối với tàu thuyền ra vào Vịnh Ba Tư. Trong khi đó, ưu tiên của Mỹ là bảo đảm tự do hàng hải và khôi phục hoàn toàn hoạt động vận tải qua tuyến đường chiến lược này.

Các cuộc đàm phán do Qatar và Pakistan làm trung gian bắt đầu từ tối 30-6 và tiếp tục trong ngày 1-7 (giờ địa phương) với sự tham gia của các nhóm chuyên gia. Phía Iran do Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi dẫn đầu, cùng đại diện Bộ Ngoại giao, Ngân hàng Trung ương và Bộ Nông nghiệp.

Theo giới quan sát, trọng tâm của vòng đàm phán hiện nay là hai vấn đề trước mắt gồm cơ chế quản lý Eo biển Hormuz và việc giải phóng khoảng 6 tỷ USD tài sản của Iran đang bị phong tỏa ở nước ngoài.

Phát biểu trước báo giới tại Washington, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết quá trình "phi hạt nhân hóa Iran đang diễn ra rất thuận lợi" và các cuộc gặp tại Doha "đã diễn ra rất tích cực". Tuy nhiên, đến nay chưa có dấu hiệu cho thấy vấn đề hạt nhân đã chính thức được đưa vào chương trình nghị sự.

Hoạt động vận tải qua Eo biển Hormuz đã được nối lại một phần sau thời gian gián đoạn vì xung đột. Tuy nhiên, tình hình vẫn chưa hoàn toàn ổn định.

Truyền thông Iran đưa tin một tàu container nước ngoài vừa mắc cạn sau khi đi vào vùng nước ngoài tuyến hàng hải do Tehran chỉ định, trong khi nhiều tàu vẫn lựa chọn tuyến đường do Oman phối hợp với Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thiết lập nhằm bảo đảm an toàn.

Ông Rashid al-Mohanadi, Phó Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Quốc tế có trụ sở tại Doha, nhận định các cuộc đàm phán nhằm cụ thể hóa những cam kết trong thỏa thuận tạm thời, tránh các cách hiểu khác nhau có thể làm phát sinh căng thẳng mới.

Theo ông, ngoài vấn đề Hormuz, các bên cũng đang từng bước mở rộng thảo luận sang các nội dung như chương trình hạt nhân, an ninh khu vực, nới lỏng trừng phạt và hợp tác kinh tế.

Song song với tiến trình Mỹ - Iran, Washington cũng tiếp tục thúc đẩy đàm phán giữa Israel và Lebanon nhằm giảm căng thẳng tại khu vực, trong bối cảnh các vấn đề liên quan đến Hezbollah vẫn là một phần quan trọng trong nỗ lực tìm kiếm một giải pháp ổn định lâu dài ở Trung Đông.

Huy Anh