Mỹ từ chối gia hạn hiệp định thương mại Bắc Mỹ: Cú sốc lớn cho chuỗi cung ứng

Theo thông báo từ Nhà Trắng vào ngày 1-7, chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ không tiếp tục gia hạn USMCA sau khi thỏa thuận hiện tại hết hiệu lực. Thay vào đó, Mỹ kích hoạt quy trình chuyển tiếp kéo dài một thập kỷ để chấm dứt hiệp định.

Đây được cho là bước ngoặt gây tác động lớn tới Mexico, Canada và toàn bộ hệ thống chuỗi cung ứng xuyên biên giới vốn đã được xây dựng từ những năm 90.

Tổng thống Donald Trump phát biểu tại một hội nghị được tổ chức ở Washington D.C ngày 26-6. Ảnh: Nhà Trắng

Tương lai “lấp lửng”

USMCA – vốn được xem là “xương sống” của thương mại Bắc Mỹ – hiện rơi vào tình trạng lấp lửng. Theo The Economic Times, Đại diện Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) tuyên bố sau khi xem xét kỹ lưỡng, chính quyền Tổng thống Trump quyết định không gia hạn vì thỏa thuận này “không còn phục vụ hiệu quả lợi ích quốc gia của Mỹ”.

Phản ứng trước quyết định này, các đối tác bày tỏ lo ngại sâu sắc. Thủ tướng Canada Mark Carney cảnh báo: “Việc phá vỡ khuôn khổ hợp tác hiện tại mà không có phương án thay thế rõ ràng sẽ gây thiệt hại nặng nề cho kinh tế cả ba nước”.

Chính phủ Mexico cho biết quyết định của Mỹ đã đẩy nước này vào tình thế đầy bất định, đồng thời bày tỏ kỳ vọng các cuộc đàm phán song phương khẩn cấp sẽ sớm được nối lại để tìm kiếm giải pháp.

Lý do chính khiến Mỹ từ chối gia hạn là các yêu cầu khắt khe từ phía Tổng thống Trump, khi ông cho rằng Mỹ cần “các quy tắc mới công bằng hơn” và cáo buộc hiệp định cũ tạo ra sự mất cân bằng thương mại kéo dài.

Giới quan sát nhận định đây là chiến thuật gây áp lực để Mỹ chiếm ưu thế trong các cuộc đàm phán mới. Tuy nhiên, tình hình đang đẩy giới doanh nghiệp vào tình trạng bất an.

Các tập đoàn sản xuất ô tô và linh kiện điện tử – vốn dựa hoàn toàn vào chuỗi cung ứng xuyên biên giới – đang phải tạm dừng các kế hoạch đầu tư dài hạn để đánh giá lại rủi ro thuế quan.

Việc Mỹ kích hoạt lộ trình 10 năm để chấm dứt USMCA được xem là một phần trong chiến lược tái cấu trúc trật tự thương mại toàn cầu mà ông Trump theo đuổi. Reuters đánh giá động thái này đưa mối quan hệ giữa Mỹ với hai đối tác láng giềng vào tình trạng "đóng băng" khó đoán định.

Nếu không đạt được một thỏa thuận thay thế đột phá trong thập kỷ tới, các hàng rào thuế quan cũ có thể quay trở lại. Điều này sẽ đẩy chi phí sản xuất lên cao và gây ra làn sóng lạm phát mới.

Hiện tại, thị trường tài chính khu vực đã phản ứng tiêu cực, đồng Peso của Mexico và Đô la Canada đều suy yếu ngay sau tin tức được phát đi, theo ghi nhận từ The Economic Times.

Bài toán khó cho 10 năm tới

Chính quyền ông Trump cho rằng lộ trình 10 năm là đủ dài để các bên thích nghi với bối cảnh mới. Tuy nhiên, giới chuyên gia kinh tế cảnh báo sự bất định kéo dài sẽ làm tổn thương niềm tin nhà đầu tư.

Câu hỏi lớn nhất vẫn là liệu Mỹ có thực sự muốn một thỏa thuận mới hoàn toàn, hay đây chỉ là công cụ để Mỹ đơn phương áp đặt các điều kiện thương mại theo tiêu chuẩn mới.

Trong khi Canada và Mexico nỗ lực tìm kiếm các kênh đối thoại, Nhà Trắng vẫn tỏ ra cứng rắn. Cuộc chơi thương mại Bắc Mỹ đã chính thức bước vào kỷ nguyên của sự bất trắc.

Với việc USMCA bị đẩy vào trạng thái lấp lửng, chuỗi cung ứng được xây dựng suốt hàng thập kỷ qua đang đối mặt với nguy cơ bị định hình lại hoàn toàn, đặt ra thách thức chưa từng có cho ổn định kinh tế khu vực.

Nhiều chuyên gia cũng lưu ý rằng, việc một nền kinh tế lớn nhất thế giới chủ động từ bỏ một hiệp định tự do thương mại lớn sẽ tạo ra tiền lệ nguy hiểm cho các thỏa thuận khác trên toàn cầu.

Các nhà đàm phán hiện đang đối mặt với áp lực thời gian khủng khiếp để tránh một cuộc khủng hoảng thương mại diện rộng trong tương lai. Theo giới phân tích kinh tế quốc tế, sự ổn định của thương mại toàn cầu hiện đang bị thử thách nghiêm trọng hơn bao giờ hết.

Đỗ Hương