Mỹ thúc đẩy phát triển năng lực tác chiến chống vệ tinh

Đẩy mạnh hiện đại hóa trang bị và tổ chức lực lượng

Tháng 6-2026, Bộ tư lệnh Lực lượng Tác chiến Không gian Mỹ đã hoàn tất nghiệm thu tác chiến hệ thống Meadowlands, đánh dấu bước tiến mới trong phát triển năng lực tác chiến điện từ. Đây là hệ thống đối kháng thông tin vệ tinh mặt đất, được thiết kế nhằm phát hiện, nhận dạng và gây gián đoạn hoạt động thông tin liên lạc vệ tinh của đối phương.

Meadowlands do Tập đoàn L3Harris Technologies phát triển, là phiên bản nâng cấp của hệ thống Counter Communications System (CCS). Khác với vũ khí chống vệ tinh sử dụng động năng để phá hủy mục tiêu, Meadowlands chủ yếu tác động điện từ đối với đường truyền thông tin, có thể làm suy giảm hoặc gián đoạn liên lạc mà không trực tiếp gây hư hại vật lý cho vệ tinh.

Theo Lực lượng Không gian Mỹ, Meadowlands có kích thước nhỏ gọn hơn phiên bản tiền nhiệm, khả năng cơ động cao, thuận tiện trong triển khai và vận hành. Nhờ ứng dụng kiến trúc mở và công nghệ vô tuyến định nghĩa bằng phần mềm, hệ thống cho phép điều khiển từ xa, cập nhật phần mềm và quản lý nhiều thiết bị gây nhiễu thông qua một đầu mối tập trung, góp phần nâng cao tính linh hoạt và giảm yêu cầu về nhân lực.

Trong một diễn biến liên quan, ngày 3-8, Lực lượng Không gian Mỹ thành lập Phi đội Tác chiến điện từ số 1. Đây là đơn vị đầu tiên thuộc Mission Delta 3 đồng thời vận hành hai hệ thống Meadowlands và Bounty Hunter, với lực lượng bố trí tại 5 địa điểm.

Trong khi Meadowlands tập trung vào nhiệm vụ gây gián đoạn thông tin vệ tinh, Bounty Hunter chủ yếu giám sát, phát hiện, phân tích đặc trưng tín hiệu và xác định vị trí nguồn gây nhiễu điện từ. Việc vận hành hai hệ thống trong cùng một đơn vị tạo điều kiện kết hợp năng lực giám sát, nhận dạng tín hiệu với tác chiến điện từ, nâng cao khả năng phối hợp và hiệu quả sử dụng lực lượng.

Những bước đi trên cho thấy quân đội Mỹ đang chú trọng phát triển các hệ thống tác chiến điện từ có tính cơ động cao, khả năng điều khiển tập trung và triển khai phân tán, đáp ứng yêu cầu tác chiến không gian hiện đại.

Hệ thống Meadowlands của Mỹ sử dụng các thiết bị vô tuyến đặt trên mặt đất để gây nhiễu thông tin liên lạc vệ tinh. Ảnh: Nhà sản xuất L3Harris 

Hướng tới xây dựng năng lực tác chiến chống vệ tinh đa tầng

Việc đưa Meadowlands vào trạng thái sẵn sàng triển khai và thành lập đơn vị tác chiến điện từ chuyên trách nằm trong định hướng phát triển năng lực tác chiến không gian của Mỹ.

Tháng 4-2025, Lực lượng Không gian Mỹ công bố tài liệu Space Warfighting: A Framework for Planners (Tác chiến không gian: Khuôn khổ dành cho người lập kế hoạch), xác định việc giành và duy trì ưu thế không gian là nhiệm vụ quan trọng, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phát triển năng lực tác chiến tiến công và phòng thủ.

Theo định hướng này, hoạt động tác chiến chống không gian không chỉ giới hạn ở bảo vệ vệ tinh, mà còn bao gồm khả năng tác động đến hệ thống không gian của đối phương, từ phương tiện trên quỹ đạo, tuyến liên kết thông tin đến cơ sở hạ tầng hỗ trợ trên mặt đất.

Trong lĩnh vực tác chiến điện tử, Mỹ tiếp tục phát triển các thiết bị gây nhiễu có khả năng triển khai phân tán, điều khiển từ xa và phối hợp với mạng lưới giám sát tín hiệu, nhằm tăng khả năng phát hiện, nhận dạng mục tiêu và duy trì ưu thế trong sử dụng phổ điện từ.

Bên cạnh đó, quân đội Mỹ đẩy mạnh nghiên cứu công nghệ cơ động và hoạt động trên quỹ đạo. Các vệ tinh thuộc Chương trình Nhận thức tình huống không gian trên quỹ đạo địa đồng bộ (GSSAP), máy bay không gian X-37B và dự án Orbital Express đã góp phần kiểm nghiệm những công nghệ như cơ động quỹ đạo chính xác, tự động hội hợp, tiếp cận và quan sát vật thể không gian.

Những công nghệ này có ý nghĩa đối với hoạt động giám sát, bảo vệ phương tiện không gian và tiềm năng ứng dụng trong đối kháng đồng quỹ đạo. Tuy nhiên, khả năng cơ động, tiếp cận vật thể không gian không đồng nghĩa với việc các phương tiện nói trên đã được trang bị vũ khí chống vệ tinh.

Đáng chú ý, theo tạp chí Air & Space Forces Magazine ngày 14-9-2026, tại Hội nghị Không quân, Không gian và Không gian mạng, Bộ trưởng Không quân Mỹ Troy Meink xác nhận Lực lượng Không gian Mỹ đã triển khai vũ khí kiểm soát không gian trên quỹ đạo nhằm bảo vệ lực lượng liên quân trước các hành động thù địch. Tuy nhiên, chủng loại, nguyên lý hoạt động hoặc phương thức tác động của những vũ khí này vẫn chưa được công bố.  

Gia tăng cạnh tranh quân sự trong không gian

Những động thái gần đây cho thấy Lực lượng Không gian Mỹ đang phát triển năng lực tác chiến theo hướng kết hợp nhiều phương thức, từ giám sát, cảnh báo, tác chiến điện tử đến cơ động và kiểm soát các phương tiện trên quỹ đạo.

Việc phát triển Meadowlands và Bounty Hunter phản ánh xu hướng tăng cường sử dụng biện pháp phi động năng trong hoạt động quân sự không gian. So với phá hủy trực tiếp vệ tinh, các biện pháp gây nhiễu có thể làm gián đoạn thông tin của đối phương mà không tạo ra mảnh vỡ trên quỹ đạo. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc vào đặc điểm mục tiêu, điều kiện tác chiến và khả năng chống gây nhiễu.

Việc kết hợp các thiết bị gây nhiễu với mạng lưới giám sát và cơ chế chỉ huy tập trung cũng cho thấy Mỹ đang hướng tới xây dựng hệ thống tác chiến không gian có tính liên kết cao, thay vì chỉ phát triển những trang bị riêng lẻ.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, sự phát triển năng lực chống vệ tinh đặt ra những thách thức đối với an ninh quốc tế. Hoạt động gây nhiễu có thể ảnh hưởng đến hệ thống thông tin, chỉ huy quân sự, trong khi vũ khí động năng phá hủy vệ tinh có nguy cơ tạo ra mảnh vỡ, đe dọa an toàn của các phương tiện trên quỹ đạo. Không gian ngày càng giữ vai trò quan trọng trong hoạt động quân sự, trở thành lĩnh vực cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, đặt ra yêu cầu tăng cường các biện pháp bảo đảm an toàn, an ninh và ngăn ngừa nguy cơ xung đột.

Theo: military.people.com.cn, Air & Space Forces Magazine

THANH PHONG