Mỹ-Nhật bất ngờ bắt tay cứu đồng yen: Vì sao cú lao dốc của tiền Nhật khiến cả thế giới lo ngại?

Tờ tiền giấy mệnh giá 1.000 yen và USD trong bức ảnh được chụp vào ngày 19/3/2025. Ảnh: Reuters.

Washington và Tokyo hiếm khi cùng can thiệp để hỗ trợ một đồng tiền nước ngoài. Nhưng lần này, mục tiêu không chỉ là ngăn đồng yen mất giá mà còn hạn chế nguy cơ cú sốc lan sang hệ thống tài chính toàn cầu.

Mỹ và Nhật Bản tuần trước đã tiến hành một động thái can thiệp tỷ giá phối hợp nhằm chặn đà lao dốc của đồng yen, sau khi đồng tiền Nhật Bản rơi xuống mức thấp nhất trong 40 năm so với USD.

Việc một quốc gia can thiệp để hỗ trợ đồng tiền của một nước khác là điều khá bất thường. Tuy nhiên, yen giữ vai trò quan trọng trong hệ thống tài chính quốc tế khi là đồng tiền được giao dịch nhiều thứ ba thế giới. Vì vậy, một đợt mất giá mạnh và hỗn loạn của yen có thể tạo ra những tác động vượt xa nền kinh tế Nhật Bản.

Dưới đây là những điều cần biết về động thái can thiệp tỷ giá hiếm thấy giữa Washington và Tokyo.

Can thiệp tiền tệ là gì và Mỹ - Nhật đã phối hợp ra sao?

Can thiệp tiền tệ xảy ra khi một chính phủ hoặc ngân hàng trung ương mua hoặc bán một lượng lớn ngoại tệ nhằm tác động đến giá trị đồng tiền trong nước và giúp ổn định tỷ giá.

Trong trường hợp này, Mỹ và Nhật Bản đã phối hợp hành động để nâng giá đồng yen sau khi tỷ giá giảm xuống 163 yen đổi 1 USD, mức chưa từng được ghi nhận kể từ năm 1986.

Động thái can thiệp bắt đầu từ ngày 31/7. Bộ Tài chính Mỹ tiến hành bán euro để mua yen, trong khi các nhà chức trách Nhật Bản cũng mua yen nhằm hỗ trợ đồng nội tệ.

Những ngày sau đó, yen bắt đầu phục hồi. Đến thứ Tư, tỷ giá đã tăng lên khoảng 157 yen/USD.

Đây không phải lần đầu Mỹ phối hợp với Nhật Bản để can thiệp vào thị trường ngoại hối.

Lần gần nhất Washington cùng Tokyo tiến hành một động thái tương tự là năm 2011, khi đồng yen tăng giá quá nhanh sau trận động đất và sóng thần Tohoku. Khi đó, việc yen tăng mạnh gây ra những sức ép đáng kể đối với nền kinh tế Nhật Bản, khiến các đối tác quốc tế phối hợp hành động để ngăn đà tăng quá mức.

Trước đó, Mỹ cũng từng can thiệp để hỗ trợ đồng tiền Nhật Bản trong cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1998.

Vì sao đồng yen lại suy yếu nghiêm trọng như vậy?

Đà lao dốc của yen là kết quả của những thách thức kinh tế kéo dài nhiều thập kỷ tại Nhật Bản, kết hợp với những sức ép mới phát sinh từ cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran.

Nhật Bản đã phải vật lộn với tình trạng trì trệ kinh tế kể từ đầu những năm 1990. Tăng trưởng yếu, giảm phát và dân số già hóa đã khiến Tokyo phải tìm nhiều cách để kích thích nền kinh tế.

Trong nhiều thập kỷ, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) duy trì chính sách lãi suất cực thấp, thậm chí có thời kỳ áp dụng lãi suất âm, nhằm khuyến khích doanh nghiệp vay vốn và thúc đẩy chi tiêu.

Tuy nhiên, mặt trái của chính sách này là tạo sức ép giảm giá kéo dài đối với đồng yen, đặc biệt khi lãi suất tại Mỹ và nhiều nền kinh tế phát triển khác tăng mạnh.

Yen yếu mang lại một số lợi ích cho Nhật Bản. Đồng tiền mất giá giúp hàng hóa xuất khẩu của nước này rẻ hơn trên thị trường quốc tế, đồng thời khiến Nhật Bản trở nên hấp dẫn hơn đối với khách du lịch nước ngoài.

Nhưng với người dân Nhật Bản, tác động lại không hoàn toàn tích cực.

Khi yen mất giá, chi phí nhập khẩu năng lượng, thực phẩm, nguyên liệu và nhiều loại hàng hóa tiêu dùng tăng lên. Điều này tạo thêm sức ép lên các hộ gia đình và làm lạm phát trở nên khó kiểm soát hơn.

Từ năm 2022, Tokyo đã chi hàng chục tỷ USD để cố gắng bảo vệ đồng yen. Tuy nhiên, các chính sách kinh tế của những chính phủ Nhật Bản liên tiếp, trong đó có chính quyền của Thủ tướng Sanae Takaichi, phần nào đã làm giảm hiệu quả của những nỗ lực này.

“Bà Takaichi muốn tất cả: tăng trưởng, chính sách tài khóa nới lỏng, chính sách tiền tệ nới lỏng và một đồng yen ổn định. Nhưng sự kết hợp chính sách này lại đang dẫn đến một đồng yen yếu, từ đó gây ra vấn đề lạm phát”, Chris Turner, trưởng bộ phận thị trường toàn cầu của ING, nhận định.

Đây chính là bài toán khó đối với Tokyo: nếu tiếp tục duy trì chính sách tiền tệ nới lỏng để hỗ trợ tăng trưởng, yen có thể tiếp tục chịu áp lực; nhưng nếu tăng lãi suất quá nhanh, chi phí vay vốn tăng lên có thể gây tổn thương cho nền kinh tế vốn đã tăng trưởng yếu trong nhiều năm.

Du khách đi bộ dọc phố Nakamise-dori khi đến thăm chùa Sensoji ở Tokyo, Nhật Bản, ngày 10/3/2025. Ảnh: Reuters.

Vì sao Mỹ muốn đồng yen mạnh hơn?

Masahiko Loo, chiến lược gia cấp cao về thu nhập cố định tại State Street Investment Management ở Tokyo, cho rằng Washington can thiệp không chỉ vì lợi ích của đồng minh Nhật Bản mà còn vì lợi ích trực tiếp của chính Mỹ.

“Washington không cố làm yen mạnh lên vì lợi ích của Nhật Bản. Mỹ đang cố ngăn một đợt mất giá hỗn loạn có thể lan sang thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ, điều kiện huy động vốn toàn cầu và sự ổn định tài chính rộng hơn”, ông Loo nói.

“Một đồng yen lao dốc không chỉ còn là vấn đề của Nhật Bản. Đến một thời điểm, nó sẽ trở thành vấn đề về thanh khoản toàn cầu và ổn định tài chính. Đó là lý do Washington phải can thiệp.”

Yen là đồng tiền được giao dịch nhiều thứ ba thế giới, chỉ sau USD và euro. Điều đó đồng nghĩa những biến động quá mạnh của yen có thể tạo ra hiệu ứng lan truyền trên các thị trường tài chính toàn cầu.

Một trong những mối lo lớn nhất của Washington là khả năng Nhật Bản phải bán một lượng lớn trái phiếu Kho bạc Mỹ mà nước này đang nắm giữ.

Tính đến tháng 5, lượng trái phiếu Kho bạc Mỹ do Nhật Bản sở hữu có giá trị khoảng 1.114 tỷ USD, đưa Tokyo trở thành một trong những chủ nợ nước ngoài lớn nhất của Washington.

Nếu yen tiếp tục giảm mạnh, Tokyo sẽ có thêm động lực bán trái phiếu Mỹ để huy động USD phục vụ hoạt động can thiệp nhằm bảo vệ đồng nội tệ.

Một đợt bán trái phiếu Mỹ quy mô lớn có thể đẩy lợi suất trái phiếu tăng lên, qua đó khiến lãi suất trên thị trường Mỹ chịu thêm áp lực.

Điều này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh nợ công Mỹ đã vượt 39.000 tỷ USD. Lãi suất cao hơn đồng nghĩa Washington phải chi nhiều tiền hơn để trả lãi cho khoản nợ ngày càng phình to.

Nói cách khác, một đồng yen mất giá quá nhanh có thể tạo ra một vòng xoáy: Nhật Bản phải bán tài sản bằng USD để bảo vệ yen, việc đó gây sức ép lên thị trường trái phiếu Mỹ, lãi suất Mỹ tăng, và chi phí tài chính của Washington tiếp tục phình lên.

“Chi phí tài chính đối với Mỹ khi can thiệp là thấp và trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump ủng hộ một đồng USD yếu hơn, cái giá chính trị trong nước cũng rất nhỏ”, Shigeto Nagai, trưởng bộ phận kinh tế Nhật Bản tại Oxford Economics, viết trong một báo cáo nghiên cứu hôm đầu tuần.

Theo ông Nagai, can thiệp phối hợp là một giải pháp tương đối hiệu quả về chi phí, bởi Washington vừa có thể thực hiện một “ân huệ” đáng kể đối với Nhật Bản - một đồng minh quan trọng và trung thành ở châu Á - vừa giảm bớt áp lực lên lãi suất tại Mỹ.

Điều này lý giải vì sao Washington có thể chấp nhận can thiệp để hỗ trợ yen, dù về nguyên tắc tỷ giá của một đồng tiền nước ngoài không phải vấn đề mà Mỹ cần trực tiếp chịu trách nhiệm.

Liệu động thái can thiệp có hiệu quả?

Động thái phối hợp giữa Mỹ và Nhật Bản đã giúp đồng yen có thêm lực đỡ trong ngắn hạn. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, Nhật Bản sẽ cần thực hiện những biện pháp mang tính nền tảng hơn, chẳng hạn tăng lãi suất, nếu muốn nâng giá đồng tiền một cách bền vững.

Lãi suất chính sách của Nhật Bản hiện ở mức 1%, cao nhất kể từ năm 1995. Tuy nhiên, con số này vẫn thấp hơn đáng kể so với nhiều nền kinh tế phát triển khác, đặc biệt là Mỹ.

Khoảng cách lãi suất lớn giữa Mỹ và Nhật Bản được xem là một trong những động lực quan trọng nhất khiến yen liên tục chịu áp lực giảm giá.

Khi nhà đầu tư có thể nhận được lợi suất cao hơn từ tài sản bằng USD, dòng vốn có xu hướng chảy về Mỹ, trong khi nhu cầu nắm giữ tài sản bằng yen giảm xuống. Điều đó góp phần tạo thêm sức ép lên đồng tiền Nhật Bản.

Nếu Nhật Bản không thay đổi môi trường lãi suất thấp, động thái can thiệp mới nhất có nguy cơ chỉ mang lại hiệu quả tạm thời.

Derek Tang, chuyên gia kinh tế kiêm CEO của Monetary Policy Analytics, một hãng tư vấn nghiên cứu chính sách tiền tệ tại Mỹ, cho rằng việc chỉ dựa vào can thiệp tỷ giá mà không giải quyết những nguyên nhân kinh tế nền tảng chẳng khác nào “ném tiền tốt theo tiền xấu”.

“Cuối cùng, sức kéo của các yếu tố nền tảng kinh tế sẽ lấn át những nỗ lực can thiệp”, ông Tang nhận định.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ Nhật Bản dường như vẫn rất thận trọng với việc thắt chặt chính sách tiền tệ.

Tăng lãi suất có thể giúp yen mạnh lên nhưng đồng thời khiến chi phí vay vốn của doanh nghiệp và hộ gia đình tăng, gây thêm sức ép lên nền kinh tế Nhật Bản. Trong khi đó, chính phủ vẫn muốn duy trì các điều kiện tài chính đủ thuận lợi để thúc đẩy tăng trưởng.

“Nhật Bản dường như rất miễn cưỡng trong việc thắt chặt chính sách tiền tệ để nâng lãi suất và cho phép đồng yen tăng giá theo cách đó”, ông Tang nói. “Vì vậy, tình trạng này sẽ còn tiếp diễn trong thời gian tới.”

Động thái phối hợp giữa Washington và Tokyo vì thế có thể giúp yen tránh một cú rơi hỗn loạn trong ngắn hạn, nhưng khó có thể tự mình đảo ngược xu hướng dài hạn.

Chừng nào khoảng cách lãi suất Mỹ - Nhật vẫn lớn và những vấn đề nền tảng của kinh tế Nhật Bản chưa được giải quyết, đồng yen vẫn có nguy cơ tiếp tục chịu sức ép. Và nếu sự suy yếu đó diễn ra quá nhanh, vấn đề của Tokyo có thể một lần nữa trở thành vấn đề mà cả Washington và thị trường tài chính toàn cầu phải quan tâm.

Theo AJ, Reuters

Huyền Chi