Mỹ hủy gần 30 tỷ USD vốn vay cho lĩnh vực năng lượng sạch

Ảnh minh họa - Ảnh: Reuters

Bộ Năng lượng Mỹ ngày 22/1 cho biết cơ quan này đang rà soát để sửa đổi hoặc hủy bỏ các khoản vay trị giá hơn 83 tỷ USD cho các dự án công nghệ năng lượng sạch đã được phê duyệt dưới thời chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden.

Thông báo do Văn phòng các Chương trình Cho vay thuộc Bộ Năng lượng Mỹ đưa ra. Đây là đầu mối giải ngân vốn cho nhiều sáng kiến công nghệ mới trong chương trình ứng phó biến đổi khí hậu của chính quyền Tổng thống Biden.

Dưới thời ông Biden, văn phòng này đã hoàn tất hoặc đưa ra các cam kết có điều kiện cho tổng cộng khoảng 104 tỷ USD khoản vay, dành cho các dự án từ nhà máy pin, đường dây truyền tải điện đến nhà máy hydro và nhiều hạng mục khác.

Sau khi Tổng thống Donald Trump lên nắm quyền, cơ quan này được tái cơ cấu và đổi tên thành Văn phòng Cho vay Tăng cường Vị thế Năng lượng. Năm ngoái, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright thông báo bộ đã khởi động một cuộc rà soát diện rộng đối với các khoản cho vay của văn phòng này.

Từ đó đến nay, tổng cộng hơn 29,9 tỷ USD trong số các khoản vay được phê duyệt dưới thời Tổng thống Mỹ Joe Biden đã bị hủy hoặc đang trong quá trình hủy bỏ. Trong khi đó, các khoản vay và bảo lãnh vay trị giá thêm 53,6 tỷ USD dường như vẫn tiếp tục được triển khai, dù có điều chỉnh, nhưng Bộ Năng lượng không thông tin thêm chi tiết.

Bộ Năng lượng Mỹ từ chối cung cấp danh sách đầy đủ các dự án bị ảnh hưởng. Tuy vậy, nhiều khoản vay trong con số 29,9 tỷ USD nói trên đã được công bố trước đó bởi do cơ quan này hoặc các bên đi vay.

Trong năm qua, nhiều doanh nghiệp năng lượng sạch tại Mỹ rơi vào bế tắc khi triển vọng năng lượng tái tạo và xe điện suy yếu đáng kể dưới chính quyền ông Trump - người nhiều lần chê bai các công nghệ năng lượng mới này là “trò lừa đảo xanh”.

Vào tháng 5 năm ngoái, Bộ Năng lượng Mỹ đã rút lại cam kết bảo lãnh một phần khoản vay trị giá 2,92 tỷ USD dành cho công ty Sunnova Energy - doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời mái nhà khi đó đang thử nghiệm một mô hình mới nhằm kết nối hệ thống điện mặt trời hộ gia đình với pin lưu trữ.

Ngay tháng sau, Sunnova nộp đơn xin phá sản. Kể cả trước khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, công ty này đã gặp nhiều khó khăn do lãi suất cao và các bang cắt giảm chính sách ưu đãi cho điện mặt trời.

Vào tháng 7/2025, Bộ Năng lượng Mỹ hủy gói bảo lãnh khoản vay trị giá 4,9 tỷ USD cho dự án Grain Belt Express - hệ thống dây truyền tải điện tại vùng Trung Tây kết nối các trang trại điện gió ở bang Kansas với các thành phố tại bang Illinois và Indiana. Dự án vấp phải sự phản đối từ Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Josh Hawley của bang Missouri, người kêu gọi ông Wright hủy bỏ gói bảo lãnh được phê duyệt dưới thời chính quyền ông Biden.

Sang tháng 11, Plug Power - doanh nghiệp chuyển đổi điện tái tạo thành nhiên liệu hydro - cho biết sẽ tạm dừng toàn bộ công việc liên quan tới gói bảo lãnh khoản vay liên bang trị giá 1,66 tỷ USD đã được triển khai dưới thời ông Biden. Triển vọng “hydro xanh” gần đây đang có xu hướng suy yếu, đặc biệt sau khi ông Trump triển khai các chính sách theo hướng cắt giảm ưu đãi thuế dành cho công nghệ này.

Một số quyết định hủy bỏ đã được công bố trước đó liên quan tới các khoản vay hoặc bảo lãnh vay dành cho công ty sản xuất pin KORE Power, công ty tái chế pin Redwood Materials và công ty Aspen Aerogels chuyên sản xuất vật liệu cách nhiệt mới cho pin xe điện.

Hiện chưa rõ các công ty bị hủy khoản vay hoặc bảo lãnh khoản vay có kháng nghị quyết định này hay không. Đầu tháng này, một thẩm phán liên bang ra phán quyết rằng Bộ Năng lượng Mỹ đã hủy 7 khoản trợ cấp năng lượng không đúng quy định pháp lý. Các khoản trợ cấp này được phê duyệt thông qua các chương trình khác dưới thời chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden.

Song song với việc rà soát và hủy bỏ một phần các khoản vay dành cho dự án năng lượng sạch, chính quyền ông Trump đang thúc đẩy cấp vốn cho những công nghệ được ưu tiên như khí tự nhiên và điện hạt nhân.

Ông Wright cho biết muốn sử dụng phần lớn thẩm quyền cho vay còn lại của Bộ Năng lượng - ước tính hơn 289 tỷ USD - để hỗ trợ các nhà máy điện hạt nhân mới, đồng thời thúc đẩy các công nghệ như năng lượng địa nhiệt và khai thác khoáng sản then chốt.

Dưới sự điều hành của ông Wright, Bộ Năng lượng Mỹ giữ nguyên gói bảo lãnh khoản vay 1,5 tỷ USD mà chính quyền ông Biden phê duyệt để hỗ trợ công ty Holtec International khởi động lại một nhà máy điện hạt nhân đã đóng cửa tại bang Michigan. Cơ quan này cũng duyệt một gói bảo lãnh khoản vay riêng trị giá 1 tỷ USD để hỗ trợ công ty Constellation khởi động lại một lò phản ứng đã đóng cửa tại Three Mile Island, bang Pennsylvania.

Văn phòng các Chương trình Cho vay được Bộ Năng lượng Mỹ thành lập năm 2005 nhằm hỗ trợ các công nghệ năng lượng mới nổi - nhóm thường khó huy động vốn từ kênh tài chính truyền thống. Văn phòng này từng gây tranh cãi với khoản vay 535 triệu USD cho công ty điện mặt trời Solyndra năm 2009 bởi Solyndra phá sản hai năm sau đó.

Tuy vậy, năm 2010, văn phòng này từng cấp khoản vay mang tính bước ngoặt trị giá 465 triệu USD cho hãng xe điện Tesla vào năm 2010, giúp công ty sau đó vươn lên thành doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực xe điện.

Ông Wright cho rằng quyết định phê duyệt khoản vay dưới thời chính quyền Biden được triển khai quá gấp gáp khi phần lớn các thỏa thuận được hoàn tất hoặc nhận cam kết có điều kiện sau khi ông Trump thắng cử cuối năm 2024.

Tuy nhiên, theo một số cựu quan chức Bộ Năng lượng Mỹ, các dự án đều phải trải qua quy trình thẩm định rất kỹ lưỡng. Một số ý kiến cũng cảnh báo rằng việc tìm cách hủy bỏ hoặc thay đổi các thỏa thuận cho vay đã ký có thể khiến doanh nghiệp mất niềm tin vào việc hợp tác với chính phủ trong tương lai.

“Nếu chương trình cho vay đã đưa ra cam kết có điều kiện với một bên nhận vốn, điều đó đồng nghĩa Chính phủ đã đặt uy tín của mình vào thỏa thuận. Uy tín của người dân Mỹ cũng gắn với những cam kết đó. Chúng ta cần thực hiện đầy đủ cam kết của mình để bảo đảm nhà đầu tư có được sự chắc chắn cần thiết”, ông David Turk, Thứ trưởng Bộ Năng lượng Mỹ dưới thời chính quyền ông Biden, nhận xét với tờ báo New York Times.

Hoài Thu