Mỹ đặt lên bàn cân bài toán viện trợ nước ngoài với chính sách 'nước Mỹ trên hết'

Sự phản đối viện trợ quân sự của Mỹ dành cho Israel đang trở thành câu chuyện về cách Washington sử dụng nguồn lực và xác định vai trò trên thế giới. Từ đó, hai câu hỏi ngày càng nổi lên trong dư luận Mỹ rằng, tiền thuế của người dân Mỹ nên được sử dụng thế nào và Washington nên can dự đến đâu vào các cuộc xung đột bên ngoài.

Đáng chú ý, lập luận này đang tìm thấy tiếng nói ở cả cánh tả của Đảng Dân chủ lẫn một bộ phận cánh hữu theo chính sách “nước Mỹ trên hết”. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt, y tế, nhà ở và các dịch vụ công tiếp tục đè nặng lên người dân, câu hỏi về hàng tỷ USD dành cho viện trợ nước ngoài ngày càng mang màu sắc của một bài toán kinh tế trong nước.

Khi hầu bao cử tri Mỹ chịu ảnh hưởng

Sự thay đổi này thể hiện rõ qua trường hợp của ông Abdul El-Sayed, ứng cử viên Thượng viện của đảng Dân chủ tại Michigan, khi nhân vật này công khai phản đối viện trợ quân sự không kèm điều kiện cho bất kỳ quốc gia nào, từ Israel, Ai Cập đến Saudi Arabia, hay Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).

Theo quan chức này, trong một bang vẫn còn nhiều cộng đồng có thu nhập thấp, tiền thuế nên được ưu tiên cho y tế, trường học và cơ sở hạ tầng, thay vì dành cho các Chính phủ nước ngoài. Lập luận ấy vì vậy có thể chạm tới nhiều cử tri hơn khi đặt cạnh những khó khăn trong đời sống của người Mỹ.

Sau ngày 7/10/2023, Washington đã phê chuẩn hàng chục tỷ USD hỗ trợ quân sự bổ sung cho Israel, trong khi người Mỹ vẫn phải đối mặt với giá thực phẩm, nhà ở, bảo hiểm và năng lượng tăng cao. Trong hoàn cảnh đó, mỗi khoản tiền dành cho xung đột quân sự ở nước ngoài ngày càng được đặt cạnh những nhu cầu ngay trong đời sống của người dân.

Đáng chú ý, yêu cầu giảm viện trợ cho Israel đang xuất hiện từ hai phía có góc nhìn vốn rất khác nhau. Trong khi cánh tả thường nhấn mạnh vấn đề quyền con người, xung đột tại Gaza và yêu cầu kiểm soát chặt viện trợ quân sự, một bộ phận phong trào MAGA cùng những người theo xu hướng biệt lập lại cho rằng, Washington đã dành quá nhiều nguồn lực cho các đồng minh và những cam kết an ninh bên ngoài.

Sự giao thoa này đang tạo thêm sức ép lên nền tảng ủng hộ Israel từng được duy trì tương đối vững chắc tại Quốc hội Mỹ. Bởi vậy, thách thức với Tel Aviv giờ đây không chỉ nằm ở việc duy trì sự ủng hộ đối với một đồng minh chiến lược, mà còn phải thuyết phục cử tri Mỹ rằng, mối quan hệ ấy vẫn đem lại giá trị tương xứng với những nguồn lực Washington bỏ ra.

Cánh cửa viện trợ dần thu hẹp?

Sức ép mới cũng khiến các tổ chức vận động ủng hộ Israel như Ủy ban Quan hệ công chúng Mỹ-Israel (AIPAC) đối mặt với môi trường chính trị khó khăn hơn.

Dẫu các nhóm này đã dành nguồn lực đáng kể nhằm vận động cho đối thủ của ông Abdul El-Sayed, song ứng cử viên đảng Dân chủ này vẫn giành chiến thắng tại bang Michigan. Qua đó, kết quả đó phản ánh một thực tế rằng, nguồn tiền vận động dồi dào không phải lúc nào cũng đủ sức lấn át những mối quan tâm thực tế của cử tri.

Xét về lâu dài, xu hướng này có thể khiến các ứng cử viên Mỹ cởi mở hơn khi đề xuất siết điều kiện hoặc giảm viện trợ quân sự cho Israel, thay vì xem đây là một lập trường quá nhạy cảm về chính trị.

Đặc biệt, khi chính quyền Tổng thống Trump 2.0 tiếp tục nhấn mạnh chính sách “nước Mỹ trên hết”, các khoản chi dành cho đồng minh và cam kết quốc tế nhiều khả năng sẽ tiếp tục được soi xét dưới góc độ lợi ích trực tiếp đối với người dân Mỹ.

Tuy nhiên, thách thức đối với Israel không nằm ở khả năng Mỹ chấm dứt hợp tác quốc phòng trong một sớm một chiều, bởi quan hệ song phương đã được vun đắp qua nhiều thập niên, từ chia sẻ tình báo, công nghệ đến phối hợp phòng thủ và chiến lược.

Dẫu vậy, mô hình viện trợ hiện nay có thể chịu sức ép ngày càng lớn khi dư luận Mỹ đòi hỏi Washington cân nhắc kỹ hơn giữa các cam kết bên ngoài và những ưu tiên trong nước. Trong bối cảnh đó, Israel có thể phải đẩy mạnh năng lực tự chủ quốc phòng, sản xuất vũ khí trong nước và các mô hình đồng sản xuất với Mỹ, thay vì chỉ dựa vào một gói viện trợ quy mô lớn.

Từ phía Washington, câu chuyện Israel đang dần được đặt cạnh những tranh luận về NATO, Ukraine và các cam kết an ninh khác. Còn với Israel, bài toán không chỉ là duy trì sự ủng hộ của Mỹ, mà thay vào đó là việc chứng minh mối quan hệ này vẫn tạo ra giá trị đủ rõ đối với một nước Mỹ đang đặt lợi ích trong nước lên hàng đầu.

(tổng hợp)

Trung Anh