Mỹ chuẩn bị hoàn trả 166 tỉ đô la thuế quan như thế nào?

Hệ thống hoàn thuế mới của Mỹ đang được xây dựng ra sao?

Chính phủ Mỹ đang phát triển một hệ thống kỹ thuật số nhiều bước nhằm xử lý việc hoàn trả khoảng 166 tỉ đô la tiền thuế quan đã bị tòa án tuyên là thu trái pháp luật. Theo hồ sơ nộp lên Tòa án Thương mại quốc tế Mỹ, hệ thống này hiện đã hoàn thành từ 40-80% và có thể sẵn sàng vận hành ngay từ giữa tháng 4-2026.

Ông Brandon Lord, Giám đốc điều hành bộ phận chính sách thương mại của Cơ quan Hải quan và Bảo vệ biên giới Mỹ (CBP), cho biết hệ thống hoàn thuế sẽ gồm bốn thành phần chính. Trước tiên là một cổng trực tuyến cho phép các nhà nhập khẩu và nhà môi giới hải quan nộp yêu cầu hoàn thuế. Sau đó, các hồ sơ sẽ được chuyển sang bước xử lý hàng loạt, tiếp đến là khâu rà soát để xác nhận tính hợp lệ của yêu cầu. Cuối cùng, tiền hoàn thuế sẽ được chuyển tới tài khoản ngân hàng do doanh nghiệp đăng ký.

Hệ thống này có tên Hệ thống quản lý và xử lý tờ khai nhập khẩu hợp nhất (Consolidated Administration and Processing of Entries - CAPE). Theo kế hoạch, nền tảng trực tuyến này có thể xử lý phần lớn yêu cầu hoàn thuế ngay trong giai đoạn phát triển đầu tiên, trước khi bổ sung thêm các chức năng phức tạp hơn. Ông Lord cho biết các thử nghiệm hiệu năng của hệ thống sẽ được tiến hành trong vài tuần tới nhằm bảo đảm nền tảng có thể vận hành ổn định khi tiếp nhận lượng lớn yêu cầu hoàn thuế.

Quy mô của quá trình hoàn thuế lần này được đánh giá là chưa từng có tiền lệ trong hệ thống thương mại của Mỹ. Theo hồ sơ nộp lên tòa án, hơn 330.000 nhà nhập khẩu đã nộp thuế đối với khoảng 53 triệu lô hàng trong thời gian chính sách thuế quan của chính quyền Tổng thống Donald Trump có hiệu lực. Việc xử lý khối lượng hồ sơ lớn như vậy đòi hỏi hệ thống mới phải có khả năng xử lý tự động và phân loại hàng loạt yêu cầu hoàn thuế.

Chính vì vậy, phần “xử lý hàng loạt” của hệ thống hiện đang là hạng mục phát triển chậm nhất, mới chỉ hoàn thành khoảng 40%, trong khi khâu rà soát hồ sơ đã đạt khoảng 80%. Các quan chức CBP cho biết mục tiêu của họ là để hệ thống có thể xử lý phần lớn yêu cầu hoàn thuế ngay trong giai đoạn đầu triển khai.

Áp lực từ tòa án buộc Chính phủ Mỹ phải đẩy nhanh tiến độ

Việc xây dựng cơ chế hoàn thuế diễn ra trong bối cảnh tòa án liên bang gây sức ép buộc chính phủ phải hành động nhanh chóng. Thẩm phán Richard Eaton của Tòa án Thương mại quốc tế Mỹ hiện đang giám sát toàn bộ quá trình này sau khi được chánh án của tòa chỉ định.

Ông Eaton đã yêu cầu chính phủ phải triển khai việc hoàn thuế và cập nhật tiến độ thường xuyên cho tòa. Ông nhấn mạnh, các khoản thuế bị tuyên là trái luật phải được hoàn trả kèm theo lãi suất. “Các khoản thuế này phải được hoàn lại cùng tiền lãi, và thời gian không còn nhiều”, ông Eaton viết trong một lệnh của tòa.

Theo tính toán của vị thẩm phán này, nếu việc hoàn trả tiếp tục bị trì hoãn, chỉ riêng tiền lãi đã khiến chi phí hoàn thuế tăng thêm khoảng 650 triệu đô la mỗi tháng và “người đóng thuế Mỹ sẽ phải gánh chịu gánh nặng tài chính này”.

Ban đầu, chính phủ từng đề xuất trì hoãn vấn đề hoàn thuế trong ba tháng để nghiên cứu thêm. Tuy nhiên, trước sức ép từ tòa án và hàng loạt vụ kiện từ doanh nghiệp, chính quyền đã phải nhanh chóng trình bày kế hoạch cụ thể.

Tại một phiên điều trần, thẩm phán Eaton cũng cho rằng việc hoàn thuế không phải là điều quá phức tạp vì cơ chế hoàn trả thuế quan vốn đã tồn tại trong hệ thống thương mại quốc tế của Mỹ. Ông bày tỏ sự nghi ngờ đối với quan điểm cho rằng việc hoàn tiền sẽ gây ra “sự hỗn loạn” hay “một mớ hỗn độn”.

Phán quyết của Tòa án Tối cao mở đường cho làn sóng yêu cầu hoàn thuế

Nguồn gốc của toàn bộ vấn đề bắt đầu từ phán quyết mang tính bước ngoặt của Tòa án Tối cao Mỹ vào ngày 20-2-2026. Trong quyết định với tỷ lệ 6-3, tòa án cho rằng Tổng thống Donald Trump không có thẩm quyền sử dụng Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) năm 1977 để áp thuế đối với phần lớn hàng nhập khẩu từ các đối tác thương mại.

Phán quyết này đã vô hiệu hóa phần lớn các mức thuế quan toàn cầu được Chính phủ Mỹ áp dụng. Đây từng là trụ cột trong chính sách thương mại của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm giảm thâm hụt thương mại và thúc đẩy sản xuất trong nước.

Hệ quả của phán quyết là làn sóng khởi kiện bùng lên trong cộng đồng doanh nghiệp Mỹ nhằm yêu cầu chính phủ nước này hoàn trả số tiền thuế đã thu. Theo thống kê, hơn 2.000 công ty đã nộp đơn kiện liên quan tới vấn đề này, trong đó có nhiều tập đoàn lớn như FedEx và Costco. Chuỗi bán lẻ Costco thậm chí đã khởi kiện Chính phủ Mỹ từ trước khi Tòa án Tối cao ra phán quyết nhằm bảo đảm quyền được hoàn thuế và tránh những bất định pháp lý về sau.

Tuy nhiên, Tòa án Tối cao khi ra phán quyết không đưa ra hướng dẫn cụ thể về cách hoàn trả các khoản thuế đã thu. Vì vậy, việc xây dựng cơ chế hoàn thuế hiện đang được xử lý tại Tòa án Thương mại quốc tế Mỹ cùng các cơ quan liên quan của Chính phủ Mỹ.

Doanh nghiệp chờ đợi tiền hoàn, nhưng không phải ai cũng lạc quan

Mặc dù khả năng hoàn thuế đã được mở ra sau phán quyết của tòa án, nhiều doanh nghiệp Mỹ vẫn tỏ ra thận trọng về triển vọng nhận lại khoản tiền này. Một số chủ doanh nghiệp nhỏ cho rằng chi phí pháp lý và các thủ tục liên quan có thể khiến việc theo đuổi hoàn thuế không thực sự xứng đáng.

Ông Rob Coughlin, quản lý một công ty thiết bị dã ngoại tại bang Minnesota, cho biết các chính sách thuế quan trong thời gian qua đã tạo ra nhiều bất ổn cho hoạt động kinh doanh. Ông nói “Chúng tôi không biết mức giá sẽ ra sao khi sản phẩm được bán ra” và cho biết công ty buộc phải tăng giá khoảng 10-20% để bù đắp chi phí.

Một số doanh nghiệp khác thậm chí còn chưa tính tới việc yêu cầu hoàn thuế vì lo ngại quy trình quá phức tạp. Trả lời phỏng vấn The Guardian, chủ một tiệm bánh tại bang Utah cho rằng “Sự phức tạp và nhu cầu thuê luật sư có thể khiến chi phí cao hơn lợi ích”.

Trước đó, Tổng thống Donald Trump cũng từng nhận định quá trình hoàn thuế có thể kéo dài tới năm năm nếu các tranh chấp pháp lý tiếp tục.

Dù vậy, các cơ quan quản lý Mỹ cho biết tiến trình hoàn thuế đang được thúc đẩy. Theo kế hoạch hiện nay của CBP, hệ thống hoàn thuế trực tuyến có thể bắt đầu tiếp nhận hồ sơ ngay trong mùa xuân năm nay, qua đó giúp đẩy nhanh quá trình xử lý các yêu cầu hoàn tiền từ doanh nghiệp.

Tranh luận về việc ai mới là người nên nhận tiền hoàn thuế

Một câu hỏi lớn đang gây tranh luận tại Mỹ là ai thực sự nên được hưởng khoản tiền hoàn thuế quan này.

Theo quy định hiện nay, tiền hoàn thuế sẽ được trả cho các nhà nhập khẩu vì họ là đối tượng trực tiếp nộp thuế cho chính phủ. Tuy nhiên, nhiều nhà lập pháp và các nhóm bảo vệ người tiêu dùng cho rằng người dân Mỹ cũng nên được hưởng một phần, bởi họ đã phải trả giá cao hơn khi doanh nghiệp chuyển chi phí thuế quan sang người mua.

Các nghiên cứu kinh tế gần đây phần nào củng cố lập luận này. Một báo cáo của Cục Dự trữ liên bang New York cho thấy các nhà nhập khẩu Mỹ gánh khoảng 90% chi phí thuế, nhưng theo thời gian nhiều doanh nghiệp đã chuyển một phần đáng kể chi phí này vào giá bán lẻ. Goldman Sachs ước tính các mức thuế quan đã làm lạm phát tại Mỹ tăng thêm khoảng 0,7% trong vòng 10 tháng và có thể tiếp tục tạo thêm áp lực giá trong năm 2026.

Tranh cãi vì thế đã lan sang cả lĩnh vực pháp lý. Một số vụ kiện đã được tiến hành nhằm buộc các doanh nghiệp phải hoàn tiền cho khách hàng nếu họ nhận được khoản hoàn thuế từ chính phủ. Ví dụ, một khách hàng tại bang Illinois đã kiện chuỗi bán lẻ Costco với lập luận rằng công ty đã tăng giá sản phẩm do thuế quan và không nên “hưởng lợi hai lần” nếu vừa thu tiền từ người tiêu dùng vừa nhận tiền hoàn thuế từ chính phủ.

Trong khi đó, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer lại đưa ra một đề xuất khác: các doanh nghiệp nên chuyển số tiền hoàn thuế thành tiền thưởng hoặc tăng lương cho người lao động. “Nếu các công ty nhận được khoản lợi bất ngờ này, điều thông minh nhất họ có thể làm là trao nó cho người lao động dưới dạng tiền thưởng hoặc tăng lương”, ông nói.

Một số doanh nghiệp cũng đã phát tín hiệu sẵn sàng chia sẻ lợi ích từ việc được hoàn thuế. FedEx cho biết nếu được chính phủ hoàn thuế, công ty sẽ hoàn lại khoản phí tương ứng cho người gửi hàng và người tiêu dùng. Costco cũng cho biết họ có thể sử dụng khoản tiền hoàn thuế để giảm giá sản phẩm.

Việc hoàn trả hàng trăm tỉ đô la thuế quan đang trở thành một trong những nhiệm vụ tài chính và pháp lý phức tạp nhất mà Chính phủ Mỹ phải xử lý trong nhiều năm qua. Trong khi hệ thống hoàn thuế mới đang dần hoàn thiện và tòa án tiếp tục gây sức ép về tiến độ, cách thức phân bổ khoản tiền khổng lồ này - từ doanh nghiệp đến người tiêu dùng - vẫn là câu hỏi chưa có lời giải cuối cùng.

Nguồn: Reuters, WSJ, CNBC, The Guardian, The Hill, Yahoo Finance, Fortune

Lạc Diệp