Mỹ áp thuế Canada và Brazil: Phép thử cho chiến lược thương mại mới của Tổng thống Trump?

Không còn đơn thuần là công cụ điều chỉnh thương mại hay gia tăng nguồn thu ngân sách, chính sách thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày càng được sử dụng như một đòn bẩy để theo đuổi các mục tiêu kinh tế và đối ngoại.

Thuế quan được đánh giá là đang dần trở lại vị trí trung tâm trong chính sách thương mại của chính quyền Tổng thống Trump. Chỉ trong thời gian ngắn, Washington liên tiếp công bố các biện pháp thuế quan mới nhằm vào Canada và Brazil – hai đối tác có vị trí quan trọng trong mạng lưới thương mại của nền kinh tế số 1 thế giới.

Làn sóng thuế quan mới từ Mỹ

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer ngày 21/7 cho biết, chính quyền của Tổng thống Donald Trump đang chuẩn bị triển khai một đợt thuế quan mới, đánh dấu bước đi mới nhất trong chính sách thương mại của Nhà Trắng sau khi nhiều biện pháp thuế trước đó bị Tòa án Tối cao Mỹ hạn chế.

Cách đây không lâu, Washington tuyên bố áp mức thuế 50% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Canada kể từ ngày 19/8, gồm nhiều mặt hàng tiêu dùng và vật liệu xây dựng như rượu vang, giấy, ván ép, đồ nội thất, quần áo và sản phẩm từ sữa, đồng thời mở rộng sang cả một số mặt hàng trước đây được miễn thuế theo Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA).

Đáng chú ý, chính quyền của Tổng thống Trump cho biết, quyết định này được thực hiện theo Mục 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930, cho phép Tổng thống áp thuế lên tới 50% đối với hàng hóa nhập khẩu từ các quốc gia bị cho là có hành vi phân biệt đối xử với thương mại Mỹ.

Cùng lúc đó, các mức thuế bổ sung của Mỹ đối với một số hàng hóa và dịch vụ của Brazil, chính thức có hiệu lực từ 22/7, cũng được dự báo sẽ tác động đáng kể đến hoạt động xuất khẩu và quan hệ kinh tế song phương.

Sau cuộc điều tra kéo dài gần một năm về các chính sách thương mại của Brazil, Mỹ dự kiến áp thêm mức thuế 25% đối với nhiều mặt hàng nhập khẩu từ quốc gia Nam Mỹ, song vẫn miễn áp thuế đối với một số mặt hàng chiến lược như thịt bò, cà phê và một số linh kiện máy bay nhằm giảm tác động đến chuỗi cung ứng trong nước.

Những động thái nói trên không chỉ phản ánh sự thay đổi trong cách chính quyền của Tổng thống Trump sử dụng thuế quan như một công cụ gây sức ép kinh tế, mà còn cho thấy Washington đang mở rộng phạm vi và cơ sở pháp lý của chính sách này nhằm phục vụ các mục tiêu thương mại và chiến lược.

Những tính toán phía sau

Việc Mỹ áp một trong những mức thuế cao nhất đối với hàng hóa Canada được cho là xuất phát từ nhiều động cơ, trong đó Washington cho rằng Ottawa duy trì các chính sách "phân biệt đối xử" trong các lĩnh vực ô tô, sữa và đồ uống có cồn, đồng thời áp dụng các biện pháp trả đũa sau những đợt thuế quan trước đây của Mỹ.

Trong khi đó, mức thuế bổ sung 25% đối với Brazil được đưa ra sau cuộc điều tra kéo dài gần một năm, với cáo buộc nước này theo đuổi các chính sách thương mại không công bằng và gây bất lợi cho hàng hóa Mỹ.

Mặc dù nguyên nhân trực tiếp khác nhau, các quyết định áp thuế đối với Canada và Brazil đều phản ánh xu hướng Washington sử dụng thuế quan như một công cụ gây sức ép nhằm bảo vệ các ngành công nghiệp trong nước, gia tăng đòn bẩy trong đàm phán và theo đuổi các mục tiêu chiến lược.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho rằng, Canada là một trong số ít đồng minh tiếp tục áp dụng các biện pháp trả đũa thương mại đối với Mỹ, qua đó tạo cơ sở để Washington tăng cường các biện pháp đáp trả.

Tuy nhiên, cách tiếp cận của Mỹ đối với hai quốc gia cũng cho thấy những khác biệt đáng chú ý.

Canada là đồng minh thân cận, đối tác thương mại lớn thứ hai của Mỹ - chỉ sau Mexico và là thành viên của Hiệp định USMCA. Vì vậy, các mức thuế phản ánh những tranh chấp ngay trong khuôn khổ thương mại Bắc Mỹ.

Trong khi đó, việc mở rộng các biện pháp thuế quan sang Brazil cho thấy phạm vi của chính sách này đang vượt ra ngoài các tranh chấp khu vực, đồng thời phát đi thông điệp cứng rắn tới các đối tác thương mại khác của xứ cờ hoa.

Quan trọng hơn, việc áp thuế đối với Canada và Brazil cũng phản ánh nỗ lực của chính quyền Tổng thống Trump nhằm duy trì chương trình nghị sự thương mại mang tính bảo hộ sau khi quyền áp thuế diện rộng bị Tòa án Tối cao Mỹ hạn chế.

Tuy nhiên, thay vì từ bỏ chiến lược này, Washington đang tận dụng các cơ sở pháp lý khác nhau để tiếp tục triển khai chính sách thuế quan, qua đó từng bước củng cố công cụ chính sách này dùng để phục vụ cả mục tiêu kinh tế lẫn đối ngoại.

Tác động đa chiều gồm những gì?

Giới quan sát đánh giá, việc Mỹ áp thuế đối với Canada không chỉ làm gia tăng căng thẳng thương mại song phương, mà còn đặt ra thách thức đối với tính ổn định của khuôn khổ thương mại USMCA.

Thủ tướng Mark Carney nhận định, các biện pháp này đi ngược tinh thần của hiệp định và khẳng định Ottawa sẽ tiếp tục đàm phán nhằm tháo gỡ bất đồng. Điều này cho thấy xứ sở lá phong vẫn ưu tiên duy trì khuôn khổ hợp tác kinh tế Bắc Mỹ, hơn là mở rộng các biện pháp trả đũa.

Đối với Brazil, tác động trước mắt chủ yếu tập trung ở lĩnh vực thương mại. Theo Bộ trưởng Công nghiệp Brazil, khoảng 3.000 mặt hàng, tương đương 18% kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ, có thể chịu ảnh hưởng bởi các mức thuế mới.

Tuy nhiên, thay vì chỉ đáp trả bằng thuế quan, Tổng thống Lula da Silva tuyên bố sẽ kết hợp các biện pháp đối ứng với việc đưa tranh chấp ra Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) nhằm tìm kiếm cơ sở pháp lý quốc tế. Theo bà Valentina Sader - chuyên gia thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, Mỹ có thể đang “lấy Brazil làm ví dụ” để gửi đi thông điệp rộng hơn về các ưu tiên và cách tiếp cận đàm phán của Washington.

Không chỉ các đối tác của Mỹ chịu tác động, việc mở rộng thuế quan cũng có nguy cơ làm gia tăng chi phí nhập khẩu và giá thành sản phẩm đối với doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng Mỹ.

Các động thái của cường quốc số 1 thế giới do đó cũng có thể làm gia tăng sức ép đối với các cơ chế liên kết kinh tế khu vực. Trong khi tranh chấp với Canada có nguy cơ ảnh hưởng tới hiệu quả vận hành của USMCA, việc áp thuế đối với Brazil có thể thúc đẩy các nền kinh tế Nam Mỹ tăng cường phối hợp trong khuôn khổ Mercosur nhằm đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và giảm phụ thuộc vào Mỹ.

Quan trọng hơn, các quyết định thuế quan mới của Washington có thể tạo ra những tác động vượt ra ngoài phạm vi quan hệ song phương. Việc Mỹ liên tục sử dụng thuế quan như một công cụ gây sức ép làm gia tăng tâm lý bất định trong môi trường thương mại quốc tế, đồng thời khiến các đối tác thương mại phải tính toán lại chiến lược đàm phán và đa dạng hóa chuỗi cung ứng nhằm giảm thiểu rủi ro từ sự khó đoán, bất định của chính sách này.

Triển vọng quan hệ thương mại giữa Mỹ với Canada và Brazil trong thời gian tới nhiều khả năng sẽ phụ thuộc vào kết quả các cuộc đàm phán trước khi các mức thuế mới chính thức có hiệu lực.

Canada đang tận dụng khoảng thời gian 30 ngày để thúc đẩy đối thoại với Washington, trong khi Thủ tướng Mark Carney khẳng định Ottawa sẽ không chấp nhận một thỏa thuận làm phương hại đến lợi ích quốc gia.

Về phía Brazil, Phó Tổng thống Geraldo Alckmin cho biết, nước này ưu tiên giải quyết bất đồng thông qua đàm phán, song vẫn để ngỏ khả năng sử dụng các biện pháp đối ứng và cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO nếu cần thiết.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định, ngay cả khi đạt được một số thỏa hiệp, thuế quan nhiều khả năng vẫn sẽ tiếp tục là công cụ trung tâm trong chính sách thương mại của chính quyền Tổng thống Trump. Điều này không chỉ định hình quan hệ giữa Mỹ với Canada và Brazil, mà còn có thể ảnh hưởng đến cách Washington ứng xử với các đối tác thương mại khác trong thời gian tới.

Minh Giang