'Muốn tu Phật về Phú Yên, muốn tu Tiên về Bảy Núi'

Nơi đây, dòng chảy Phật giáo Đàng Trong gắn liền với tên tuổi Tổ sư Liễu Quán đã hòa quyện cùng đạo hiếu dân tộc, tạo nên những sắc thái nghi lễ vừa chính thống, vừa thấm đẫm nét đẹp dân gian.

Các gia đình Phật tử chùa Ân Niên, xã Phú Hòa, Đông Đắk Lắk với nghi thức Bông hồng cài áo. Ảnh: TL

Dấu ấn bản lề và dòng thiền Việt hóa

Trong hành trình Nam tiến, Phú Yên giữ vị trí bản lề giao thoa giữa văn hóa Việt và trầm tích Chăm bản địa. Trên nền tảng đa tầng đó, Phật giáo bén rễ từ rất sớm dưới thời chúa Nguyễn.

Đặc biệt, sự xuất hiện của Tổ sư Liễu Quán đã đánh dấu bước ngoặt “Việt hóa” Phật giáo Đàng Trong, hình thành dòng thiền nhập thế gần gũi với đời sống tâm linh nhân dân. Nhờ nền tảng này, hệ thống nghi lễ Phật giáo tại địa phương dần định hình, tiêu biểu là Lễ Vu Lan báo hiếu vào mỗi mùa Rằm tháng Bảy.

Khởi nguồn từ điển tích Tôn giả Mục Kiền Liên nhờ sức mạnh hợp lực của chư tăng mười phương để cứu mẹ khỏi kiếp ngạ quỷ, Lễ Vu Lan khi du nhập vào Việt Nam đã cộng hưởng mạnh mẽ với truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”.

Tại Phú Yên xưa (nay là vùng Đông Đắk Lắk), ngày lễ không đơn thuần là một nghi lễ tôn giáo mà đã hòa quyện sâu sắc với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. Điều này thể hiện rõ qua việc chuẩn bị mâm cỗ cúng gia tiên truyền thống tại bàn thờ gia đình để tri ân ông bà, cha mẹ.

Bên cạnh đó, người dân còn sửa sang mâm cúng chúng sinh ngoài trời nhân ngày Quỷ Môn quan mở cửa, nhằm bày tỏ lòng từ bi bao quát đối với những vong hồn không nơi tựa cậy.

Một trong những nghi thức đặc biệt và giàu cảm xúc nhất trong Lễ Vu Lan hiện đại là nghi lễ "bông hồng cài áo". Khơi nguồn từ đoản văn cùng tên viết năm 1962 của Thiền sư Thích Nhất Hạnh và được nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ phổ nhạc vào năm 1967, nghi thức cài hoa trên ngực áo đã trở thành nét đẹp không thể thiếu trong mỗi mùa Vu Lan.

Trong nghi thức này, bông hồng đỏ tượng trưng cho niềm hạnh phúc và nhắc nhở sự trân trọng khi còn cả cha lẫn mẹ, bông hồng trắng mang ý nghĩa tưởng nhớ cùng lòng biết ơn sâu sắc dành cho đấng sinh thành đã khuất, còn bông hồng vàng lại là biểu tượng của sự giải thoát, giác ngộ và lòng hiếu thảo rộng lớn của người xuất gia.

Sức sống bền bỉ qua thời gian của mùa Vu Lan ở Phú Yên

Hình thành trên nền tảng Phật giáo và tiếp tục phát triển mạnh mẽ dưới thời các chúa Nguyễn, đời sống tâm linh tại Phú Yên luôn mang chiều sâu đặc biệt. Suốt hơn 400 năm qua (từ năm 1611), dù nhiều tư liệu cổ đã thất lạc theo thời gian, tinh thần Vu Lan báo hiếu vẫn thắm sâu và lan tỏa bền bỉ trong đời sống cộng đồng người dân "xứ Nẫu".

Đáng chú ý, Lễ Vu Lan tại đây không chỉ gói gọn trong chốn thiền môn mà đã hòa quyện sâu sắc vào tập tục dân gian. Mỗi dịp Rằm tháng Bảy, các gia đình đều sửa sang mâm cỗ cúng gia tiên trang trọng để mời ông bà về sum họp, qua đó giáo dục con cháu về chữ hiếu và cội nguồn.

Song song đó, nghi thức cúng cô hồn cũng được duy trì như một biểu tượng của lòng từ bi, cứu khổ cứu nạn - tinh thần cốt lõi của Phật giáo hòa cùng nét đẹp nhân văn trong tâm hồn người Việt.

Ngày nay, không khí Vu Lan vẫn diễn ra vô cùng trang nghiêm tại các cổ tự nổi tiếng như chùa Hồ Sơn, Bửu Tịnh, Bửu Lâm hay Ân Niên. Các khóa lễ cầu siêu, cúng thí thực và nghi thức "bông hồng cài áo" luôn thu hút đông đảo Phật tử lẫn người dân địa phương tham gia.

Vượt lên trên một nghi lễ tôn giáo đơn thuần, Vu Lan trên đất Phú Yên đã trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc, góp phần bồi đắp đạo làm người, lòng tri ân và tình cảm gia đình qua nhiều thế hệ.

XUÂN HƯỚNG - TRẦN THANH HƯNG