Dấu ấn đặc biệt của lãnh tụ Fidel Castro ở vùng 'đất lửa' Quảng Trị

Bà Nguyễn Thị Hương luôn xem Lãnh tụ Fidel Castro như người cha đã sinh ra mình lần thứ hai vì chính lãnh tụ đã trực tiếp cứu sống sau khi bị thương nặng do bom mìn vào năm 1973.

Với người dân Quảng Trị, tình cảm ấy càng đặc biệt khi hơn nửa thế kỷ trước, lãnh tụ Fidel Castro đã trực tiếp đến vùng “đất lửa” giữa lúc chiến tranh còn diễn ra ác liệt. Ký ức về “người bạn lớn” của Việt Nam vẫn được người dân Quảng Trị gìn giữ qua những công trình, địa danh mang tên ông.

Nhớ mãi ân tình của “người bạn lớn”

Những ngày này, nhân kỷ niệm 100 năm Ngày sinh lãnh tụ Cuba Fidel Castro (13/8/1926-13/8/2026), nhiều người dân và du khách tìm về Công viên Fidel trên đường Trần Hưng Đạo, phường Đông Hà. Đây là một điểm dừng chân của lãnh tụ Fidel Castro trong chuyến thăm lịch sử đến vùng giải phóng Quảng Trị giữa tháng 9/1973. Giữa không gian xanh rộng hơn 16ha, tượng lãnh tụ Fidel Castro được đặt ở vị trí trung tâm, trở thành điểm nhấn gợi nhắc về một tình hữu nghị đặc biệt giữa Việt Nam và Cuba. Dưới chân tượng Fidel là câu nói nổi tiếng của ông: “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình”. Chín cây cọ hoàng gia của Cuba - biểu tượng cho sự ngay thẳng và tinh thần bất khuất được trồng trong công viên tượng trưng cho tuổi 90 của lãnh tụ Fidel Castro.

Trong ký ức của những người từng gặp lãnh tụ Fidel Castrol năm ấy, ông không chỉ là lãnh tụ của đất nước Cuba anh hùng mà còn là một người bạn gần gũi, chân thành và nhân hậu. Ngược về quá khứ, tháng 9/1973, trong khi chiến tranh vẫn còn diễn ra ác liệt, ông là nguyên thủ quốc gia nước ngoài đầu tiên và duy nhất đến thăm vùng giải phóng miền Nam Việt Nam tại Quảng Trị. Chuyến đi không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao đặc biệt, mà còn là một biểu tượng của tình đoàn kết quốc tế, được thể hiện bằng một hành động đầy dũng cảm.

Bà Nguyễn Thị Hương, 70 tuổi hiện sống tại phường Đông Hà đến nay vẫn vẹn nguyên ký ức và sự tri ân đối với lãnh tụ Fidel Castro. Bà Hương kể, hơn 50 năm đã trôi qua nhưng ký ức về buổi chiều ngày 15/9/1973 chưa bao giờ phai mờ trong tâm trí bà. Khi đó, bà Hương là dân công hỏa tuyến mới 17 tuổi, đang cùng đồng đội san lấp hố bom tại Vĩnh Linh để mở đường thì tai họa ập đến. Một quả bom bi còn sót lại dưới lòng đất phát nổ khiến bà bị thương rất nặng, nguy kịch với nhiều viên bi găm vào cơ thể, thủng 8 khúc ruột, đứt động mạch chủ, mất máu nhiều rồi lịm đi. Chính trong khoảnh khắc sinh tử đó, đoàn xe của lãnh tụ Fidel Castro trên đường thăm vùng giải phóng Quảng Trị trở ra miền Bắc đã phát hiện sự việc và dừng lại. Lãnh tụ Fidel Castro khi thấy bà bị thương nặng đã không ngần ngại đề nghị các bác sĩ trong đoàn xuống sơ cứu. Ông đã nhường chiếc xe ô tô ngoại giao của phái đoàn để chở thẳng bà Hương đến bệnh viện gần nhất, điều xe chạy ra Đồng Hới lấy máu dự trữ vào cấp cứu kịp thời.

Bà Hương xúc động nói, nếu không có sự quan tâm và quyết định của lãnh tụ Fidel Castro ngày hôm ấy, có lẽ bà đã mãi mãi nằm lại ở tuổi 17. Sau khi về nước, ông vẫn tiếp tục thông qua các đoàn ngoại giao thăm hỏi, gửi thuốc giúp bà hồi phục sức khỏe. Sự quan tâm, ân cần của ông là ân tình sâu nặng mà bà khắc cốt ghi xương suốt cuộc đời. Suốt hơn nửa thế kỷ qua, bà luôn tự hào và cảm thấy vô cùng may mắn khi là người được chính vị lãnh tụ vĩ đại Fidel Castro cứu sống. Bà cũng có thêm một điểm tựa tinh thần để tiếp tục sống tốt, xứng đáng, nhắc nhở con cháu nhớ về công ơn của vị lãnh tụ Fidel Castro.

Cũng trong ngày 15/9/1973, trên đường từ Đông Hà ra miền Bắc, lãnh tụ Fidel Castro đến thăm quân và dân ta tại căn cứ Dốc Miếu - căn cứ quân sự lớn của quân đội Mỹ trên phòng tuyến hàng rào điện tử McNamara. Nữ du kích bắn tỉa Hoàng Thị Chẩm, người từng 9 lần được phong danh hiệu “Dũng sĩ diệt Mỹ” trong những năm chiến đấu tại Dốc Miếu là một gương mặt tiêu biểu tham gia đón lãnh tụ Fidel Castro. Hiện nay, bà Chẩm đã hơn 80 tuổi nhưng vẫn lưu giữ bức ảnh lãnh tụ Fidel Castro bắt tay, thăm hỏi bà khi đến thăm căn cứ Dốc Miếu. Bà Chẩm nhớ lại, trước khi lãnh tụ Cuba đến, mọi thông tin đều được giữ kín. Các cán bộ, chiến sĩ và du kích chỉ được cấp trên thông báo chuẩn bị “đi công tác”.

Bà Nguyễn Thị Hương luôn tự hào và cảm thấy may mắn khi được chính vị lãnh tụ vĩ đại Fidel Castro trực tiếp cứu sống sau khi bị thương nặng do bom mìn vào năm 1973.

Khoảng 15 phút trước khi đoàn của lãnh tụ Cuba tới, mọi người mới biết mình sắp được đón lãnh tụ Fidel Castro và đều cảm thấy thật vinh dự, tự hào. Vừa đặt chân đến Dốc Miếu, lãnh tụ Fidel Castro đi thị sát, tận mắt chứng kiến căn cứ quân sự từng là một vị trí quan trọng của quân đội Mỹ với những xác xe tăng, dây thép gai, bom đạn còn ngổn ngang. Ông ân cần thăm hỏi, động viên từng cán bộ, chiến sĩ. Sự gần gũi, chân thành của vị lãnh tụ Cuba để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng những người được gặp. Sự hiện diện của lãnh tụ Cuba giữa vùng đất lửa khi đó là nguồn cổ vũ tinh thần mạnh mẽ đối với quân dân Quảng Trị và nhân dân Việt Nam. Những tiếng hô “Viva Cuba, Viva Việt Nam, Viva Hồ Chí Minh, Viva Fidel” vang lên như biểu tượng của niềm tin, sự ngưỡng mộ và tình đoàn kết đặc biệt giữa hai dân tộc.

Thắm tình hữu nghị

Tình cảm lãnh tụ Fidel Castro dành cho Việt Nam còn được cụ thể hóa bằng sự hỗ trợ thiết thực của Chính phủ và nhân dân Cuba trong những năm tháng chiến tranh cũng như thời kỳ đất nước ta khắc phục hậu quả chiến tranh, xây dựng và phát triển. Những công trình này không chỉ mang giá trị vật chất mà còn là những “địa chỉ” lưu giữ ký ức về một giai đoạn tình hữu nghị Việt Nam - Cuba được xây dựng và vun đắp bằng sự sẻ chia trong những thời khắc khó khăn nhất.

Tại Quảng Trị, dấu ấn của tình hữu nghị Việt Nam - Cuba vẫn được lưu giữ qua những công trình gắn với lịch sử. Với sự hỗ trợ của Cuba, cầu treo Bến Tắt trên thượng nguồn sông Bến Hải được xây dựng năm 1974 nhằm bảo đảm giao thông, vận chuyển hàng hóa, vũ khí, lương thực phục vụ chiến trường miền Nam trên tuyến đường Hồ Chí Minh. Sau ngày đất nước thống nhất, cầu tiếp tục phục vụ đời sống và phát triển kinh tế - xã hội của người dân. Cầu treo Bến Tắt được xếp hạng Di tích quốc gia năm 1986 và là một phần của Di tích quốc gia Đặc biệt đường Hồ Chí Minh.

Cuba còn hỗ trợ tỉnh Quảng Trị xây dựng Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam-Cuba Đồng Hới, khởi công năm 1974 và khánh thành, đưa vào sử dụng năm 1981, trở thành một biểu tượng của tình đoàn kết hữu nghị giữa hai nước. Qua 45 năm hoạt động, nơi đây đã góp phần chăm sóc sức khỏe cho nhân dân tỉnh và khu vực lân cận, trở thành một biểu tượng sinh động cho tình đoàn kết quốc tế vô sản trong sáng, chí tình, chí nghĩa giữa hai dân tộc cách nhau nửa vòng trái đất.

“Đoạn đường Hữu nghị Việt Nam-Cuba” nằm ở phía Nam cầu treo Đakrông, xã Đakrông. Tại đây, Hội Trường Sơn Việt Nam đã xây dựng bia lưu niệm để ghi nhớ sự giúp đỡ của Cuba trong việc làm doạn đường với nội dung: “Đường Hồ Chí Minh Đông Trường Sơn, đoạn Đakrông-A Lưới (thành phố Huế) do Bộ đội Trường Sơn xây dựng với sự giúp đỡ của Chính phủ và nhân dân Cuba, sau chuyến thăm Việt Nam của Chủ tịch Fidel Castro vào tháng 9/1973."

Những nơi lãnh tụ Fidel Castro đến thăm Quảng Trị 53 năm về trước như: Cứ điểm 241 Tân Lâm, Trụ sở Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam ở xã Cam Lộ, cầu treo Bến Tắt… đều được trùng tu, tôn tạo và trở thành một phần không thể tách rời trong không gian ký ức lịch sử của vùng “đất lửa”.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Lê Đức Tiến nêu rõ: Tình hữu nghị Việt Nam - Cuba được viết nên bằng nhiều dấu mốc lịch sử, Quảng Trị là nơi in dấu chân của lãnh tụ Fidel Castro. Quảng Trị hôm nay đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với không gian phát triển được mở rộng; vị thế địa kinh tế, địa chính trị ngày càng được nâng cao.

Công viên Fidel (phường Đông Hà, tỉnh Quảng Trị). Đây là công viên đầu tiên ở Việt Nam mang tên Lãnh tụ Fidel Castro.

Nơi đây có các lợi thế về biển, cửa khẩu quốc tế, cảng biển, sân bay, Hành lang kinh tế Đông Tây cùng tiềm năng về năng lượng, công nghiệp, logistics, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế biển và du lịch đang mở ra những cơ hội mới. Tỉnh xác định đối ngoại và hội nhập quốc tế không chỉ là nhiệm vụ mà còn là một nguồn lực phát triển. Với Cuba - người bạn thủy chung, người đồng chí, người anh em của Việt Nam, Quảng Trị mong muốn tiếp tục làm sâu sắc hơn nữa quan hệ hợp tác trên những lĩnh vực hai bên có thế mạnh và nhu cầu.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng hình ảnh lãnh tụ Fidel Castro giữa đất lửa Quảng Trị vẫn mãi là một hình ảnh của lịch sử của tình hữu nghị đã được thử thách trong lửa đạn. Quảng Trị sẽ mãi là một địa chỉ lưu giữ ký ức thiêng liêng về tình hữu nghị Việt Nam - Cuba, để câu chuyện về lãnh tụ Fidel Castro và tình cảm ông dành cho Việt Nam tiếp tục được kể lại cho các thế hệ mai sau.

Bài, ảnh: Tường Vi (TTXVN)