Món bún vừa nghe tên phải bịt mũi ở quê hương mỹ nhân Mưa Đỏ, ai lỡ ăn lại ghiền không lối thoát

Sau lễ trao giải Ngôi sao xanh lần thứ 12 (Ngôi sao xanh 2025) vào tối 10/1 vừa qua, mỹ nhân phim "Mưa đỏ" - Lê Hạ Anh (SN 1995, quê ở Gia Lai) một lần nữa được nhắc đến nhiều trên truyền thông, mạng xã hội. Không chỉ gây chú ý bởi nhan sắc và diễn xuất ngày càng chín muồi, nữ diễn viên còn khiến khán giả tò mò về quê hương phố núi nơi cô sinh ra và lớn lên – vùng đất không chỉ giàu bản sắc văn hóa mà còn sở hữu nền ẩm thực độc đáo, trong đó có những món ăn “nghe tên đã thấy lạ”.

Lê Hạ Anh - mỹ nhân phim "Mưa Đỏ"

Giữa hàng loạt đặc sản Gia Lai được nhắc đến mỗi khi nói về Pleiku như phở khô, cơm lam, gà nướng…, bún cua thối vẫn là cái tên gây nhiều tò mò hơn cả. Có lẽ, chỉ cần nghe cài tên, không ít người đã e dè, thậm chí “chùn bước” vì mùi đặc trưng. Thế nhưng, với người dân phố núi và những ai từng vượt qua rào cản ban đầu, bún cua thối lại là món ăn mang đậm bản sắc Tây Nguyên, càng ăn càng ghiền, càng nhớ càng thương.

Bún cua thối - món ăn đặc sản có tại quê hương nữ diễn viên Lê Hạ Anh (phim Mưa Đỏ).

Bún cua thối có xuất xứ từ tập quán ẩm thực của người dân Gia Lai, đặc biệt phổ biến ở TP Pleiku và các vùng lân cận. Món ăn ra đời trong bối cảnh cuộc sống còn nhiều khó khăn, người dân tận dụng nguyên liệu sẵn có như cua đồng, măng rừng, rau rừng để chế biến thành bữa ăn no bụng, đậm đà.

Tên gọi “bún cua thối” thực chất xuất phát từ mùi lên men tự nhiên của mắm cua – linh hồn của món ăn. Dù mùi khá nồng, thậm chí bị ví von là “khó ngửi”, nhưng đó lại là dấu hiệu của một mẻ mắm cua đạt chuẩn, được người địa phương đánh giá rất cao.

Nồi nước dùng từ mắm cua.

Điểm khác biệt lớn nhất của bún cua Gia Lai so với nhiều món bún khác nằm ở mắm cua. Cua đồng sau khi làm sạch sẽ được giã nhuyễn, trộn muối theo tỷ lệ nhất định rồi ủ trong thời gian dài để lên men tự nhiên. Quá trình này tạo ra mùi đặc trưng rất mạnh, nhưng khi ăn lại cho vị béo, mặn, ngọt hậu rất riêng, khó lẫn với bất kỳ loại mắm nào khác.

Người làm mắm cua phải có kinh nghiệm lâu năm để kiểm soát độ mặn, thời gian ủ và nhiệt độ, nếu không mắm sẽ bị hỏng, chua gắt hoặc quá nồng. Chính vì vậy, không phải quán nào cũng làm được mắm cua ngon đúng vị.

Bún cua thối - món ăn đặc sản ở Gia Lai

Một tô bún cua thối truyền thống thường gồm bún tươi, nước mắm cua pha loãng, thêm măng rừng luộc, da heo chiên giòn, chả, tóp mỡ và đôi khi có trứng luộc. Đi kèm là rổ rau sống phong phú: rau muống bào, bắp chuối, giá đỗ, xà lách, rau thơm và đặc biệt là các loại rau rừng của Gia Lai.

Khi ăn, thực khách tự chan mắm cua vào tô, trộn đều để các nguyên liệu quyện vào nhau. Ban đầu có thể “sốc mùi”, nhưng chỉ sau vài đũa, vị ngọt của cua, độ giòn của rau, cái béo của da heo và vị mặn mòi đặc trưng sẽ dần chinh phục vị giác.

Bún cua thối - món ăn không phải ai cũng ăn được nhưng lại dễ gây nghiện khi thử qua.

Bún cua thối không phải món ăn dễ tiếp cận. Nhiều du khách lần đầu đến Gia Lai thường phải mất thời gian “làm quen”, thậm chí có người không thể ăn hết tô. Thế nhưng, với những ai đã vượt qua rào cản mùi, món ăn này lại trở thành ký ức ẩm thực khó quên.

Người Gia Lai thường ăn bún cua vào buổi sáng hoặc xế chiều. Với họ, đây không chỉ là món ăn no lòng mà còn là hương vị gợi nhớ quê nhà, gắn liền với tuổi thơ và đời sống thường nhật.

Ngày nay, bún cua thối đã vượt ra khỏi phạm vi món ăn địa phương, trở thành “đặc sản thử thách” với nhiều du khách khi đến Gia Lai. Không ít người tìm đến món ăn này chỉ để… thử cho biết, nhưng cũng có người quay lại nhiều lần vì đã “nghiện” hương vị rất riêng ấy.

Giữa dòng chảy hiện đại, bún cua thối vẫn giữ được nét mộc mạc, không cầu kỳ trong cách bày biện nhưng lại đậm đà bản sắc. Đó chính là lý do món ăn này được xem như một phần không thể thiếu trong bức tranh ẩm thực Gia Lai – nơi mà mỗi hương vị, dù nồng hay nhẹ, đều phản ánh rõ tính cách thẳng thắn, chân chất của con người phố núi.

Yến Nguyễn