Mùa tuyển sinh: Chọn trường danh tiếng hay ngành học phù hợp?

Giữa trường tốt và ngành phù hợp, chọn gì?

Theo các giáo viên làm công tác hướng nghiệp, trong quá trình điều chỉnh nguyện vọng, nhiều học sinh sẵn sàng thay đổi ngành học chỉ để có cơ hội trúng tuyển vào một trường đại học mà các em hoặc gia đình đánh giá cao về danh tiếng. Không ít phụ huynh cũng khuyên con ưu tiên trường trước, với suy nghĩ "vào được trường tốt rồi tính tiếp".

Phụ huynh cùng con tìm hiểu thông tin tuyển sinh trước khi đăng ký nguyện vọng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi nhanh, đặc biệt dưới tác động của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, ngày càng nhiều chuyên gia cho rằng việc lựa chọn ngành học phù hợp với năng lực, sở thích và định hướng nghề nghiệp mới là yếu tố quyết định sự phát triển lâu dài.

Ngồi trước máy tính để sắp xếp lại danh sách nguyện vọng, Nguyễn Ngọc Bảo Giang, học sinh trường THPT chất lượng cao Hùng Vương (Phú Thọ), vẫn chưa thể đưa ra quyết định cuối cùng.

Với số điểm đạt được, Bảo Giang có thể đăng ký vào một số ngành của các trường đại học tốp đầu. Bảo Giang cho biết: "Em cũng từng nghĩ nếu vào được một trường nổi tiếng thì sẽ có nhiều lợi thế hơn. Nhưng càng tìm hiểu, em càng thấy mình thích học Báo chí hơn các ngành khác. Em chỉ sợ nếu chọn trường mà phải học một ngành không phù hợp thì sau này sẽ hối tiếc".

Tương tự, Nguyễn Ngọc Hà Linh, học sinh Trường THPT Công nghiệp Việt Trì (Phú Thọ) cũng đang cân nhắc giữa hai lựa chọn sau khi biết điểm thi. Với kết quả thi tốt nghiệp THPT năm 2026, nữ sinh có cơ hội đăng ký xét tuyển vào Trường Đại học Y Hà Nội. Đồng thời, kết quả kỳ thi đánh giá tư duy cũng giúp em có cơ hội đăng ký xét tuyển vào Trường Đại học Bách khoa Hà Nội.

"Cả hai đều là những ngôi trường Hà Linh từng đặt mục tiêu theo học, nhưng mỗi lựa chọn lại dẫn đến một hướng đi khác nhau. Nữ sinh yêu thích ngành Y từ nhỏ, song cũng cân nhắc các ngành kỹ thuật sau khi đạt kết quả khả quan ở kỳ thi đánh giá năng lực. Chính vì vậy, việc sắp xếp nguyện vọng trở thành điều khiến em đắn đo nhất sau kỳ thi", Hà Linh chia sẻ.

Sự phân vân của Hà Linh cũng là nỗi băn khoăn của chị Nguyễn Thị Đông, mẹ của nữ sinh. Chị kể, trước đây gia đình luôn ưu tiên những trường có danh tiếng vì cho rằng đó là "tấm vé" giúp con dễ xin việc hơn.

"Tôi cũng từng bảo con cố vào trường nổi tiếng trước, còn ngành nào cũng được. Nhưng nghĩ kỹ lại thì nếu con không thích, học sẽ rất áp lực. Mình không thể học hộ con được. Cuối cùng vẫn là con học, con làm nghề đó sau này nên tôi muốn con chọn cái con thấy phù hợp", chị chia sẻ.

Từ những băn khoăn của thí sinh và phụ huynh có thể thấy, lựa chọn đại học hôm nay không còn chỉ là câu chuyện "đỗ trường nào". Điều nhiều gia đình tìm kiếm không chỉ là một tấm bằng, mà còn là ngành học đủ phù hợp để người học có thể theo đuổi lâu dài và phát triển sự nghiệp.

Chọn đúng ngành để đi đường dài

Không ít học sinh vẫn đưa ra quyết định trong tình trạng thiếu thông tin. Ngoài áp lực từ gia đình, nhiều em lựa chọn ngành học dựa trên điểm chuẩn, thông tin về mức lương trên mạng xã hội hoặc xu hướng "ngành hot", thay vì hiểu rõ yêu cầu công việc và mức độ phù hợp với bản thân.

Nguyễn Ngọc Hà Linh vẫn đang cân nhắc nguyện vọng, trong đó Trường Đại học Y Hà Nội là lựa chọn em yêu thích.

TS. Nguyễn Tùng Lâm là Chủ tịch Hội đồng giáo dục Trường THPT Đinh Tiên Hoàng (Hà Nội) cho rằng, không có ngành học nào phù hợp với tất cả mọi người. Một ngành được đánh giá có nhiều triển vọng nhưng nếu không phù hợp với năng lực, sở thích và định hướng nghề nghiệp của người học thì cũng khó phát huy hiệu quả.

Theo ông, nhiều học sinh và phụ huynh vẫn có tâm lý ưu tiên những trường đại học có danh tiếng với kỳ vọng sẽ thuận lợi hơn khi tìm việc. Tuy nhiên, danh tiếng của trường chỉ tạo lợi thế nhất định ở điểm xuất phát, còn sự phát triển lâu dài phụ thuộc vào việc người học có thực sự phù hợp và gắn bó với ngành đã chọn hay không.

"Một trường đại học có thể mang đến môi trường học tập tốt, nhưng không thể thay người học tạo ra động lực. Nếu không yêu thích ngành học, các em sẽ rất khó duy trì hứng thú để học tập, rèn luyện và theo đuổi nghề nghiệp sau này. Đại học là nơi chuẩn bị cho một nghề nghiệp, chứ không đơn thuần để lấy một tấm bằng", ông Lâm nói.

Trước băn khoăn của phụ huynh và thí sinh về việc lựa chọn ngành học, trường học phù hợp, TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Cố vấn công tác đào tạo và đảm bảo chất lượng, Ủy viên Thường trực Hội đồng tuyển sinh, Trường Đại học Thăng Long, cho rằng trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) và hội nhập quốc tế làm thay đổi nhanh thị trường lao động, lựa chọn ngành học không đơn thuần là chọn để vào đại học mà là lựa chọn con đường nghề nghiệp trong tương lai.

Theo TS. Thu Hà, khi đăng ký nguyện vọng, phụ huynh và thí sinh cần lưu ý ba vấn đề. Thứ nhất, lựa chọn ngành học cần dựa trên năng lực, sở trường, đam mê và mục tiêu nghề nghiệp của bản thân. Điều này giúp người học phát huy thế mạnh, duy trì động lực học tập và thích ứng tốt hơn với sự thay đổi của thị trường lao động.

Thứ hai, cần tìm hiểu kỹ chương trình đào tạo, chuẩn đầu ra và cơ hội việc làm của từng ngành. Trong bối cảnh AI phát triển mạnh, dù theo học lĩnh vực nào, sinh viên cũng cần được trang bị kỹ năng số, khả năng ứng dụng AI, tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề và tinh thần học tập suốt đời để thích ứng với yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động.

Thứ ba, nên ưu tiên những trường đại học có chương trình đào tạo gắn với thực tiễn, tạo điều kiện cho sinh viên thực hành, thực tập tại doanh nghiệp, tham gia các hoạt động khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo.

Đối với phụ huynh, TS. Thu Hà cho rằng điều quan trọng là đồng hành và tôn trọng năng lực, nguyện vọng của con, thay vì áp đặt lựa chọn ngành nghề theo mong muốn của gia đình. Bên cạnh đó, phụ huynh cần tìm hiểu kỹ chất lượng đào tạo, đội ngũ giảng viên, điều kiện học tập, mức độ gắn kết với doanh nghiệp, tỷ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp, cũng như các cơ hội thực tập, khởi nghiệp và hội nhập quốc tế. Đây cũng là những yếu tố tạo nên năng lực cạnh tranh của người học sau khi tốt nghiệp.

Theo TS. Thu Hà, việc áp đặt lựa chọn ngành học có thể khiến người học gặp khó khăn trong quá trình học tập, thiếu động lực phát triển và ảnh hưởng đến định hướng nghề nghiệp về lâu dài.

Dẫn thực tế tại Trường Đại học Thăng Long, TS. Thu Hà cho biết, chương trình đào tạo của trường đã được cập nhật theo hướng tích hợp công nghệ số và AI vào nhiều ngành học. Cách tiếp cận này giúp sinh viên không chỉ nắm vững kiến thức chuyên môn mà còn phát triển năng lực số, sẵn sàng tham gia thị trường lao động trong thời đại số và nền kinh tế tri thức.

Góc nhìn này cũng được nhiều doanh nghiệp chia sẻ. Ông Phan Mạnh Hà, Phó Giám đốc, Công ty Cổ phần thiết bị Thăng Long tại Hà Nội cho biết, khi tuyển dụng sinh viên mới tốt nghiệp, nhà tuyển dụng vẫn quan tâm đến môi trường đào tạo, nhưng đó không còn là tiêu chí quyết định.

"Chúng tôi đánh giá ứng viên qua kỹ năng chuyên môn, khả năng làm việc nhóm, tư duy giải quyết vấn đề và tinh thần học hỏi. Sinh viên học đúng chuyên ngành, chủ động tham gia dự án và thực tập từ sớm thường có lợi thế hơn những người chỉ có thành tích học tập tốt nhưng thiếu trải nghiệm", ông Hà nói.

Khi thị trường lao động liên tục thay đổi, lựa chọn đại học không còn chỉ là câu chuyện đỗ vào trường nào. Với nhiều thí sinh, quyết định quan trọng hơn là tìm được ngành học đủ phù hợp để theo đuổi lâu dài và sẵn sàng thích ứng với những yêu cầu mới của nghề nghiệp.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ ngày 2/7 đến 17h ngày 14/7, thí sinh được đăng ký, điều chỉnh và bổ sung nguyện vọng trên hệ thống tuyển sinh chung. Hết thời hạn này, hệ thống sẽ khóa dữ liệu và không ghi nhận các thay đổi. Vì vậy, thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT cần hoàn tất đăng ký đúng thời gian để bảo đảm quyền lợi trong quá trình xét tuyển.

Phượng Nguyễn