Xét tuyển đại học năm 2026: Từ đăng ký 'rải thảm' đến lựa chọn có chiến lược

Hết thời "đăng ký bừa, biết đâu lại đỗ"

Tại các mùa tuyển sinh trước đây, vì không giới hạn số lượng nguyện vọng nên có tình trạng thí sinh lựa chọn nguyện vọng tràn lan với tâm lý "đăng ký bừa, biết đâu lại đỗ”. Tuy nhiên, với quy định mới chỉ cho phép đăng ký tối đa 15 nguyện vọng, cách tiếp cận ấy không còn phù hợp. 15 nguyện vọng tưởng nhiều nhưng thực tế lại không hề dư dả nếu thí sinh đăng ký nhiều ngành khác nhau hoặc cùng một ngành ở nhiều trường. Chỉ cần mỗi ngành yêu thích được đăng ký tại 4-5 cơ sở đào tạo, “quỹ” nguyện vọng đã nhanh chóng được lấp đầy. Điều đó buộc thí sinh phải cân nhắc kỹ: Ngành nào thực sự muốn học, trường nào phù hợp nhất, đâu là phương án dự phòng nếu điểm xét tuyển không đạt như kỳ vọng. Chính vì vậy, việc sắp xếp thứ tự nguyện vọng quan trọng cũng không kém việc lựa chọn ngành, trường.

Với việc giới hạn tối đa 15 nguyện vọng đăng ký xét tuyển, thí sinh buộc phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi quyết định chọn ngành, chọn trường.

TS Hoàng Thị Thu Phương, Khoa Kinh doanh, chuyên gia tuyển sinh, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam cho rằng, những điều chỉnh trong quy chế tuyển sinh đại học năm nay không đơn thuần là thay đổi về mặt kỹ thuật mà mang tính định hướng sâu sắc, buộc học sinh lớp 12 phải tư duy kỹ càng về chiến lược nguyện vọng, chuyển dịch từ chiến lược "rải thảm" sang "nhắm trúng đích". Để đảm bảo an toàn, danh sách 15 nguyện vọng nên được chia thành ba nhóm. Nhóm đầu là những ngành, trường mà thí sinh thực sự mong muốn theo học, dù mức cạnh tranh có thể cao. Nhóm thứ hai là các nguyện vọng phù hợp với mức điểm dự kiến, có khả năng trúng tuyển cao. Nhóm cuối là các lựa chọn an toàn hơn, có điểm chuẩn những năm trước thấp hơn mức điểm của thí sinh để bảo đảm không bỏ lỡ cơ hội trở thành sinh viên. Cách phân bổ này giúp cân bằng giữa khát vọng và tính thực tế. Điều quan trọng là tất cả 15 nguyện vọng đều phải là những ngành học mà thí sinh sẵn sàng theo học nếu trúng tuyển, thay vì đăng ký chỉ để “lấp chỗ”.

PGS.TS Vũ Thị Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương chia sẻ, trong quá trình làm công tác tư vấn tuyển sinh, bà nhận thấy một điều đáng tiếc nhất không phải là thí sinh thiếu điểm mà là các em đặt sai thứ tự ưu tiên. Có em đủ điểm vào ngành yêu thích nhưng lại xếp một ngành “an toàn” ở vị trí cao hơn. Kết quả là được công nhận trúng tuyển vào ngành ít mong muốn hơn và đánh mất cơ hội học ngành đúng đam mê.

“Trong tuyển sinh đại học, các nguyện vọng đăng ký vào cùng một ngành, cùng một trường đều được xét bình đẳng. Hệ thống tuyển sinh chung của Bộ GD&ĐT sẽ tự động xét từ nguyện vọng 1 đến nguyện vọng cuối. Khi thí sinh đủ điều kiện trúng tuyển ở nguyện vọng nào, hệ thống sẽ dừng xét tại nguyện vọng đó. Điều này đồng nghĩa, việc đặt một ngành yêu thích ở nguyện vọng đầu không làm giảm cơ hội trúng tuyển so với việc xếp ngành đó ở các nguyện vọng sau. Vì vậy, thí sinh nên sắp xếp nguyện vọng theo đúng thứ tự mong muốn, thay vì dự đoán khả năng đỗ", PGS.TS Vũ Thị Hiền lưu ý.

Đừng chọn ngành chỉ để đủ điểm đỗ, hãy chọn ngành để phát triển

PGS.TS Phạm Mạnh Hà, Khoa Công nghệ Giáo dục, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, người có nhiều năm là chuyên gia tư vấn tuyển sinh chia sẻ, mỗi mùa tuyển sinh, học sinh vẫn thường đặt nhiều câu hỏi xoay quanh điểm số: Ngành này bao nhiêu điểm, liệu em có đủ đỗ không. Đó là câu hỏi cần thiết, nhưng chưa phải câu hỏi quan trọng nhất bởi chọn ngành đại học không phải cuộc đua giành một tấm vé vào cổng mà là chọn con đường các em sẽ đi trong nhiều năm.

“Nguyên tắc mà học sinh cần ghi nhớ là đừng chọn ngành chỉ để đủ điểm đỗ, hãy chọn ngành để phát triển; đừng chọn vì danh tiếng của trường, hãy chọn vì thực lực của ngành. Các em cũng đừng chọn theo cái tên, hãy chọn theo công việc mình muốn làm; đừng chạy theo ngành đang hot, hãy chọn ngành phù hợp bởi ngành hot hôm nay có thể nguội ngày mai, còn sự phù hợp với năng lực và tính cách thì sẽ bền lâu hơn. Và trên hết, đừng quyết bằng cảm giác, hãy quyết bằng bằng chứng: Giảng viên đúng chuyên ngành, chương trình đã kiểm định, nơi thực tập thật và tỉ lệ ra trường có việc đúng ngành. Điểm số mở cánh cổng nhưng chính ngành học mới quyết định con đi được bao xa”, PGS.TS Phạm Mạnh Hà lưu ý.

Đừng chọn trường vì danh tiếng hay điểm số, hãy chọn trường vì phù hợp với năng lực, mục tiêu phát triển của cá nhân.

Với kinh nghiệm của người từng có nhiều năm đồng hành cùng các bạn sinh viên, TS Hoàng Thị Thu Phương cho biết, có 3 sai lầm phổ biến nhất nhưng lại có sức ảnh hưởng rất lớn đến lộ trình dài hạn của các em khi đứng trước ngưỡng cửa chọn ngành, chọn trường. Thứ nhất là học sinh có tâm lý đặt danh tiếng của trường làm tiêu chí tối thượng. Các em cố gắng bằng mọi giá để chen chân vào một ngôi trường "top 1" chỉ vì thương hiệu trường nổi tiếng mang lại cảm giác an tâm và hãnh diện thời điểm ban đầu dù trong khi thực tế thương hiệu của nhà trường không tự động biến thành năng lực của cá nhân. Thứ hai, nhiều bạn trẻ chọn ngành dựa trên từ khóa "hot" của thị trường tại thời điểm đó (ví dụ như AI, Logistics, Data...) hoặc chọn theo sự sắp đặt mang tính an toàn của gia đình mà thiếu đi sự thấu hiểu bản thân. Thứ ba là việc thí sinh nhầm lẫn giữa chương trình giáo dục và chất lượng giáo dục.

“Trong một môi trường cạnh tranh và đa dạng lựa chọn như hiện nay, học sinh rất dễ bị choáng ngợp bởi điểm số hay danh tiếng của nhà trường. Tuy nhiên, đứng ở góc độ giáo dục bền vững, trải nghiệm học tập và cơ hội nghề nghiệp tương lai mới là hai yếu tố cốt lõi cần được ưu tiên hàng đầu. Chọn ngành, chọn trường thực chất là một bài toán về sự tương thích. Các em hãy chuyển dịch tư duy từ "Trường này có danh tiếng không?" sang "Môi trường này có cho mình không gian để phát triển phiên bản tốt nhất của chính mình và sẵn sàng cho tương lai hay không?". Danh tiếng của một ngôi trường chỉ là bệ đỡ ban đầu, nhưng chính trải nghiệm học tập thực tế, nơi các em được rèn luyện tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề và làm việc trong môi trường đa văn hóa mới là thứ định hình năng lực của nhân sự tương lai. Điểm số chỉ có giá trị tại thời điểm xét tuyển nhưng năng lực hành động và khả năng thích ứng mới là chìa khóa giúp các em đi đường dài trong sự nghiệp. Thay đổi của quy chế năm nay chính là cơ hội để các em học cách chịu trách nhiệm với lựa chọn của chính mình từ sớm”, TS Nguyễn Thị Thu Phương nêu quan điểm.

Theo quy định, thí sinh được đăng ký và điều chỉnh nguyện vọng xét tuyển đại học, cao đẳng đến trước 17h ngày 14/7. Bộ GD&ĐT lưu ý ba lỗi phổ biến mà nhiều thí sinh mắc phải trong quá trình đăng ký nguyện vọng xét tuyển. Thứ nhất, thí sinh đăng ký nguyện vọng nhưng không hoàn tất toàn bộ quy trình, bỏ sót bước cuối như nhận OTP hoặc xác nhận. Thứ hai, sau khi điều chỉnh nguyện vọng, thí sinh không thực hiện bước xác nhận cuối cùng. Trong trường hợp này, hệ thống chỉ ghi nhận nguyện vọng đã được xác nhận, vì vậy nếu chưa xác nhận, nguyện vọng cũ vẫn được sử dụng để xét tuyển. Thứ ba là đăng ký nhầm mã trường hoặc cơ sở đào tạo do một số trường có tên gần giống nhau. Nhiều thí sinh chỉ phát hiện sai sót khi có kết quả xét tuyển và khi đó không thể điều chỉnh được nữa.

Huyền Thanh