Mùa mưa TP.HCM năm nay có gì đặc biệt?

Người dân TP.HCM di chuyển dưới cơn mưa lớn chiều 2/5. Ảnh: Khương Nguyễn.

Sau nhiều tuần nắng nóng kéo dài, TP.HCM và các tỉnh Nam Bộ vừa đón cơn mưa lớn vào ngày 2/5. Đây là diễn biến thời tiết được người dân mong chờ, không chỉ giúp hạ nhiệt mà còn đánh dấu giai đoạn chuyển giao quan trọng giữa mùa khô và mùa mưa.

Tuy nhiên, theo chuyên gia khí tượng, sự xuất hiện của mưa dông lần này chưa đồng nghĩa Nam Bộ đã chính thức bước vào mùa mưa.

Bất ổn

Trao đổi với Tri Thức - Znews, ông Trần Văn Hưng, Phó giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ, cho biết thời điểm chuyển mùa vốn luôn là giai đoạn phức tạp, khi nhiều hình thế thời tiết cùng tồn tại, tác động và cạnh tranh lẫn nhau trong khí quyển.

Ông cho biết năm nay, hiện tượng ENSO là nguyên nhân chính khiến thời tiết Nam Bộ diễn biến khác thường. Trong những tháng đầu năm, hiện tượng La Nina duy trì, tạo điều kiện cho nhiều đợt mưa trái mùa xuất hiện ngay giữa cao điểm mùa khô. Tuy nhiên, bước sang tháng 4, La Nina nhanh chóng suy yếu, chuyển sang trạng thái trung tính và đang có xu hướng tiến dần sang El Nino.

Sự chuyển pha này khiến quá trình thiết lập hoàn chỉnh của gió mùa Tây Nam bị chậm lại, kéo theo thời điểm chuyển mùa ở Nam Bộ muộn hơn so với trung bình nhiều năm. Thông thường, mùa mưa tại TP.HCM bắt đầu trong tuần đầu tháng 5, trong khi khu vực phía Bắc miền Đông Nam Bộ có thể sớm hơn, từ cuối tháng 4.

"Thế nhưng đến thời điểm hiện tại, khu vực TP.HCM vẫn chưa xuất hiện đợt mưa chuyển mùa rõ nét. Các mô hình dự báo liên tục điều chỉnh, phản ánh tính bất ổn cao của khí quyển trong giai đoạn giao mùa", ông Hưng cho hay.

Theo dự báo, trong những ngày tới, mưa dông sẽ bắt đầu xuất hiện đều hơn trên diện rộng tại TP.HCM và toàn Nam Bộ. Đây sẽ là dấu mốc quan trọng để xác định liệu khu vực đã bước thẳng vào mùa mưa hay vẫn còn trong giai đoạn chuyển tiếp.

Chuyên gia dự báo mùa mưa năm nay ở Nam Bộ, TP.HCM có thể kéo theo dông lốc. Ảnh: Khương Nguyễn.

Ông Hưng nhận định nếu mưa xuất hiện liên tục nhiều ngày, phạm vi rộng, cường độ ổn định, Nam Bộ có thể coi như đã bỏ qua giai đoạn chuyển mùa để bước trực tiếp vào mùa mưa. Ngược lại, nếu mưa chỉ kéo dài vài ngày rồi gián đoạn, giai đoạn cuối tháng 4 - đầu tháng 5 vẫn sẽ được xem là thời kỳ chuyển mùa, và mùa mưa chính thức có thể đến muộn hơn thường lệ.

So với các năm gần đây, mưa dông cuối tháng 4 năm nay nhìn chung không có dấu hiệu bất thường. Các cơn mưa vẫn chủ yếu hình thành vào chiều tối và tối, đặc trưng của mưa đối lưu nhiệt.

Phạm vi ảnh hưởng có thể bao phủ trên một nửa diện tích TP.HCM và các tỉnh lân cận. Một số nơi có khả năng xuất hiện mưa vừa, mưa to trong thời gian ngắn.

Điều đáng lưu ý là thời tiết trong giai đoạn này thường biến động rất nhanh. Các bản tin dự báo có thể được cập nhật liên tục theo từng ngày, thậm chí từng giờ, để phản ánh chính xác hơn diễn biến thực tế của khí quyển.

Vì vậy, Phó giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ khuyên người dân cần thường xuyên theo dõi thông tin dự báo chính thức để chủ động sắp xếp công việc, kế hoạch đi lại trong kỳ nghỉ lễ cũng như những ngày đầu tháng 5.

Nhiệt độ giảm mạnh, nguy cơ dông lốc gia tăng

Sau chuỗi ngày oi bức, mưa dông diện rộng được ví như "vàng" đối với người dân TP.HCM. Ngay khi mưa xuất hiện, nền nhiệt có thể giảm nhanh từ 5-8 độ C, mang lại cảm giác dễ chịu rõ rệt.

Tuy nhiên, trong khoảng 10-15 phút đầu tiên, mặt đường và các khối bê tông tích nhiệt lâu ngày sẽ giải phóng hơi nóng mạnh, khiến không khí trở nên hầm hập, oi bức cục bộ. Đây là hiện tượng thường gặp trong những cơn mưa đầu mùa.

Cùng với sự giảm nhiệt, độ ẩm không khí cũng tăng đột ngột. Từ mức khô nóng dưới 50%, độ ẩm có thể vượt 80% chỉ sau một cơn mưa lớn.

Sự thay đổi nhanh chóng này khiến cơ thể khó thích nghi, đặc biệt với trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh hô hấp. Các bệnh như cảm cúm, viêm mũi dị ứng, viêm đường hô hấp thường gia tăng trong giai đoạn này.

Người dân cần đặc biệt chú ý khi di chuyển ngoài trời khi mưa lớn. Ảnh: Khương Nguyễn.

Không chỉ vậy, mưa dông đầu mùa luôn tiềm ẩn nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan. Khi nền nhiệt ban ngày vẫn duy trì ở mức cao, khí quyển tích tụ lượng năng lượng lớn. Đến chiều tối, sự va chạm giữa khối khí nóng và lạnh có thể tạo ra những cơn dông mạnh.

Nguy hiểm nhất là lốc xoáy, gió giật mạnh và sét đánh. Những luồng gió bất ngờ có thể quật ngã cây xanh, làm đổ biển quảng cáo hoặc gây hư hại các công trình tạm. Trong một số trường hợp khí quyển bất ổn mạnh, mưa đá cũng có thể xuất hiện, dù khả năng không cao.

Người dân cần đặc biệt chú ý khi di chuyển ngoài trời. Ngay khi thấy mây đen kéo đến kèm gió mạnh, nên nhanh chóng tìm nơi trú ẩn an toàn trong các tòa nhà kiên cố. Tuyệt đối không đứng dưới gốc cây lớn, gần cột điện, biển quảng cáo hoặc khu vực đang thi công. Đây là những vị trí có nguy cơ cao xảy ra tai nạn trong dông lốc.

Nếu đang điều khiển xe máy, người dân nên giảm tốc độ, dừng xe tại nơi an toàn thay vì cố di chuyển qua vùng mưa lớn. Trong trường hợp không kịp tìm nơi trú, cần tránh xa các vật kim loại như xe đạp, hàng rào sắt, ô kim loại. Ở khu vực trống trải, tư thế ngồi xổm, nhón chân là biện pháp giảm thiểu nguy cơ bị sét đánh.

Tại nhà, người dân nên đóng kín cửa sổ, rút phích cắm các thiết bị điện tử quan trọng để phòng tránh sét lan truyền.

Từ nay đến khi Nam Bộ chính thức bước vào mùa mưa, thời tiết sẽ mang đặc trưng "nắng xen mưa". Nắng nóng có xu hướng giảm dần, nhiệt độ phổ biến trong khoảng 32-35 độ C, song vẫn có ngày vượt ngưỡng 35 độ.

Tần suất mưa sẽ tăng dần theo từng tuần khi gió mùa Tây Nam dần thiết lập ổn định. Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn thời tiết thất thường nhất trong năm. Các cơn mưa chiều tối thường đến nhanh, cường độ mạnh, kèm nguy cơ ngập cục bộ tại những khu vực trũng thấp.

Người dân TP.HCM vì thế nên chuẩn bị sẵn áo mưa, theo dõi dự báo hàng ngày và chủ động ứng phó với những thay đổi bất ngờ của thời tiết trong giai đoạn giao mùa sắp tới.

Theo ông Trần Văn Hưng, Phó giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ, dịp nghỉ lễ 30/4-1/5, thời tiết TP.HCM nhìn chung khá thuận lợi cho các hoạt động vui chơi, tham quan ngoài trời. Ngày 2-3/5, nắng vẫn duy trì vào ban ngày nhưng cường độ giảm nhẹ, mưa dông chiều tối có xu hướng gia tăng, một số nơi có thể xảy ra mưa vừa đến mưa to. Người dân cần lưu ý các hiện tượng thời tiết cực đoan như lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh trong cơn dông. Nhiệt độ trong toàn kỳ nghỉ dao động từ 25-37 độ C, thời tiết oi nóng vào ban ngày nhưng về chiều tối tương đối dễ chịu hơn.

Kha Thanh