Mùa hạt dẻ Ngân Sơn

Du khách trải nghiệm, tham quan vườn dẻ tại xã Ngân Sơn.

Từ lợi thế về đất đai, khí hậu, cây dẻ đã gắn bó với đời sống người dân Ngân Sơn từ nhiều năm nay. Đặc biệt, việc đưa giống dẻ ván vào trồng, nhân rộng diện tích đã mở ra hướng phát triển mới. Hạt dẻ Ngân Sơn từng bước được chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng, phát triển thành sản phẩm OCOP, qua đó tạo thêm giá trị cho một loại nông sản vốn quen thuộc với người dân vùng cao.

Từ xa xưa, cây dẻ ta đã bén rễ trên đất Ngân Sơn. Khi ấy, người dân chủ yếu trồng và khai thác tự nhiên, chưa chú trọng chế biến, nâng cao giá trị hạt dẻ. Đến năm 2017, bà Bàn Thị Ngân, Giám đốc Hợp tác xã Hợp Phát, là một trong những người tiên phong mang giống dẻ ván từ Lạng Sơn về trồng thử.

Từ vài chục cây ban đầu, nhận thấy giống cây này phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu, lại cho hạt to, thơm, bùi, bà Ngân tiếp tục mở rộng diện tích và chia sẻ kinh nghiệm với người dân trong vùng. Cây dẻ ván từ đó từng bước bén rễ, phát triển trên những triền đồi Ngân Sơn. Đến nay, gia đình bà có gần 5ha dẻ, trong đó nhiều diện tích đã bước vào thời kỳ cho thu hoạch ổn định.

Những ngày này, gia đình bà Ngân đang tập trung nhân lực cho vụ thu hoạch. Đây cũng là thời điểm người trồng dẻ mong chờ nhất sau nhiều tháng chăm sóc. Bà Ngân chia sẻ cách thu hoạch hạt dẻ: Khi thu hoạch dẻ thì dụng cụ phải có gắp sắt, có bao đựng. Bình thường quả dẻ còn xanh, đến khoảng đầu tháng 8 bắt đầu vào vụ, quả chuyển từ màu xanh sang màu nâu và chín thì tự rụng xuống. Nếu thu hái khi quả còn non thì độ ngọt, độ bùi của hạt sẽ không đạt.

Hạt dẻ Ngân Sơn từng bước được chuẩn hóa quy trình sản xuất.

Từ những diện tích nhỏ lẻ ban đầu, đến nay, xã Ngân Sơn đã phát triển hơn 100ha dẻ ván, trong đó khoảng 50ha bước vào thời kỳ cho thu hoạch ổn định. So với nhiều loại cây trồng khác, cây dẻ không đòi hỏi quá nhiều công chăm sóc, lại có khả năng thích nghi tốt với điều kiện vùng núi cao.

Khi bước vào thời kỳ cho quả ổn định, những cây dẻ trưởng thành có thể cho từ 30-40kg hạt mỗi vụ. Giá hạt dẻ Ngân Sơn tại vườn những năm gần đây thường dao động từ 80.000-120.000 đồng/kg, tùy thời điểm và chất lượng. Với năng suất và giá bán như hiện nay, một héc-ta dẻ có thể đem lại nguồn thu hằng trăm triệu đồng mỗi năm.

Không chỉ đem lại nguồn thu trực tiếp, cây dẻ còn đang làm thay đổi cách nghĩ, cách làm của người trồng. Nếu trước đây hạt dẻ chủ yếu được thu hái, sơ chế thủ công rồi bán cho thương lái, thì nay người dân đã quan tâm nhiều hơn đến chất lượng, quy trình sản xuất và khả năng nâng cao giá trị sản phẩm. Từ khâu thu hái, làm sạch, phân loại đến sơ chế, đóng gói, các công đoạn từng bước được chuẩn hóa.

Các hộ dân, hợp tác xã cũng đầu tư thêm máy móc, thiết bị, vừa giảm công lao động, vừa nâng cao chất lượng và kéo dài thời gian bảo quản sản phẩm. Đáng chú ý, HTX Hợp Phát đang liên kết với gần 20 hộ dân xây dựng vùng nguyên liệu khoảng 50ha, hướng tới sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn, hữu cơ, đồng thời hoàn thiện sản phẩm hạt dẻ để đưa ra thị trường.

Những nỗ lực ấy đang từng bước tạo thêm giá trị cho một sản vật vốn quen thuộc với người dân vùng cao. Hạt dẻ ván Ngân Sơn đã được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao, đồng thời có sản phẩm được chứng nhận theo tiêu chuẩn hữu cơ. Đây là cơ sở để hạt dẻ được chuẩn hóa hơn về chất lượng, nâng cao khả năng cạnh tranh và mở rộng thị trường.

Trịnh Yến