Azerbaijan đưa một loại quả có 2.000 năm lịch sử trở thành 'Đại sứ nông sản quốc gia'

Quả lựu trở thành “đại sứ” nông sản của Azerbaijan (Nguồn: Azernews).

Azerbaijan đang đẩy mạnh xây dựng thương hiệu quả lựu trên thị trường quốc tế, trong bối cảnh nước này tìm cách phát triển các lĩnh vực xuất khẩu ngoài dầu khí.

Năm 2025, Azerbaijan xuất khẩu lựu và các sản phẩm từ lựu trị giá 48,2 triệu Euro, đưa mặt hàng này trở thành một trong những nhóm hàng xuất khẩu phi dầu mỏ tăng trưởng nhanh của đất nước.

Từ nông sản đến thương hiệu quốc gia

Hiện khoảng 23.000 ha vườn lựu tại Azerbaijan cung cấp trái cây tươi, nước ép, nước cô đặc, rượu vang và dầu hạt lựu cho 26 quốc gia, từ các nước vùng Vịnh đến nhiều thị trường tại châu Á. Với quy mô này, Azerbaijan đang từng bước cạnh tranh với những nhà xuất khẩu lựu lớn và có vị thế lâu năm như Iran, Thổ Nhĩ Kỳ và Tây Ban Nha.

Đối với Azerbaijan, lựu không chỉ là một mặt hàng nông nghiệp. Đây còn là biểu tượng gắn với lịch sử và văn hóa của đất nước.

“Quả lựu là một phần không thể tách rời của di sản văn hóa dân tộc Azerbaijan, với lịch sử kéo dài gần 2.000 năm, tượng trưng cho sự sung túc, thịnh vượng và sức khỏe”, ông Farhad Garashov, Chủ tịch Hiệp hội các nhà sản xuất và xuất khẩu lựu Azerbaijan, cho biết.

Hơn 200 giống lựu đang được trồng tại Azerbaijan, tập trung chủ yếu ở vùng đồng bằng Kur-Araz và huyện Goychay. Trong đó, Guloysha là giống được biết đến rộng rãi trên thị trường quốc tế nhờ lớp vỏ mỏng, hàm lượng nước ép cao cùng vị chua ngọt đặc trưng.

Bên cạnh đó, các giống Valas, Shah Nar, Nazik Gabig và Bala Mursal có màu sắc và hương vị khác nhau, tạo điều kiện để các doanh nghiệp Azerbaijan đa dạng hóa sản phẩm và tăng khả năng nhận diện trên thị trường quốc tế.

Theo ông Garashov, sự phong phú về giống cây bản địa là một trong những đặc điểm giúp lựu Azerbaijan tạo dấu ấn riêng trên thị trường toàn cầu. Hiệp hội các nhà sản xuất và xuất khẩu lựu Azerbaijan hiện đại diện cho hơn 500 nông dân và doanh nghiệp xuất khẩu.

Lợi thế của Azerbaijan không chỉ nằm ở sự đa dạng về giống. Các nhà sản xuất nước này cũng nhấn mạnh việc áp dụng các tiêu chuẩn kiểm dịch thực vật tương thích với Liên minh châu Âu (EU), cùng vị trí địa lý thuận lợi khi tiếp cận các thị trường châu Âu và vùng Vịnh.

Cách kéo dài mùa xuất khẩu

Trái lựu tươi hiện vẫn chiếm tỷ trọng chủ yếu trong hoạt động xuất khẩu. Tuy nhiên, Azerbaijan đang ngày càng chú trọng phát triển các sản phẩm chế biến như nước ép, nước cô đặc, rượu vang và dầu hạt lựu.

Sự phát triển của hệ thống kho lạnh, nhà máy chế biến và cơ sở logistics giúp các doanh nghiệp duy trì nguồn cung quanh năm, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào mùa thu hoạch, thường diễn ra vào mùa Thu hằng năm.

Các nhà nhập khẩu nước ngoài và các chuỗi siêu thị lớn ngày càng yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn kiểm dịch thực vật, kích thước quả đồng đều cũng như quy cách đóng gói theo chuẩn quốc tế. Những yêu cầu này đang tạo áp lực để các hộ sản xuất nhỏ tại Azerbaijan đầu tư vào công nghệ, tìm kiếm nguồn tài chính và tăng cường hợp tác với doanh nghiệp.

“Nông nghiệp Azerbaijan đã bước vào một giai đoạn phát triển mới, không chỉ tập trung vào việc tăng sản lượng, mà còn hướng tới xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm nông nghiệp có giá trị gia tăng cao”, ông Anar Jafarov, Giám đốc Trung tâm Đổi mới nông nghiệp thuộc Bộ Nông nghiệp Azerbaijan, nhận định.

Lựu và các sản phẩm từ lựu được bày bán tại Lễ hội lựu Nar Bayrami, tổ chức tại Goychay, Azerbaijan, tháng 11/2025. (Nguồn: Azer News)

Biến đổi khí hậu đặt ra thách thức mới

Tuy nhiên, tham vọng đưa quả lựu trở thành một trong những sản phẩm xuất khẩu chủ lực đang đứng trước thách thức từ biến đổi khí hậu.

Ông Yusif Lazgiyev, Giám đốc vận hành của Az-Granata, doanh nghiệp tư nhân sản xuất nước ép và đồ uống của Azerbaijan, cho biết sản lượng vụ mùa năm nay giảm đáng kể, do thời tiết lạnh và mưa nhiều vào cuối tháng 5 và đầu tháng 6.

Az-Granata hiện vận hành 332 ha vườn cây và cung cấp nước cô đặc, nước ép đóng chai cho các thị trường xuất khẩu.

Theo ông Lazgiyev, cây lựu thông thường ra hoa ba lần trong một mùa. Tuy nhiên, trong năm nay, các vườn cây của doanh nghiệp chỉ có một đợt ra hoa do tác động của điều kiện thời tiết, khiến năng suất và sản lượng suy giảm.

“Mưa đã cuốn trôi những bông hoa đang có”, ông Lazgiyev cho biết.

Việc mất một chu kỳ ra hoa có thể khiến sản lượng giảm 15-20%. Bên cạnh đó, sự chênh lệch nhiệt độ lớn giữa ngày và đêm cũng làm gia tăng nguy cơ dịch bệnh trong các vườn cây. Sản lượng rượu vang của doanh nghiệp trong năm nay được cho là giảm 30-40% so với năm 2025.

Trước những tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu, ngành lựu Azerbaijan đang ưu tiên phát triển hệ thống tưới nhỏ giọt, quản lý nước bằng công nghệ số và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước.

“Biến đổi khí hậu, nhiệt độ gia tăng, hạn hán kéo dài và tình trạng khan hiếm nước ngày càng nghiêm trọng đã trở thành những mối quan ngại lớn đối với tất cả các nhà sản xuất”, ông Garashov nói.

Một phần của thương hiệu “Made in Azerbaijan”

Tại Azerbaijan, câu chuyện về quả lựu không chỉ được thúc đẩy thông qua sản xuất và xuất khẩu mà còn gắn với hoạt động quảng bá văn hóa và du lịch.

Tâm điểm là Lễ hội Lựu Goychay, được tổ chức hằng năm tại huyện Goychay, cách thủ đô Baku khoảng 200 km về phía Tây. Sự kiện thu hút hàng chục nghìn du khách, đồng thời trở thành nơi các nhà sản xuất gặp gỡ người mua, giới thiệu giống mới và tìm kiếm các hợp đồng xuất khẩu.

Lễ hội cũng góp phần đưa quả lựu từ một sản phẩm nông nghiệp trở thành một biểu tượng văn hóa gắn với hình ảnh Azerbaijan.

Lễ hội đã được ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO, qua đó góp phần nâng cao giá trị văn hóa và nhận diện quốc tế của quả lựu Azerbaijan.

“Việc UNESCO công nhận cho thấy giá trị văn hóa đặc biệt của quả lựu đối với người dân Azerbaijan, đồng thời tiếp tục nâng cao mức độ nhận diện quốc tế của thương hiệu ‘Made in Azerbaijan’”, ông Garashov nhấn mạnh.

Từ một loại trái cây gắn bó với đời sống và văn hóa trong hàng nghìn năm, quả lựu đang được Azerbaijan đặt vào một vai trò mới: trở thành sản phẩm nông nghiệp có giá trị gia tăng, góp phần đa dạng hóa cơ cấu xuất khẩu và giảm sự phụ thuộc vào các mặt hàng truyền thống.

Với mạng lưới thị trường ngày càng mở rộng, hệ thống chế biến được đầu tư và nguồn giống phong phú, Azerbaijan đang tìm cách biến lợi thế văn hóa thành lợi thế thương mại.

(theo Euro News)

Ái Nhi