Một ký cà phê 5 triệu đồng ở thị trường Mỹ và câu chuyện đổi mới hợp tác xã ở Gia Lai

Từ ký cà phê 5 triệu đồng

Chiều 11/8, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn đối thoại với các hộ, đơn vị sản xuất kinh doanh trong các hợp tác xã (HTX), Quỹ Tín dụng nhân dân năm 2026 trên địa bàn.

Mở đầu phần kiến nghị của HTX bà Lanh kể một câu chuyện từ trải nghiệm cá nhân, trong một dịp ra công tác Hà Nội, bà gặp một bạn ở Quảng Trị. Người bạn ấy cho biết bán cà phê ra thị trường Mỹ 5 triệu đồng/kg. "5 triệu 1 kg cà phê, tôi không thể hình dung được bạn ấy bán cà phê gì, như thế nào mà được như thế, trong khi ở Gia Lai vùng đất của cà phê nhưng giá bán không cao, nông dân loay hoay với bài toán nông sản được mùa mất giá", bà Lanh kể.

Ông Phạm Anh Tuấn, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai chủ trì buổi đối thoại.

Câu chuyện đó làm bà Lanh trăn trở nhiều ngày. Ngay sau đó, bà đi tìm câu trả lời. Bà được chia sẻ, bí quyết không nằm ở giống cà phê, khí hậu mà ở quy trình canh tác cà phê đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu. Bắt đầu canh tác bài bản từ khâu xuống giống, chuẩn hóa vùng trồng, cấp mã số, kiểm soát chất lượng cho tới lúc cà phê được tinh chế xuất khẩu ra nước ngoài. Một chuỗi giá trị được truy xuất từ gốc tới ngọn, từ vùng cà phê Việt Nam tới khách hàng ở Mỹ.

Quang cảnh buổi đối thoại

Từ câu chuyện 5 triệu đồng/1kg cà phê xuất khẩu, bà Lanh biến nó thànhh động lực để bắt tay liên kết với các bà con nông dân vào HTX Nông nghiệp Ia Puch, quy hoạch vùng trồng, hướng tới mô hình cà phê sạch, đạt chuẩn xanh, bền vững. 

"HTX hiện đã mở thêm 2 chi nhánh, triển khai mô hình canh tác ứng dụng công nghệ cao, quy mô diện tích 100 ha, với mục tiêu tới năm 2030 xây dựng vùng nguyên liệu cà phê sạch, sản lượng khoảng 400 tấn. HTX cần chính quyền hỗ trợ pháp lý để ứng dụng flycam vào sản xuất, cấp mã số vùng trồng, chuẩn hóa vùng nguyên liệu để áp dụng quy trình sản xuất hiện đại, đầy đủ và minh bạch nhất có thể", bà Lanh nêu kiến nghị.

Đổi mới, hợp tác xã phải đi tiên phong

Kiến nghị của bà Lanh từ HTX Nông nghiệp Ia Puch là xuất phát từ một thực tế của thể của một HTX, song lại là một mở đầu lớn cho vấn đề chung của kinh tế tập thể ở tỉnh Gia Lai. HTX ở tỉnh Gia Lai sẽ phát triển như thế nào trong tiến trình của cuộc cách mạng lần thứ tư, của chuyển đổi số, của công cuộc phát triển chung của đất nước trong kỷ nguyên vươn mình như người đứng đầu chính quyền tỉnh Gia Lai nhấn mạnh.

Mở đầu đối thoại, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn, nói thẳng thắn: "HTX, Quỹ tín dụng nhân dân không thể đứng ngoài cuộc chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo. Trong lĩnh vực này, các HTX phải tiên phong chứ không phải đi sau. Không thể đứng ngoài cuộc kỷ nguyên vươn mình của đất nước".

Bà Đặng Thị Lanh, Giám đốc HTX Nông nghiệp Ia Puch

Ông Tuấn nói, toàn tỉnh hiện có 827 HTX, 2 liên hiệp HTX, 1.110 tổ hợp tác với hơn 300.000 thành viên tham gia. Một con số rất lớn thể hiện quy mô của khu vực kinh tế tập thể hiện nay. Song sự phát triển và đóng góp của HTX chưa xứng tầm với quy mô đó.

 "Hợp tác xã đang bị ngoài cuộc, đang bị lạc hậu hóa trong khi ở các lĩnh vực khác đã số hóa. Vẫn còn tình trạng làm việc bằng giấy tờ, thiếu dữ liệu số hóa, thiếu sự gắn kết thực chất giữa HTX với chính quyền cơ sở", ông Tuấn nhìn nhận.

Tại buổi đối thoại, nhiều đại diện nhiều HTX cũng nêu lên mong muốn được hỗ trợ thực hiện liên kết chuỗi, được cấp mã số vùng trồng, có doanh nghiệp tham gia chế biến sâu để HTX phát triển vùng nguyên liệu thô, từ đó nâng chất lượng sản phẩm, tăng thu nhập cho HTX và trực tiếp là các thành viên. Chẳng hạn, đại diện HTX Dâu tằm Gia Lai đề xuất được hỗ trợ 2 tỷ đồng để tư ứng dụng công nghệ cao, xây dựng mã số vùng trồng cho vùng nguyên liệu 200 ha dâu tằm. Trong khi đó, HTX Việt Mỹ thì đề xuất hỗ trợ hạ tầng để phát triển giống, đặc biệt là giống lúa chất lượng cao, xây dựng thương hiệu lúa gạo Phú Thiện… Cùng với đó những kiến nghị về tháo gỡ khó khăn liên quan tới nghĩa vụ tài chính thuế, tiền nợ thuê đất cũng được đại diện các HTX nêu ra tại đối thoại. Phần lớn các kiến nghị, đề xuất từ các HTX là mong muốn được chính quyền hỗ trợ để phát triển bài bản, chuyên nghiệp, đổi mới và bền vững hơn.

Gỡ nút thắt về thuế, đất đai để hợp tác xã phát triển

Theo Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, đổi mới không chỉ là câu chuyện công nghệ. Mà bắt đầu từ những tháo gỡ vướng mắc cho các HTX, như vấn đề cưỡng chế hóa đơn thuế. "Nhiều HTX vì những khoản nợ tiền thuế đất đã bị cưỡng chế hóa đơn. Cưỡng chế là đồng nghĩa với việc tài khoản của HTX bị phong tỏa, HTX gần như mất khả năng hoạt động. Sau đối thoại hôm nay, tôi yêu cầu ngành Thuế phải rà soát toàn bộ các trường hợp bị cưỡng chế, đưa ra giải pháp cụ thể cho các HTX theo hướng vừa đảm bảo thu ngân sách, vừa tạo điều kiện để HTX phát triển. Xem xét giãn nợ thuế. Cưỡng chế hóa đơn, nói cách khác là chặt đứt con đường sống của HTX", ông Tuấn nhấn mạnh.

Ngành Thuế được yêu cầu rà soát tháo gỡ nút thắt tiền nợ thuế với các HTX.

Cùng với đó, lãnh đạo tỉnh Gia Lai đã nhấn mạnh định hướng quan trọng đó là gắn sự phát triển của HTX với tăng trưởng của chính quyền xã, phường. "Bây giờ HTX phải vào cuộc trong guồng máy phát triển của đất nước. HTX kiểu mới, hiện đại. HTX cùng với tỉnh bám sát sự phát triển chung, ứng dụng công nghệ làm nền tảng, cơ sở dữ liệu để quản lý. Đặc biệt, các xã phường phải coi HTX là một doanh nghiệp, trực tiếp tác động tới tăng trưởng của địa phương. Từ nay đến hết tháng 8, các xã, phường phải làm việc trực tiếp với từng HTX, đánh giá thực trạng hoạt động, nắm bắt nhu cầu, tháo gỡ những khó khăn, cái nào vượt quá thẩm quyền thì báo cáo tỉnh xem xét giải quyết", ông Tuấn nêu rõ.

Đại diện lãnh đạo Sở NN&MT tỉnh Gia Lai trả lời những kiến nghị liên quan.

Sau buổi đối thoại, tỉnh giao sở, ngành, địa phương cùng với Liên minh HTX tỉnh rà soát, xây dựng cơ sở dữ liệu tới 300.000 thành viên của HTX, để nắm rõ các HTX, thành viên đang sản xuất gì, có sản phẩm OCOP hay không. HTX cần hỗ trợ cụ thể như thế nào, từ đó có lộ trình và giải pháp cho từng HTX.

"Hiệu quả của HTX từ nay sẽ được đo bằng đóng góp thực chất vào sự phát triển kinh tế- xã hội tại địa phương", ông Tuấn kết luận tại buổi đối thoại.

Nguyễn Thị Thu Dịu