Một hành trình, nhiều hy vọng đoàn viên

Nghĩa trang Liệt sĩ Nầm là nơi có số phần mộ chưa xác định thông tin lớn nhất toàn tỉnh.

Sau vài trận mưa giông bất chợt giữa hè, không khí oi ẩm bao trùm Nghĩa trang Liệt sĩ Nầm.

“Các đồng chí khẩn trương thực hiện nhiệm vụ!”

Hiệu lệnh của Đại tá Nguyễn Hà - Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh vừa dứt, các thành viên Đội lấy mẫu hài cốt liệt sĩ toàn khâu nhanh chóng vào vị trí. Người chuẩn bị dụng cụ, người rà soát hồ sơ, người chỉnh lại trang phục bảo hộ. Chỉ ít phút sau, 30 thành viên được chia thành hai tổ, tỏa đến hai khu mộ đã được đánh dấu từ trước, công việc buổi chiều bắt đầu.

Gần 600 phần mộ chưa xác định được thông tin tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nầm từng bước được lấy mẫu sinh phẩm phục vụ xác định danh tính.

Sau hơn 10 ngày làm việc tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nầm - nơi có gần 600 phần mộ chưa xác định được thông tin, những người lính thuộc Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đã thuộc từng khu mộ, từng hàng bia, từng lối đi. Rà soát lại số mộ, hàng mộ, đối chiếu hồ sơ lần cuối, Đại úy Nguyễn Thành Trung (thành viên Tổ khai quật, di chuyển hài cốt liệt sĩ và hoàn trả mộ) khẽ gật đầu với đồng đội rồi cầm chiếc máy cắt tiến về phần mộ.

Đại úy Nguyễn Thành Trung thận trọng tách từng lớp bê tông, tiến hành khai quật phần mộ.

Tiếng máy cắt xé tan không gian tĩnh lặng của nghĩa trang. Theo những đường cắt đã được đánh dấu từ trước, Đại úy Trung giữ đều tay, cẩn trọng tách lớp bê tông phía trên phần mộ. Bụi mịn từ lớp vữa và tấm bia theo lưỡi cắt bay lên, phủ kín không trung. Mỗi thao tác đều được thực hiện chậm rãi, chính xác để giữ nguyên hiện trạng phần mộ, tạo điều kiện thuận lợi cho các công đoạn tiếp theo.

“So với nhiều nghĩa trang liệt sĩ khác, các phần mộ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nầm được xây dựng theo kết cấu đặc biệt, không có lỗ thông hơi. Vì vậy, sau khi cắt phần phía trước ngôi mộ để lấy tiểu quách, chúng tôi phải khoan, đục tạo lỗ thông. Khi hoàn tất việc lấy mẫu sinh phẩm, việc phục hồi phần mộ và hoàn trả mẫu sinh phẩm sau này cũng sẽ thuận lợi, bảo đảm đúng hiện trạng” - Đại úy Trung chia sẻ.

Người lính thực hiện nhiệm vụ lấy mẫu ADN xác định danh tính liệt sĩ cũng có những niềm hy vọng, mong mỏi riêng.

Bốn năm gắn bó với công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, từ những chuyến làm nhiệm vụ mùa khô trên đất bạn Lào đến tham gia "Chiến dịch 500 ngày đêm", Đại úy Nguyễn Thành Trung đã quen với những cuộc tìm kiếm không biết trước kết quả. Với anh, mỗi phần mộ được mở ra không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn; mà còn là sự chờ đợi của biết bao gia đình, của những người mẹ, người vợ, người con đã đi qua hơn nửa thế kỷ vẫn chưa nguôi hy vọng tìm lại nơi yên nghỉ của người thân.

Cũng bởi vậy, trong hành trình đi tìm các liệt sĩ, người lính ấy luôn mang theo một niềm mong mỏi rất riêng. “Tôi cũng hy vọng, biết đâu một ngày nào đó sẽ tìm được phần mộ của người bác, người cậu ruột của mình. Cả hai đều là liệt sĩ và gia đình vẫn chưa biết các bác, các cậu đang nằm ở đâu...” - Đại úy Nguyễn Thành Trung tâm sự.

Từng tiểu quách chứa hài cốt liệt sĩ được cẩn trọng đưa ra khỏi phần mộ để phục vụ công tác lấy mẫu sinh phẩm.

Song song với tổ khai quật, Đại úy Hà Huy Chung (Thành viên Tổ lấy mẫu, số hóa thông tin) lặng lẽ thực hiện một phần việc khác. Trên tay là chiếc điện thoại thông minh, anh ghi lại từng công đoạn của quá trình khai quật, lấy mẫu.

Trước mỗi khuôn hình, một tấm bảng nhỏ ghi rõ số mộ, hàng mộ, khu mộ được đặt ngay ngắn bên phần mộ. Mỗi bức ảnh sau đó đều được cập nhật lên hệ thống, gắn với đầy đủ thông tin tương ứng. Những thao tác tưởng chừng đơn giản ấy lại là "mắt xích" quan trọng trong quá trình số hóa dữ liệu. Mỗi hình ảnh, mỗi thông tin được lưu trữ sẽ góp phần tạo nên hồ sơ điện tử của từng phần mộ, phục vụ việc đối chiếu, xác minh và xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Đại úy Hà Huy Chung thực hiện số hóa thông tin từng phần mộ, lưu giữ dữ liệu phục vụ đối sánh và xác định danh tính liệt sĩ.

“Hàng trăm phần mộ, hàng trăm bộ thông tin, chỉ cần nhầm một chi tiết nhỏ là ảnh hưởng đến cả quá trình sau này. Vì thế, chúng tôi luôn thực hiện nguyên tắc, chỉ một phần mộ tại một thời điểm, ghi lại đầy đủ từng công đoạn. Mỗi bức ảnh không chỉ để lưu hồ sơ, mà còn là căn cứ để hoàn trả hài cốt đúng vị trí và phục vụ việc xác minh danh tính liệt sĩ” - Đại úy Chung nói.

Hoàn tất các công đoạn khai quật và số hóa, hài cốt liệt sĩ được di chuyển trang nghiêm đến khu vực lấy mẫu sinh phẩm. Đi đầu là người chỉ huy với nén hương được thắp lên thành kính, phía sau là bốn thành viên tổ khai quật cùng nâng quách hài cốt được phủ Quốc kỳ. Không một lời nhắc, từng bàn tay đều đặt thật nhẹ, từng bước chân đều chậm rãi. Sự cẩn trọng ấy không chỉ để bảo đảm an toàn trong quá trình di chuyển, mà còn là sự trân trọng dành cho những người lính đã hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc.

Các tiểu quách sau khi được đưa ra khỏi phần mộ được phủ Quốc kỳ và cẩn trọng di chuyển đến khu vực lấy mẫu sinh phẩm.

Đại tá Nguyễn Hà (ngoài cùng bên phải) theo sát quá trình lấy mẫu sinh phẩm.

Sau nghi thức dâng hương, các tiểu quách lần lượt được mở ra. Một công đoạn mới bắt đầu - tìm kiếm mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN. Cùng với các trang bị bảo hộ, bác sĩ Võ Tiến Bằng (Trung tâm Pháp y và Giám định y khoa Hà Tĩnh) cẩn trọng lật từng lớp bọc hài cốt. Chiếc kẹp y tế khẽ chạm vào từng vị trí, tỉ mỉ kiểm tra để lựa chọn mẫu phẩm phù hợp nhất.

“Chúng tôi ưu tiên lấy những mẫu có khả năng lưu giữ ADN tốt như răng hoặc các đoạn xương ống lớn. Các mẫu thu nhận sẽ được tiến hành vệ sinh, đựng vào các túi zip và bảo quản theo quy định, tránh ảnh hưởng đến chất lượng mẫu” - bác sĩ Bằng chia sẻ.

Các công đoạn quan sát, lựa chọn và lấy mẫu sinh phẩm được thực hiện tỉ mỉ, đúng quy trình.

Ngay bên cạnh, các thành viên thực hiện nhiệm vụ số hóa đồng thời cập nhật toàn bộ thông tin của phần mộ theo mã định danh. Mỗi mẫu sinh phẩm được lấy ra đều được đối chiếu, ghi nhận và hoàn thiện hồ sơ ngay tại hiện trường, bảo đảm không xảy ra sai sót hay nhầm lẫn trong suốt quá trình quản lý và giám định sau này.

Các thành viên tổ số hóa theo sát từng công đoạn, cập nhật dữ liệu ngay tại hiện trường.

Không phải phần mộ nào cũng còn lưu giữ được mẫu sinh phẩm đạt yêu cầu. Sau nhiều thập kỷ, dưới tác động của thời gian và điều kiện tự nhiên, không ít hài cốt đã phân hủy, khiến việc tìm kiếm mẫu phục vụ giám định ADN gặp nhiều khó khăn. Dẫu vậy, mỗi mẫu sinh phẩm được lấy thành công vẫn thắp lên thêm một hy vọng - hy vọng một người lính năm xưa sẽ có ngày được gọi lại đúng tên.

Sau khi hoàn tất việc lấy mẫu sinh phẩm, các phần mộ được hoàn trả theo nguyên trạng.

Chiều muộn, công việc ở Nghĩa trang Liệt sĩ Nầm vẫn chưa dừng lại. Đến nay, các tổ công tác đã hoàn thành khoảng 70% khối lượng công việc và dự kiến sẽ hoàn tất trước ngày 20/7 để nghĩa trang đón các đoàn thân nhân, người dân đến dâng hương nhân kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7.

Với nhiều mẹ liệt sĩ, "Chiến dịch 500 ngày đêm" thắp lên thêm hy vọng được đón con trở về sau nhiều thập kỷ.

Giữa những hàng mộ nối dài trên sườn đồi, các tổ công tác vẫn lặng lẽ hoàn thành từng công đoạn. Mỗi mẫu sinh phẩm được thu nhận là thêm một hy vọng được gửi đi. Và ở đâu đó trên dải đất hình chữ S, vẫn còn biết bao gia đình đang lặng lẽ dõi theo hành trình ấy, chờ ngày được đón người thân trở về.

Phan Cúc - Ngọc Thắng