[Ảnh] Thần tốc giải mã ADN của những Anh hùng liệt sĩ

Bằng việc áp dụng công nghệ NGS-SNP dựa trên nền tảng giải trình tự gene thế hệ mới (NGS), các “dấu tích” về một thời hoa lửa hào hùng của dân tộc đang vùi sâu dưới những lớp đất mẹ thiêng liêng, vốn bị thời gian và sự khắc nghiệt của môi trường bào mòn, đang dần được phục dựng.

“Mệnh lệnh từ trái tim” tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cùng những đặc điểm ưu việt của công nghệ NGS-SNP đang thắp lên hy vọng đoàn tụ cho hàng triệu gia đình sau nhiều thập kỷ chờ đợi.

Trung tâm giám định ADN huy động mọi nguồn lực để hòa chung nhịp đập cùng nhân dân cả nước, thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm đầy cam go và ý nghĩa để tìm lại danh tính cho những người anh hùng đã nằm xuống nhưng chưa rõ lai lịch.

Căn phòng lưu mẫu đặc biệt, nơi bảo quản nghiêm ngặt hơn 10.000 mẫu hài cốt liệt sĩ được quy tập từ các nghĩa trang trên cả nước.

Những mẫu hài cốt mang dấu tích của thời gian, nhiều mẫu trong số đó đã nằm dưới lòng đất 50-80 năm.

Khác với việc lưu trữ thông thường, hàng nghìn mẫu xương tại đây được làm sạch và đóng gói cẩn trọng trong các thùng nhựa chuyên dụng trong suốt, sắp xếp khoa học trên hệ thống giá kệ, giúp các chuyên gia dễ dàng kiểm soát và bảo quản nghiêm ngặt trước khi đưa vào giám định.

Điều kiện thời tiết của vùng nhiệt đới ảnh hưởng không nhỏ đến sự nguyên vẹn của các mẫu hài cốt, làm suy giảm chất lượng nghiêm trọng của các mẫu được khai quật, đặt ra thách thức cực lớn cho công tác giám định.

Mỗi mẫu hài cốt khi tiếp nhận được lưu trữ trong kho mẫu, đồng thời được gắn cho một mã định danh duy nhất, tích hợp vào hệ thống quản lý số hóa để thuận tiện theo dõi.

Bên trong kho lưu mẫu, hệ thống tủ lạnh âm sâu tới -80°C đóng vai trò then chốt trong việc bảo quản dài hạn các mẫu vật di truyền nhạy cảm, ngăn chặn sự suy thoái ADN do tác động của môi trường nhiệt đới nóng ẩm, bảo đảm chất lượng mẫu tốt nhất cho các công đoạn giải trình tự sau này.

Ông Trần Trung Thành, Giám đốc Trung tâm giám định ADN, chia sẻ về áp lực khi phải hoàn thành giám định hơn 6.600 mẫu trong thời gian ngắn, coi đây là nhiệm vụ nặng nề nhưng cao quý và nhân văn.

Trong môi trường vô trùng để tránh nhiễm tạp chất từ bên ngoài, từng mẩu xương được nghiền nhỏ một cách cẩn trọng thành dạng bột mịn bằng cối chuyên dụng kim loại, chuẩn bị cho công đoạn tách chiết ADN.

Toàn bộ quá trình nghiền mẫu được thực hiện bên trong phòng nghiền mẫu riêng biệt và tủ hút vô trùng tuyệt đối.

Sau khi được sơ chế, các mẩu xương được đặt cẩn trọng vào máy nghiền bi.

Ưu việt so với công việc nghiền bằng tay, hệ thống rung cao tần tạo ra xung lực mạnh mẽ nhưng đồng nhất, giúp phá vỡ hoàn toàn cấu trúc vôi hóa của xương, biến chúng thành lớp bột siêu mịn để chuẩn bị cho công đoạn ly giải hóa học tiếp theo.

Các chuyên gia khẳng định những công đoạn trong phòng Tách chiết ADN là khâu quan trọng nhất trong chuỗi 6 bước, bởi chỉ khi thu được đủ lượng ADN tinh sạch, các bước giải trình tự tiếp theo mới có thể thực hiện chính xác.

Dùng pipet tự động để chuyển một lượng mẫu cực nhỏ vào ống nghiệm là một kỹ thuật cơ bản nhưng đòi hỏi độ chính xác cao để bảo đảm lượng ADN thu được là tối ưu.

Đầu côn dùng một lần cho mỗi thao tác pipet là quy tắc bắt buộc nhằm loại bỏ hoàn toàn nguy cơ nhiễm chéo giữa các mẫu ADN.

Sau khi mẫu bột xương được xử lý qua bước ly giải bằng hóa chất, dung dịch thu được sẽ được đưa vào máy ly tâm để tách hoàn toàn phần dịch chứa ADN ra khỏi các mảnh vụn xương và tạp chất còn sót lại.

Dưới tác động của lực quán tính, các mảnh vụn xương và tạp chất lắng xuống đáy, nhường chỗ cho lớp dịch chiết chứa các đoạn ADN quý giá được thu hồi ở phần trên.

Chuyên gia của Ủy ban quốc tế về người mất tích (ICMP) khuyến nghị: Với điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm của Việt Nam, việc chuyển sang công nghệ NGS là giải pháp tối ưu nhất để xử lý mẫu suy thoái. Công nghệ NGS giúp nâng tỷ lệ thu nhận ADN đạt chuẩn lên tới hơn 86%.

Các chuyên gia thảo luận về hệ thống quản lý dữ liệu tích hợp (IDMS) giúp lưu trữ và tự động đối khớp hàng vạn hồ sơ di truyền.

Hệ thống máy PCR thời gian thực chuyên dụng, được thiết kế đặc biệt cho các ứng dụng trong lĩnh vực giám định pháp y, dùng để đo lường chính xác lượng ADN trước khi đưa vào các bước phân tích sâu hơn.

MINH DUY