Mở rộng không gian phát triển để kiến tạo động lực tăng trưởng mới

Kiến tạo dư địa tăng trưởng mới

Theo GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, sau Đại hội XIV và Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, yêu cầu đặt ra không chỉ là nhận diện những không gian phát triển mới mà còn phải xây dựng được cơ chế để hiện thực hóa các định hướng chiến lược bằng quy hoạch, chính sách, mô hình quản trị và phân bổ nguồn lực. Hội thảo được tổ chức nhằm bổ sung luận cứ khoa học, kết nối tư duy chiến lược của Đảng với hoạt động hoạch định chính sách và tổ chức thực hiện của Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và người dân.

Hình ảnh đô thị TP Hồ Chí Minh ven sông Sài Gòn. Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN

Bối cảnh thế giới đang thay đổi nhanh chóng với cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ. Điều này đòi hỏi Việt Nam vừa phải duy trì tốc độ tăng trưởng cao, vừa nâng cao chất lượng phát triển, tăng năng lực tự chủ, khả năng chống chịu và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Sau gần 40 năm Đổi mới, mô hình tăng trưởng theo chiều rộng đã dần bộc lộ những giới hạn. Vì vậy, Việt Nam cần chuyển từ tư duy phát triển dựa trên "bản đồ hành chính" sang "bản đồ phát triển"; từ quản lý các địa bàn riêng lẻ sang quản trị các mạng lưới liên kết, hành lang kinh tế và hệ sinh thái phát triển; từ khai thác các lợi thế sẵn có sang chủ động kiến tạo những không gian phát triển mới dựa trên thể chế, khoa học - công nghệ, dữ liệu và năng lực quản trị.

Theo GS.TS. Lê Văn Lợi, không gian phát triển trong kỷ nguyên mới không nên được hiểu theo nghĩa hẹp, chỉ gắn với địa giới địa lý hoặc hành chính. Đó phải là một hệ sinh thái động, đa tầng và tích hợp, trong đó thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực, khoa học - công nghệ, văn hóa, dữ liệu, thị trường và hợp tác quốc tế cùng tạo ra động lực tăng trưởng. Nếu đường biên xác định không gian của một quốc gia thì không gian phát triển của một dân tộc được mở rộng bởi tầm nhìn, năng lực tổ chức, sức sáng tạo và khả năng kết nối.

Tái cấu trúc không gian hiện hữu

Hiện có thể chia hai nhóm không gian phát triển. Thứ nhất là tái cấu trúc các không gian hiện hữu như vùng lãnh thổ, liên vùng, đô thị - nông thôn, biển và ven biển, cửa khẩu, hành lang kinh tế hay các chuỗi giá trị ngành nhằm nâng cao hiệu quả khai thác và tăng cường kết nối. Việc sắp xếp đơn vị hành chính chỉ thực sự có ý nghĩa khi chuyển hóa quy mô hành chính mới thành quy mô kinh tế mới, tạo ra chuỗi giá trị lớn hơn và nâng cao năng lực điều phối phát triển.

Song song với đó là chủ động kiến tạo các không gian phát triển mới gồm không gian số, không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian vũ trụ, không gian thử nghiệm thể chế, không gian văn hóa - tư tưởng và đổi mới sáng tạo. Theo GS.TS. Lê Văn Lợi, các không gian này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, trong đó dữ liệu và công nghệ số giữ vai trò kết nối, còn giá trị mới được tạo ra tại sự giao thoa giữa các lớp không gian.

GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trình bày định hướng không gian phát triển mới.

Để phát triển các không gian này, nhiều định hướng được đề xuất như xây dựng nền tảng dữ liệu thống nhất cho không gian số; hoàn thiện cơ sở dữ liệu địa chất ba chiều và cơ chế khai thác đối với không gian ngầm; xây dựng bản đồ số vùng bay, hành lang thử nghiệm cho kinh tế tầm thấp; phát triển hệ sinh thái dữ liệu vệ tinh và doanh nghiệp công nghệ trong lĩnh vực không gian vũ trụ. Đồng thời, việc mở rộng không gian phát triển luôn phải gắn với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, an ninh dữ liệu, năng lượng, nguồn nước và phát triển bền vững.

Theo GS.TS. Lê Văn Lợi, để hiện thực hóa tầm nhìn phát triển, cần ưu tiên sáu đột phá chiến lược. Đó là đổi mới tư duy về không gian phát triển; hoàn thiện thể chế cho các không gian mới; phát triển hạ tầng tích hợp; thúc đẩy khoa học - công nghệ và công nghiệp chiến lược; đổi mới quản trị vùng và quản trị địa phương sau sắp xếp đơn vị hành chính; phát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng lực dự báo.

Trong đó, đổi mới thể chế được xem là khâu đột phá quan trọng nhằm tạo môi trường cho các mô hình phát triển mới. Theo ông, cần chuyển từ tư duy "không quản được thì cấm" sang quản trị dựa trên nguyên tắc, tiêu chuẩn và mức độ rủi ro; mở rộng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với dữ liệu, nguồn lực và trách nhiệm giải trình. Đồng thời, cần đa dạng hóa nguồn lực thông qua đầu tư công, hợp tác công - tư, tài chính xanh, quỹ đổi mới sáng tạo và các nguồn tài chính quốc tế để tạo thêm dư địa cho phát triển.

Theo GS.TS. Lê Văn Lợi, mở rộng không gian phát triển không chỉ là mở rộng đất đai, hạ tầng hay quy mô kinh tế mà quan trọng hơn là mở rộng cơ hội phát triển cho người dân, doanh nghiệp và cộng đồng; tạo dư địa thể chế cho đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực tự chủ và bảo đảm phát triển bền vững.

Sau Đại hội XIV và Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, nhiệm vụ đặt ra là biến tầm nhìn thành cấu trúc phát triển, chuyển hóa định hướng thành chính sách và chương trình hành động, đưa những không gian tiềm năng trở thành động lực tăng trưởng mới của đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới.

XM/Báo Tin tức và Dân tộc