Nghị quyết số 19-NQ/TW: Mở đường băng để Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên mới

Bước chuyển chiến lược trong tư duy phát triển

Sau 40 năm đất nước đổi mới đã đưa Việt Nam từ một nền kinh tế nhiều khó khăn vươn lên nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao, tạo dựng cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế ngày càng vững chắc. Quy mô nền kinh tế được mở rộng, đời sống Nhân dân từng bước nâng cao, năng lực hội nhập và sức mạnh tổng hợp của đất nước ngày càng được củng cố.

Những thành tựu đó khẳng định tính đúng đắn của đường lối đổi mới, đồng thời tạo nền tảng để đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Tuy nhiên, chính yêu cầu phát triển ở tầm cao hơn cũng cho thấy những giới hạn của mô hình hiện nay. Tăng trưởng vẫn dựa nhiều vào vốn, tài nguyên và lao động chi phí thấp trong khi năng suất, năng lực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và khả năng tự chủ chiến lược chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của giai đoạn mới.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam mang ý nghĩa mở đường. Lần đầu tiên, Trung ương ban hành một nghị quyết chuyên đề, toàn diện về mô hình phát triển quốc gia, xác lập rõ quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp nhằm tổ chức lại phương thức phát triển đất nước. Nghị quyết đặt yêu cầu chuyển từ khai thác lợi thế sẵn có sang kiến tạo năng lực phát triển mới, lấy thể chế, con người, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và quản trị hiện đại làm nền tảng.

Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ngày 29/7/2026, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh: Nghị quyết 19-NQ/TW đề ra 5 quan điểm chỉ đạo, trong đó khẳng định đổi mới mô hình phát triển là nhiệm vụ chiến lược, có ý nghĩa lịch sử để xây dựng thành công mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam.

"Việt Nam xác định chuyển đổi sang mô hình phát triển tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập. Trong đó, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực chính, còn nâng cao năng suất lao động và hiệu quả phân bổ nguồn lực giữ vai trò nguyên tắc trung tâm", ông Nguyễn Thanh Nghị cho biết.

Đồng thời, mô hình phát triển mới vận hành dựa trên nền quản trị quốc gia hiện đại và quan hệ hài hòa, hiệu quả giữa Nhà nước, thị trường và xã hội. Tầm nhìn đến năm 2130 trong Nghị quyết số 19-NQ/TW cũng được xây dựng với lộ trình khoa học, bài bản, thể hiện khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia xã hội chủ nghĩa phát triển trình độ cao qua các bước đi vững chắc trong từng giai đoạn chiến lược. Lộ trình này xác định rõ các cột mốc: Đến năm 2030 hoàn thành nền tảng mô hình phát triển mới; đến năm 2035 cơ bản chuyển đổi sang mô hình tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và đến năm 2045 trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao.

Để thực hiện mục tiêu đó, Nghị quyết đề ra 7 nhóm nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu mang tính đồng bộ, bao quát từ thể chế, kinh tế đến quốc phòng, an ninh. Trong đó, nhóm giải pháp về kinh tế và mô hình tăng trưởng mới được coi là động lực chính, tập trung vào việc chuyển đổi dựa trên năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Chuyển từ khai thác lợi thế sang kiến tạo năng lực quốc gia

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Lê Duy Bình - Chuyên gia kinh tế, Giám đốc Economica Việt Nam cho rằng, Nghị quyết số 19-NQ/TW thể hiện bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển khi đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện mô hình phát triển quốc gia thay vì chỉ điều chỉnh một số động lực tăng trưởng.

"Việt Nam sẽ rất khó đạt mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 nếu tiếp tục dựa chủ yếu vào những động lực từng phát huy hiệu quả trong giai đoạn trước", TS. Lê Duy Bình nhận định.

TS. Lê Duy Bình - Chuyên gia kinh tế, Giám đốc Economica Việt Nam.

Theo ông, các động lực truyền thống như khai thác tài nguyên, mở rộng vốn đầu tư, lao động chi phí thấp và gia công xuất khẩu đang dần bộc lộ giới hạn. Tài nguyên là hữu hạn, lợi thế nhân công giá rẻ ngày càng thu hẹp trong khi thời kỳ dân số vàng không kéo dài mãi. Trong bối cảnh kinh tế số, trí tuệ nhân tạo và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển nhanh, chậm chuyển đổi có thể khiến Việt Nam đối mặt nguy cơ tụt lại phía sau.

Dẫn số liệu của Ngân hàng Thế giới, TS. Lê Duy Bình cho biết, từ năm 1990 đến nay mới có 34 nền kinh tế vượt qua bẫy thu nhập trung bình để trở thành quốc gia phát triển. Điều này cho thấy hành trình từ thu nhập trung bình lên thu nhập cao rất khó khăn và không thể tiếp tục dựa vào những động lực cũ.

Theo vị chuyên gia, Nghị quyết số 19-NQ/TW xác định mô hình phát triển mới phải dựa trên năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chất lượng nguồn nhân lực. Nâng cao năng suất lao động cùng hiệu quả phân bổ nguồn lực được đặt ở vị trí trung tâm.

"Tăng trưởng cao chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng chất lượng, hiệu quả, khả năng tự chủ và sức chống chịu của nền kinh tế. Vấn đề không nằm ở việc huy động thêm bao nhiêu nguồn lực mà quan trọng hơn là nguồn lực đó được phân bổ và sử dụng hiệu quả đến đâu", ông Bình phân tích.

Từ thực tế Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn với tổng kim ngạch thương mại tương đương gần 200% GDP, TS. Lê Duy Bình cho rằng, giá trị thu về từ hoạt động sản xuất và xuất khẩu vẫn chưa tương xứng. Khu vực FDI đóng góp phần lớn kim ngạch xuất khẩu, tập trung vào các mặt hàng công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghệ cao nhưng mức độ liên kết với doanh nghiệp trong nước cùng khả năng lan tỏa công nghệ còn hạn chế.

"Chúng ta mới chủ yếu nhập khẩu công nghệ trong khi năng lực đổi mới sáng tạo về công nghệ còn khá hạn chế. Các nghị quyết của Đảng, đặc biệt Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã nhận diện đúng điểm nghẽn của nền kinh tế; đồng thời khơi dậy nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhằm đưa khoa học công nghệ trở thành chìa khóa thúc đẩy hấp thụ, phổ biến và tiến tới sáng tạo công nghệ", TS. Lê Duy Bình nhấn mạnh.

Nghị quyết số 19-NQ/TW là "kim chỉ nam" cho khát vọng xây dựng một Việt Nam hùng cường, phát triển ở trình độ cao.

Theo ông, khoa học công nghệ sẽ không tự động chuyển hóa thành năng suất và giá trị gia tăng nếu thiếu môi trường thể chế ổn định, an toàn và đủ cởi mở. Đổi mới sáng tạo luôn gắn với thử nghiệm, rủi ro và khả năng thất bại, vì vậy cần mở rộng các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa sản phẩm mới.

Cùng với cải cách thể chế, cần đầu tư đồng bộ cho hạ tầng công nghệ, trung tâm dữ liệu, mạng viễn thông thế hệ mới, hạ tầng năng lượng, phòng thí nghiệm và trung tâm nghiên cứu phát triển. Nguồn nhân lực phải được chuẩn bị theo hướng tăng kỹ năng thực hành, năng lực STEM, trí tuệ nhân tạo và khả năng thích ứng với công nghệ mới.

TS. Lê Duy Bình cho rằng, doanh nghiệp phải trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bởi đây là nơi chuyển hóa tri thức, công nghệ và chính sách thành sản phẩm, việc làm cùng giá trị gia tăng. Nhà nước có thể sử dụng mua sắm công để tạo thị trường ban đầu cho sản phẩm có hàm lượng khoa học công nghệ cao, qua đó thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

"Thách thức lớn nhất vẫn là tổ chức thực hiện, theo đó Nghị quyết đã xác định rõ hướng đi, vấn đề hiện nay là biến tư duy đổi mới thành thể chế, biến thể chế thành hành động và chuyển kết quả hành động thành năng suất, giá trị gia tăng cùng chất lượng sống tốt hơn cho người dân", TS. Lê Duy Bình nhấn mạnh.

Tại Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đã chính thức được ban hành, đánh dấu cột mốc quan trọng trong tư duy và hành động của toàn Đảng, toàn dân. Đây là "kim chỉ nam" cho khát vọng xây dựng một Việt Nam hùng cường, phát triển ở trình độ cao.

Nguyên Thảo