Mở lối kinh tế tầm thấp, đưa UAV lên vùng đồi núi

Thử nghiệm UAV phun thuốc cho cây cà phê khu vực hồ Ảng Cang (bản Mánh Đanh, xã Mường Ảng, tỉnh Điện Biên). Ảnh: Xuân Tư.

Đưa công nghệ lên vùng đồi núi

Tại khu vực hồ Ảng Cang, bản Mánh Đanh (xã Mường Ảng), một thiết bị bay UAV đã hoàn thành việc phun phân bón qua lá cho 1ha cà phê chỉ trong khoảng 10 phút. Con số này tạo nên sự khác biệt rõ rệt nếu so với phương thức canh tác truyền thống.

Cụ thể, với cách làm thủ công, cùng diện tích đó ở vùng đồng bằng cũng cần 2-3 giờ phun thuốc; còn tại khu vực đồi núi, thời gian có thể kéo dài tới 3 ngày công do địa hình hiểm trở, người dân phải mang vác nước lên đồi. Không chỉ vậy, lượng nước sử dụng khi phun thủ công khoảng 200 lít/ha, trong khi UAV chỉ cần khoảng 30-50 lít/ha.

Những con số này cho thấy khả năng tối ưu hóa rõ rệt về thời gian, công sức và tài nguyên. Đặc biệt tại Điện Biên - nơi địa hình đồi núi dốc chiếm tới 90%, sản xuất nông nghiệp lâu nay gặp nhiều thách thức do phân tán, khó cơ giới hóa, thiếu lao động và chi phí gia tăng - việc đưa UAV vào canh tác mở ra một hướng tiếp cận mới.

Ông Lò Văn Cương - Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên đánh giá, sự kiện này có ý nghĩa quan trọng, thể hiện quyết tâm cao của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân trong thực hiện mục tiêu cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất tập trung, bền vững, gắn với ứng dụng khoa học, công nghệ.

Ông cũng đề nghị đẩy mạnh ứng dụng khoa học và công nghệ, triển khai mô hình phát triển kinh tế không gian tầm thấp, ứng dụng phương tiện bay không người lái phục vụ sản xuất nông nghiệp để hỗ trợ người dân nâng cao năng suất và hiệu quả lao động.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Vũ Anh Tú - Giám đốc Điều hành FPT UAV (Tập đoàn FPT) cho biết, tại nơi có địa hình đồi núi dốc như Điện Biên, công nghệ drone “có giá trị lớn khi có thể hỗ trợ người dân làm nhanh hơn, chính xác và tiết kiệm hơn, giảm sức người và tăng năng suất”.

Không dừng ở phun sạ, UAV còn có thể phục vụ vận chuyển nông sản, hàng hóa, thiết bị y tế, tuần tra giám sát hay du lịch. Nếu triển khai hiệu quả, công nghệ này có thể hình thành một hệ sinh thái ứng dụng đa dạng, gắn sản xuất với dịch vụ và logistics, góp phần hóa giải những “điểm nghẽn” lâu nay của sản xuất miền núi.

Thử mô hình, không thử công nghệ

Dù công nghệ UAV là điểm dễ thấy nhất, nhưng trọng tâm của đề án tại Điện Biên lại nằm ở cách tiếp cận. Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương, đây “không phải là thử nghiệm công nghệ UAV - vốn đã được ứng dụng nhiều nơi - mà là thử nghiệm mô hình ứng dụng thực tế”.

Câu hỏi đặt ra không phải là UAV có bay được hay không, mà là “bay để làm gì và giải quyết bài toán cụ thể nào của địa phương”, hiệu quả kinh tế và giá trị gia tăng tạo ra ra sao, khả năng cải thiện vận hành và quản lý thực tế như thế nào.

Việc lựa chọn Điện Biên để triển khai thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) không chỉ xuất phát từ điều kiện địa hình miền núi chia cắt, mà còn nhằm hình thành một mô hình tham chiếu cho các địa phương khác. Trong bối cảnh chi phí logistics chặng cuối cao, hạ tầng đường bộ khó mở rộng nhanh, UAV được kỳ vọng bổ sung năng lực vận chuyển, đặc biệt với các luồng hàng nhạy cảm về thời gian.

Mô hình kinh tế tầm thấp tại đây hướng tới xây dựng một hệ thống logistics liên tuyến kết hợp UAV và đường bộ, đồng thời hỗ trợ nông nghiệp nhằm giảm tổn thất sau thu hoạch, nâng cao giá trị chuỗi cung ứng cho các sản phẩm đặc sản như cà phê, mắc ca, trà Shan tuyết.

Tuy nhiên, đi cùng với thử nghiệm là yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn. Thượng tướng Phạm Trường Sơn - Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, nhấn mạnh việc triển khai phải “bảo đảm cao nhất về quốc phòng, an ninh và an toàn vùng trời”. Mọi hoạt động UAV cần tuân thủ đầy đủ quy định về khu vực cấm bay, hạn chế bay, quy trình cấp phép và giám sát.

Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên Lê Văn Lương cho biết, tỉnh sẽ phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành để hoàn thiện đề án theo hướng khả thi và hiệu quả. Sandbox sẽ được triển khai theo từng bước, tập trung vào các ứng dụng ưu tiên, bảo đảm đo lường được hiệu quả, chuẩn hóa quy trình và dữ liệu trước khi mở rộng.

Cách tiếp cận này cho thấy một tư duy phát triển mới: không triển khai công nghệ theo phong trào, mà kiểm chứng bằng thực tiễn, lấy hiệu quả làm thước đo. Nếu thành công, mô hình tại Điện Biên không chỉ giúp địa phương tối ưu sản xuất và logistics, mà còn đặt nền móng cho việc hình thành khung phát triển kinh tế tầm thấp ở quy mô quốc gia.

Từ một chuyến bay kéo dài 10 phút trên nương cà phê, một không gian phát triển mới đang dần được định hình - nơi công nghệ không chỉ bay, mà còn “hạ cánh” vào những bài toán cụ thể của đời sống kinh tế.

Phương Oanh