Mở hướng phát triển từ lợi thế bản địa

Bà Triệu Thị Xuân tỉ mỉ truyền dạy nghề thêu truyền thống cho cháu gái.

Sinh kế mới trên đất quen

Trong cái nắng chói chang của tháng Bảy, chúng tôi theo chân chị Đặng Thị Kiều lên đồi quýt của gia đình ở thôn Bản Đôn. Dốc có đoạn gần như dựng đứng, bà con phải rải trấu để khỏi trơn trượt mỗi khi lên vườn. Phía dưới chân đồi, một dòng suối nhỏ róc rách chảy qua những tảng đá phủ rêu. Ven khe suối và trên những khoảng đất bỏ trống quanh đồi quýt là các luống gừng, luống nghệ xanh mát.

Vừa đi, chị Đặng Thị Kiều giới thiệu từng hàng quýt đang cho thu hoạch. Nhiều cây đã gắn bó với gia đình chị hàng chục năm, bên cạnh những diện tích được chăm sóc, bổ sung sau này. Hiện gia đình chị có khoảng 400 cây quýt, mỗi năm mang lại nguồn thu hơn 100 triệu đồng.

Hai năm gần đây, việc trồng thêm gừng và nghệ trên những diện tích đất ven khe suối tiếp tục giúp gia đình có thêm khoảng 60-80 triệu đồng mỗi năm.

Chị Đặng Thị Kiều chăm sóc, nâng niu những trái quýt.

Chị Đặng Thị Kiều chia sẻ: Nhờ cây quýt mà đời sống gia đình tôi ổn định hơn. Mấy năm nay, tôi trồng thêm gừng và nghệ ở ven khe suối, trên những diện tích đất bỏ trống quanh đồi quýt để có thêm nguồn thu.

Bản Đôn hiện có hơn 150 hộ dân, chủ yếu là đồng bào Dao Tiền và Tày. Từ sản xuất nhỏ lẻ, người dân từng bước mở rộng diện tích cây quýt. Sau gần 20 năm được đưa vào trồng, cây quýt đã trở thành một trong những cây trồng mang lại nguồn thu ổn định cho nhiều hộ dân trong thôn.

Đến nay, toàn thôn có khoảng 16ha quýt với gần 80 hộ tham gia trồng. Từ hiệu quả của cây quýt, người dân bắt đầu tận dụng những diện tích đất bỏ trống quanh đồi quýt, ven khe suối để trồng thêm gừng, nghệ và một số cây ngắn ngày khác. Những diện tích trước đây bỏ trống nay được đưa vào canh tác, góp phần tăng thêm nguồn thu cho nhiều hộ dân.

Ông Bàn Văn Thịnh, Trưởng thôn Bản Đôn, cho biết: Những năm gần đây, nhiều hộ dân đã tận dụng diện tích đất ven khe suối và quanh đồi để trồng thêm gừng, nghệ cùng một số cây ngắn ngày khác, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất.

Khoảng hai năm trở lại đây, hơn 6ha gừng và nghệ được người dân Bản Đôn đưa vào canh tác theo hướng liên kết. Việc sản xuất theo yêu cầu của doanh nghiệp, có đầu ra ổn định giúp bà con yên tâm đầu tư, mở rộng diện tích. Một số hộ cũng bắt đầu trồng thử nghiệm sâm bố chính, kỳ vọng tạo thêm hướng phát triển kinh tế.

Cùng với thay đổi trong sản xuất nông nghiệp, người dân Bản Đôn còn tìm cách liên kết để tạo thêm việc làm và nguồn lực phát triển. Tiêu biểu trong đó có Hợp tác xã (HTX) kinh doanh vận tải và bảo tồn văn hóa Bản Đôn, được thành lập từ tháng 2 năm 2022.

Ban đầu, hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực vận tải và san lấp mặt bằng với 16 thành viên. Đến nay, HTX đã có 125 thành viên liên kết đến từ nhiều địa bàn, tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động địa phương với mức thu nhập trên 10 triệu đồng mỗi tháng.

Ông Đặng Ứng Cát, người sáng lập HTX, chia sẻ: Chúng tôi mong muốn HTX góp phần thay đổi đời sống người dân. Thời gian tới, HTX sẽ đồng hành cùng bà con trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa và phát triển du lịch trải nghiệm tại địa phương.

Gìn giữ bản sắc để mở lối phát triển

Chiều xuống, tiếng hát Páo dung vang lên từ bản nhỏ. Những người cao tuổi và thanh niên cùng tham gia tập luyện trong Câu lạc bộ văn nghệ của bản.

Từ sự chung tay của Hợp tác xã kinh doanh vận tải và bảo tồn văn hóa Bản Đôn, Câu lạc bộ văn nghệ với 77 thành viên đã được thành lập. Những làn điệu Páo dung, điệu múa Chuông, chữ Nôm Dao, nghề thêu và kỹ thuật vẽ sáp ong trên trang phục Dao Tiền được gìn giữ, duy trì trong sinh hoạt thường xuyên của bà con.

Món gà nướng được chế biến tại điểm du lịch cộng đồng ở Bản Đôn.

Ở tuổi 64, bà Triệu Thị Xuân vẫn đều đặn cầm kim thêu. Đôi tay đã quen với công việc nương rẫy vẫn tỉ mỉ đưa từng đường chỉ thêu trên nền vải chàm. Bà Xuân cười móm mém: Nghề thêu này được truyền lại từ đời bà, đời mẹ. Tôi muốn dạy cho con cháu để giữ gìn truyền thống của người Dao Tiền.

Bản Đôn còn có những lợi thế tự nhiên mà người dân đang từng bước khai thác để phát triển du lịch trải nghiệm. Dòng suối Tát Chiêng trong vắt, khu Cốc Lào mát lành… là những điểm đến giàu tiềm năng, góp phần tạo sức hút cho du khách.

Trong một chuyến trải nghiệm tại Bản Đôn, anh Đào Xuân Hòa, đến từ phường Bắc Kạn, chia sẻ: Hôm nay tôi được tham gia bắt cua, nướng gà và trải nghiệm cuộc sống của người dân địa phương. Cảnh ở đây rất đẹp, phù hợp để phát triển du lịch trải nghiệm. Tôi sẽ giới thiệu cho gia đình và bạn bè đến đây.

Ông Nông Bảo Trung, Phó Chủ tịch UBND xã Phong Quang, đánh giá: Sự kết hợp giữa phát triển kinh tế và gìn giữ bản sắc văn hóa của đồng bào Dao Tiền là hướng đi bền vững, vừa giúp cải thiện thu nhập cho người dân, vừa bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.

Chính quyền địa phương đang tập trung hỗ trợ bảo tồn bản sắc văn hóa gắn với phát triển du lịch cộng đồng, lấy người dân làm trung tâm. Người dân vừa là người giữ gìn văn hóa, vừa là người tham gia làm du lịch và là người hưởng lợi trực tiếp từ du lịch.

Chiều xuống trên Bản Đôn, những luống gừng, nghệ dưới tán quýt và tiếng hát Páo dung vẫn hòa vào nhịp sống của bản làng. Mảnh đất cũ vẫn ở đó, nhưng cách làm của người dân đã có nhiều đổi thay.

Từ việc phát huy hiệu quả sản xuất nông nghiệp đến gìn giữ bản sắc văn hóa gắn với phát triển du lịch cộng đồng, Bản Đôn đang từng bước tạo dựng hướng phát triển phù hợp với điều kiện thực tế, trên nền tảng những giá trị đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Bích Phượng