Minh bạch hóa giúp doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu

Hơn 108.900 DN rút lui khỏi thị trường trong 4 tháng đầu năm 2026 phản ánh khá rõ áp lực mà khu vực DN đang đối mặt. Điều đáng chú ý là sự thanh lọc hiện nay diễn ra theo chất lượng quản trị và khả năng thích nghi với chuẩn mực mới của thị trường.

LS Nguyễn Văn Được - Tổng giám đốc Công ty Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín cũng nhận định, thị trường đang bước vào giai đoạn sàng lọc cấu trúc DN. Quá trình minh bạch hóa và chuẩn hóa đang khiến môi trường kinh doanh thay đổi rất nhanh. Những DN có nền tảng quản trị yếu, dòng tiền thiếu minh bạch hoặc phụ thuộc vào các lợi thế ngắn hạn sẽ chịu áp lực lớn khi yêu cầu về thuế, tài chính và trách nhiệm pháp lý ngày càng cao hơn.

Trong môi trường kinh doanh hiện nay, DN muốn tồn tại phải chuẩn hóa dữ liệu, minh bạch tài chính, kiểm soát dòng tiền, đáp ứng các tiêu chuẩn về trách nhiệm xã hội và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe hơn.

Thực tiễn cho thấy, nhóm chịu áp lực lớn nhất hiện nay chủ yếu là DN nhỏ, siêu nhỏ hoặc mô hình quản trị gia đình. Đây là nhóm thường thiếu hệ thống tài chính bài bản, dữ liệu vận hành chưa chuẩn hóa và phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm điều hành cá nhân. Không ít DN từng tăng trưởng tốt nhờ sự linh hoạt ngắn hạn đang gặp khó khi thị trường bắt đầu yêu cầu dữ liệu minh bạch và hệ thống quản trị bài bản hơn.

Trong khi đó, những DN đã đầu tư sớm cho hệ thống quản trị tài chính, ERP, kiểm toán, ESG và kiểm soát rủi ro vận hành có lợi thế lớn hơn trong tiếp cận vốn, mở rộng thị phần và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Hiện, các ngân hàng, quỹ đầu tư hay đối tác lớn đều ưu tiên lựa chọn những DN có quản trị rõ ràng, tài chính minh bạch và khả năng kiểm soát rủi ro tốt.

Một DN thủy sản tại miền Tây cho biết yêu cầu truy xuất nguồn gốc từ thị trường châu Âu hiện chi tiết đến từng lô nguyên liệu, quy trình vận chuyển và dữ liệu phát thải. Những DN không có hệ thống dữ liệu vận hành gần như rất khó đáp ứng đầy đủ yêu cầu của đối tác.

Ông Raymond Mallon - nguyên Cố vấn cấp cao tại Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) cho rằng, nền kinh tế muốn đi lên chuỗi giá trị cao hơn cần một môi trường kinh doanh minh bạch và ít mơ hồ hơn trong quy định. DN cần luật lệ rõ ràng, thủ tục minh bạch và cơ chế ra quyết định ổn định để có thể đầu tư dài hạn. Việc thúc đẩy chính phủ điện tử cũng góp phần giảm chi phí không chính thức và tạo điều kiện để khu vực phi chính thức chuyển sang chính thức. Và trong quá trình nâng cấp này đòi hỏi DN đầu tư mạnh hơn cho chất lượng nguồn nhân lực.

“DN muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu cần nâng cao chất lượng nhân lực, không chỉ về kỹ thuật mà còn ở quản trị, ngoại ngữ và các kỹ năng tổng hợp. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để DN Việt nâng cấp vị thế trong giai đoạn cạnh tranh mới”, ông Raymond Mallon nhấn mạnh.

Quá trình chuẩn hóa cũng đang đặt ra yêu cầu tái cấu trúc sâu hơn đối với cộng đồng DN Việt Nam. Một vấn đề khác, theo ông Raymond Mallon là Việt Nam vẫn thiếu một tầng lớp DN quy mô trung bình đủ mạnh để đóng vai trò nền tảng cho chuỗi cung ứng và tạo việc làm bền vững. Đây cũng là lý do quá trình chuẩn hóa sẽ tạo ra áp lực lớn hơn với cộng đồng DN trong vài năm tới.

Từ yêu cầu tuân thủ ban đầu, quá trình minh bạch hóa hiện bắt đầu tác động trực tiếp đến cấu trúc thị trường và cách DN cạnh tranh. Trong giai đoạn trước, nhiều DN mở rộng bằng sự linh hoạt ngắn hạn và lợi thế chi phí thấp. Giai đoạn hiện nay đặt trọng tâm vào năng lực quản trị, tính minh bạch và khả năng kiểm soát rủi ro.

Theo các chuyên gia, xu hướng M&A nhiều khả năng sẽ gia tăng khi các DN yếu, dần mất khả năng cạnh tranh và nhóm DN có nền tảng tài chính tốt sẽ tận dụng cơ hội mở rộng thị phần. Khoảng cách giữa DN vận hành kiểu cũ và DN quản trị hiện đại cũng ngày càng rõ nét hơn. Một bộ phận DN nhỏ có thể buộc phải rời khỏi thị trường hoặc chuyển đổi mô hình vận hành để thích nghi với môi trường mới. Đây là xu hướng tất yếu khi nền kinh tế bước vào giai đoạn cạnh tranh bằng năng lực quản trị, tính minh bạch và hiệu quả vận hành thực chất.

Những DN có nền tảng quản trị tốt, dữ liệu minh bạch và khả năng thích nghi nhanh sẽ có nhiều cơ hội mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu trong giai đoạn tới.

Thanh Ngân