MiG-105, máy bay quỹ đạo bí ẩn phản ánh tham vọng không gian quân sự của Liên Xô

Trong lịch sử hàng không quân sự Liên Xô, máy bay MiG-105 là một trong những dự án ít được biết đến nhưng lại mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc.

Đây là mẫu máy bay thử nghiệm thuộc chương trình Spiral, được thiết kế như một máy bay quỹ đạo cỡ nhỏ, có khả năng cất cánh từ khí quyển, bay ở rìa không gian và quay trở lại Trái Đất theo quỹ đạo kiểm soát.

Dự án này ra đời trong bối cảnh Liên Xô theo dõi sát sao các nỗ lực của Mỹ nhằm phát triển phương tiện bay tái sử dụng, tiền thân của tàu con thoi sau này.

MiG-105 có hình dáng khác biệt hoàn toàn so với các máy bay chiến đấu truyền thống. Thân máy bay dạng dẹt, cánh ngắn, mũi nhọn và phần bụng được gia cường đặc biệt để chịu được nhiệt độ cao khi tái nhập khí quyển.

Thiết kế này nhằm kiểm chứng khả năng điều khiển khí động học ở tốc độ siêu vượt âm và trong điều kiện bay chuyển tiếp giữa không gian và khí quyển.

Về kích thước, máy bay MiG-105 có chiều dài khoảng 8 m, sải cánh xấp xỉ 7,4 m và chiều cao gần 3 m. Trọng lượng cất cánh của phiên bản thử nghiệm vào khoảng 4.000 kg.

Máy bay được chế tạo chủ yếu từ hợp kim nhôm chịu nhiệt và thép đặc biệt, kết hợp với các tấm chắn nhiệt ở phần mũi và bụng. Đây là những vật liệu tiên tiến của Liên Xô vào thời điểm đó, phục vụ mục tiêu bay ở vận tốc rất cao.

MiG-105 không được thiết kế để mang theo vũ khí chiến đấu thực tế. Trong suốt quá trình thử nghiệm, máy bay không trang bị pháo, tên lửa hay bom.

Tuy nhiên, trong các tài liệu khái niệm ban đầu của chương trình Spiral, Liên Xô từng nghiên cứu khả năng trang bị cho phiên bản hoàn chỉnh các loại vũ khí tấn công chính xác, bao gồm tên lửa dẫn đường không đối đất mang đầu đạn nổ mạnh thông thường, khối lượng dự kiến mỗi quả từ 200 kg đến 300 kg.

Những vũ khí này được hình dung sẽ đặt trong khoang trong thân máy bay để giảm lực cản và bảo vệ trong giai đoạn bay quỹ đạo.

Dù vậy, các ý tưởng này của Liên Xô chưa bao giờ vượt qua giai đoạn lý thuyết.

Hệ thống động lực của MiG-105 cũng phản ánh rõ tính chất thử nghiệm. Máy bay không sử dụng động cơ phản lực cánh quạt hay động cơ phản lực thông thường để cất cánh độc lập.

Trong các chuyến bay thử, MiG-105 được thả từ một máy bay mang ở độ cao lớn, sau đó sử dụng khả năng lượn và điều khiển khí động học để tiếp đất.

Điều này cho phép các kỹ sư đánh giá chính xác đặc tính bay, khả năng ổn định và kiểm soát khi quay trở lại khí quyển ở tốc độ cao.

Buồng lái của máy bay MiG-105 chỉ dành cho 1 phi công thử nghiệm, được trang bị ghế phóng an toàn, hệ thống điều khiển bay cơ khí kết hợp thủy lực, cùng các thiết bị đo đạc để thu thập dữ liệu.

Phi công phải mặc bộ đồ áp suất tương tự trang bị cho các nhà du hành vũ trụ, do môi trường bay có thể đạt độ cao và điều kiện áp suất rất thấp.

Dù chương trình Spiral và máy bay MiG-105 không đi đến giai đoạn triển khai tác chiến, những dữ liệu thu được từ các chuyến bay thử đã đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các phương tiện không gian sau này của Liên Xô.

Kinh nghiệm về vật liệu chịu nhiệt, điều khiển khí động học khi tái nhập khí quyển và thiết kế thân bay đã được kế thừa trong chương trình tàu con thoi Buran.

Ngày nay, máy bay MiG-105 được nhìn nhận như một minh chứng cho tham vọng công nghệ và tư duy vượt thời đại của Liên Xô.

Dù không mang vũ khí và không tham chiến, dự án này cho thấy cách các cường quốc quân sự thời Chiến tranh Lạnh tìm cách mở rộng khái niệm chiến trường, từ bầu trời lên tới rìa không gian.

Trong lịch sử hàng không, máy bay MiG-105 vẫn là một trong những thiết kế độc đáo nhất, nằm ở ranh giới mong manh giữa máy bay và tàu vũ trụ.

Việt Hùng