Meta bị kiện vì bị cáo buộc dùng AI đánh dấu nhân viên nghỉ phép để sa thải

Trụ sở Tập đoàn công nghệ Meta ở Menlo Park, bang California, Mỹ. Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN

Hệ thống này xác định bao gồm cả những người đang nghỉ thai sản, nghỉ bệnh hoặc được hỗ trợ do khuyết tật bị ảnh hưởng với tỷ lệ cao hơn bình thường.

Cáo buộc AI chấm điểm nhân viên để phục vụ sa thải

Hàng chục nhân viên Meta đã đệ đơn kiện lên Tòa án Liên bang khu vực Bắc California, cáo buộc công ty sử dụng các công cụ AI nhằm lựa chọn nhân sự trong đợt cắt giảm khoảng 8.000 lao động diễn ra hồi đầu năm. Meta hiện là công ty mẹ của Facebook, Instagram và WhatsApp.

Theo đơn kiện dài 71 trang, Meta không dựa vào đánh giá trực tiếp của các nhà quản lý để quyết định ai sẽ bị cắt giảm mà sử dụng một "hệ thống AI nội bộ" kết hợp nhiều nguồn dữ liệu, bao gồm điểm đánh giá hiệu suất, dữ liệu theo dõi thao tác bàn phím, mức độ hoạt động trên máy tính và nhiều chỉ số năng suất khác để chấm điểm, xếp hạng và lập danh sách sa thải.

Nhóm nguyên đơn gồm 26 nhân viên cho rằng quy trình này thiếu sự xem xét từ những người quản lý trực tiếp hiểu rõ công việc của họ. Họ đề nghị tòa án ban hành lệnh tạm thời ngăn Meta hoàn tất quá trình sa thải trong khi vụ kiện được giải quyết, đồng thời yêu cầu được phục chức, thanh toán tiền lương bị mất, quyền lợi cổ phiếu, phúc lợi và các khoản bồi thường khác.

Đơn kiện cho rằng các hệ thống AI của Meta thu thập dữ liệu về hiệu suất và năng suất làm việc của nhân viên để đưa ra đánh giá. Tuy nhiên, những dữ liệu này gần như không tồn tại đối với người đang nghỉ thai sản, nghỉ chăm sóc gia đình hoặc nghỉ điều trị bệnh theo quy định pháp luật. Trong khi đó, nhân viên khuyết tật cũng có thể ghi nhận mức năng suất thấp hơn vì tình trạng sức khỏe.

Theo các nguyên đơn, điều này khiến thuật toán vô tình hoặc có chủ đích đánh giá thấp những người đang thực hiện quyền nghỉ phép hợp pháp, dẫn đến việc họ bị đưa vào danh sách cắt giảm với tỷ lệ cao hơn.

Một nguyên đơn là nhà khoa học đang nghỉ thai sản trước sinh theo phê duyệt của công ty nhưng vẫn nhận thông báo sa thải chỉ hai ngày trước khi sinh con. Một kỹ sư khác cho biết điểm đánh giá của anh bị hạ thấp sau thời gian nghỉ điều trị chấn thương. Trong khi đó, một quản lý đang nghỉ điều trị y tế bị thông báo chấm dứt hợp đồng chỉ 16 ngày sau khi bắt đầu nghỉ phép.

Meta bác bỏ các cáo buộc

Phản hồi về vụ kiện, người phát ngôn Meta khẳng định các cáo buộc "không có cơ sở và không phản ánh đúng sự thật". Đại diện công ty nhấn mạnh rằng các quyết định về quản lý nhân sự và tái cơ cấu "được đưa ra bởi con người chứ không phải AI".

Theo nội dung đơn kiện, Meta triển khai chương trình giám sát nhân viên bằng AI từ đầu năm nay nhằm thu thập dữ liệu như thao tác gõ phím, hoạt động chuột, lịch sử trình duyệt, tin nhắn, email và dữ liệu vị trí trên các thiết bị của công ty.

Tổng giám đốc điều hành Mark Zuckerberg từng giải thích trong một cuộc họp nội bộ rằng mục tiêu của chương trình là huấn luyện các mô hình AI bằng cách quan sát cách những nhân viên giỏi nhất làm việc. Ông cho rằng hệ thống có thể học hỏi từ hành vi của đội ngũ có trình độ cao để nâng cao năng lực của AI.

Tuy nhiên, các nguyên đơn cáo buộc Meta triển khai chương trình này một cách âm thầm mà không nhận được sự đồng thuận của nhân viên. Theo đơn kiện, thông báo chỉ được đăng dưới dạng một bài viết nội bộ ít người chú ý do một kỹ sư đăng tải thay vì lãnh đạo cấp cao. Ở một số bộ phận, nhân viên thậm chí không được yêu cầu xác nhận hay đồng ý, đồng thời ban đầu cũng không có cơ chế từ chối tham gia.

Làn sóng phản đối nhanh chóng gia tăng trong những tháng gần đây. Hơn 1.600 nhân viên đã ký đơn kiến nghị cho rằng chương trình xâm phạm quyền riêng tư, buộc Zuckerberg phải tuyên bố tạm dừng triển khai vào tháng 6.

Nguyên đơn đề nghị kiểm toán độc lập hệ thống AI

Trong vụ kiện mới nhất, nhóm luật sư đại diện yêu cầu tòa án phê chuẩn ngay một cuộc kiểm toán độc lập đối với các hệ thống AI của Meta nhằm làm rõ cơ chế lựa chọn nhân viên bị sa thải và lý do 26 nguyên đơn - đều đang nghỉ phép hoặc được hỗ trợ do khuyết tật - lại nằm trong danh sách cắt giảm.

Theo các luật sư, Meta đã giữ bí mật về cách thức vận hành quy trình lựa chọn này đối với người lao động. Họ cũng đề nghị tòa cho phép các nguyên đơn được giấu danh tính do lo ngại bị trả đũa và yêu cầu bảo toàn tình trạng việc làm của họ trong thời gian chờ giải quyết tranh chấp bằng trọng tài.

Theo hồ sơ vụ kiện, các nguyên đơn vẫn là nhân viên của Meta cho đến ngày 22/7, thời điểm quyết định chấm dứt hợp đồng dự kiến có hiệu lực. Nhóm luật sư cho rằng nếu việc sa thải được hoàn tất trước khi vụ kiện được xem xét, những thiệt hại đối với người lao động sẽ rất khó khắc phục, bao gồm mất bảo hiểm y tế trong thời gian mang thai hoặc điều trị bệnh, mất quyền nghỉ phép theo luật, mất quyền sở hữu cổ phiếu chưa được trao cũng như có thể phát sinh hệ lụy liên quan đến tình trạng nhập cư của một số nhân viên.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc