MỆNH LỆNH TỪ TRÁI TIM: Dưới đá núi, các anh vẫn chờ

Những trận chiến trên mặt trận Vị Xuyên (Hà Giang cũ, nay là Tuyên Quang) đã kết thúc gần nửa thế kỷ, nhưng với những người lính làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, cuộc chiến với thời gian dường như chưa bao giờ khép lại.

Nỗ lực không ngừng nghỉ

Vùng biên giới xã Thanh Thủy (tỉnh Tuyên Quang) có địa hình núi đá cheo leo. Từ điểm cao 468 lên điểm cao 685 chỉ vài ki-lô-mét theo đường chim bay nhưng cán bộ, chiến sĩ phải men theo những con đường mòn ngoằn ngoèo giữa vách đá. Đó cũng là con đường mà gần nửa thế kỷ trước, nhiều người lính đã đi qua và vĩnh viễn nằm lại.

Trước khi tìm kiếm, quy tập, lực lượng công binh lặng lẽ rà từng mét vuông đất, mở đường an toàn cho đồng đội. Hơn 80 ha được rà phá trong những tháng đầu năm 2026 cho thấy nỗ lực không ngừng nghỉ của những người lính thời bình.

Theo thống kê, toàn tỉnh Tuyên Quang có 4.267 liệt sĩ; đến nay đã quy tập được 3.118 hài cốt, vẫn còn 1.149 liệt sĩ chưa được tìm thấy. Trên toàn tuyến biên giới vẫn còn hơn 76.000 ha đất chịu ảnh hưởng của bom mìn, vật nổ; riêng vùng lõi thuộc các xã Thanh Thủy, Lao Chải và Minh Tân còn nhiều liệt sĩ nằm lại. Những con số ấy cho thấy hành trình đưa các anh trở về vẫn còn rất dài.

Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang được tăng quân số từ 18 lên 67 cán bộ, chiến sĩ, chia thành nhiều phân đội, tổ công tác triển khai trên các địa bàn trọng điểm. Trung tá Hoàng Vũ Dũng - Phó Đội trưởng Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ - nói khó khăn lớn nhất không nằm ở địa hình hiểm trở mà là thông tin về liệt sĩ. Chiến tranh đã lùi xa gần nửa thế kỷ, nhân chứng ngày một ít, địa hình thay đổi theo thời gian, trong khi mỗi thông tin đều phải khảo sát, xác minh nhiều lần trước khi tổ chức tìm kiếm.

Ở xã Thanh Thủy, lực lượng quy tập bám sát các khu vực đã và đang rà phá. Tại các xã Lao Chải, Minh Tân và nhiều địa bàn khác, những tổ công tác tiếp tục tỏa đi theo từng nguồn tin, từng dấu tích còn sót lại. Mỗi người một vị trí nhưng cùng chung mục tiêu tìm thêm một hài cốt liệt sĩ, dù chỉ là một phần di cốt hay một di vật nhỏ bé.

Việc tìm kiếm không thể chỉ dựa vào bản đồ. Các đội quy tập phải đối chiếu hồ sơ quân sự, sơ đồ chiến đấu, nhật ký đơn vị, ký ức của cựu chiến binh rồi trực tiếp khảo sát hiện trường. Có những thông tin chỉ là một cuộc điện thoại ngắn, một lời kể của người dân địa phương hay từ những buổi gặp mặt truyền thống của cựu chiến binh mặt trận Vị Xuyên.

Các thành viên Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tiến hành tìm kiếm tại khu vực nghi có hài cốt liệt sĩ tại xã Minh Tân, tỉnh Tuyên QuangẢnh: HOÀNG HIẾU

Trách nhiệm thiêng liêng

Theo thượng tá Nguyễn Trung Kiên, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, để nâng cao hiệu quả chiến dịch "500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", đơn vị tổ chức nhiều mũi tìm kiếm, bám sát các khu vực đã và đang được rà phá bom mìn, phối hợp chặt chẽ với lực lượng công binh để vừa bảo đảm an toàn vừa tận dụng thời cơ khảo sát, quy tập ngay trên những diện tích vừa được làm sạch.

Đại tá Nguyễn Minh Khôi, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, nhấn mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là trách nhiệm thiêng liêng của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì độc lập, chủ quyền của Tổ quốc. Từng nguồn tin, từng cuộc khảo sát, từng mẫu ADN đều được thực hiện với tinh thần trách nhiệm cao nhất trong hành trình trả lại tên cho những người lính đã ngã xuống.

Theo Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, nhiều khu vực dự kiến còn hài cốt hiện nằm trên các điểm cao, trong hang, khe, hốc đá bị vùi lấp sau những trận pháo kích dữ dội cuối năm 1988. Có nơi lớp đất đá phủ dày nhiều mét, máy móc không thể tiếp cận nên toàn bộ quá trình tìm kiếm chủ yếu dựa vào sức người. Không ít lần, khi tưởng chừng hy vọng đã khép lại, một mảnh xương nhỏ hay một di vật bất ngờ xuất hiện dưới lớp đất đá, tiếp thêm niềm tin cho cả đội.

Trong chiến dịch "500 ngày đêm" này, công tác lấy mẫu ADN là nhiệm vụ trọng tâm. Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Sơn Dương, lực lượng chức năng đã lấy mẫu sinh phẩm đối với 32 phần mộ chưa xác định danh tính. Nhiều phần mộ liệt sĩ vô danh tại Nghĩa trang Liệt sĩ Mèo Vạc cũng được lấy mẫu để phục vụ giám định, đối sánh với thân nhân. Công nghệ ADN đang mở thêm cơ hội để những người lính vô danh được gọi đúng tên mình.

Từ khi thành lập đến nay, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang đã quy tập được 205 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 15 trường hợp xác định được danh tính; riêng năm 2026 đã quy tập được 17 hài cốt.

Nhưng phía trước vẫn còn hơn 1.100 liệt sĩ chưa được tìm thấy. Với trung tá Hoàng Vũ Dũng và đồng đội, mỗi cuộc tìm kiếm, dù tìm thấy hài cốt hay chỉ thêm một đầu mối mới, đều là một bước tiến trên hành trình đưa những người anh hùng liệt sĩ trở về với quê hương.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà thăm hỏi, động viên thân nhân liệt sĩ đến lấy mẫu sinh phẩm ADN tại lễ phát động Ảnh: TTXVN

MINH TÂM