'Mây lửa' đe dọa làm trầm trọng thêm cháy rừng ở Tây Âu

Trực thăng tham gia chữa cháy rừng tại Sentmenat, Barcelona, Tây Ban Nha. Ảnh: THX/TTXVN

Các vụ cháy rừng dữ dội không chỉ tàn phá diện rộng mà còn có thể tạo ra những hệ thống thời tiết riêng. Một trong những hiện tượng nguy hiểm nhất là các đám mây pyrocumulonimbus (pyroCB), còn gọi là mây lửa, mây tích nhiệt hay mây dông do cháy rừng.

Theo báo The Guardian của Anh, trong bối cảnh Pháp và Tây Ban Nha đang phải đối mặt với một trong những mùa cháy rừng nghiêm trọng nhất trong nhiều năm qua, các chuyên gia cảnh báo hiện tượng pyrocumulonimbus có thể xuất hiện, làm gia tăng mức độ nguy hiểm của các đám cháy.

Thông thường, cháy rừng lan rộng khi thời tiết hội tụ các yếu tố nắng nóng, khô hạn và gió mạnh. Tuy nhiên, những đám cháy đặc biệt dữ dội còn có thể tạo ra hệ thống thời tiết riêng. Trong đó, pyrocumulonimbus là dạng mây lửa cực đoan nhất, hình thành khi một vụ cháy rừng giải phóng lượng nhiệt và năng lượng khổng lồ.

Nhiệt lượng từ đám cháy khiến cột khói bốc lên rất cao. Khi lên tới tầng khí quyển có áp suất thấp hơn, không khí nguội dần, hơi nước ngưng tụ và hình thành mây. Những đám mây này có thể tạo ra sét, gió mạnh và các hiện tượng thời tiết cực đoan khác.

Nếu đám cháy đủ lớn, cột khói có thể phát triển thành mây pyrocumulonimbus, vươn lên độ cao từ 10-15 km, thậm chí xuyên tới tầng bình lưu. Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) từng ví đây là "những con rồng phun lửa của bầu trời".

Giáo sư thỉnh giảng Rick McRae, thuộc nhóm nghiên cứu cháy rừng của Đại học New South Wales (UNSW, Australia), cho biết: "Đó là một cơn giông hoàn chỉnh hình thành ngay bên trong cột khói lửa". Theo ông, những đám mây này có thể chiếm thể tích tới khoảng 10.000 km³ trong khí quyển, tạo ra tác động rất lớn.

Khi hình thành, mây pyrocumulonimbus có thể tạo ra các luồng gió mạnh khiến ngọn lửa bên dưới lan nhanh hơn. Trong một số trường hợp, chúng còn tạo ra sét, làm bùng phát thêm nhiều đám cháy mới ở khoảng cách xa.

Các chuyên gia cho rằng những cơn gió giật do hiện tượng này tạo ra khiến diễn biến cháy rừng trở nên khó lường hơn, đồng thời làm gia tăng rủi ro đối với lực lượng cứu hỏa đang làm nhiệm vụ trên mặt đất.

"Đám mây đó là bằng chứng cho thấy vụ cháy đang ở mức cực kỳ nguy hiểm", ông McRae, người có 30 năm kinh nghiệm quản lý công tác chữa cháy, nhận định. Theo ông, sự xuất hiện của hiện tượng này cho thấy việc sơ tán người dân là hoàn toàn cần thiết.

Australia bắt đầu ghi nhận hiện tượng pyrocumulonimbus từ đầu thế kỷ XXI và các nhà khoa học cho rằng tần suất xuất hiện của chúng đang có xu hướng gia tăng.

Hiện tượng này cũng từng xuất hiện trong các vụ cháy rừng lớn ở bang California (Mỹ) năm 2022. Tuy nhiên, nếu được xác nhận, đây sẽ là lần đầu tiên mây pyrocumulonimbus được quan sát tại Pháp.

"Đây là lần đầu tiên Pháp phải thực sự tính đến hiện tượng mây dông do cháy rừng", ông McRae nói. Theo ông, điều quan trọng không phải là hiện tượng này đã từng xuất hiện trước đó hay chưa, mà là liệu nó có xảy ra trong các ngày 28-29/7 hay không.

Các chuyên gia nhận định khủng hoảng khí hậu đang tạo ra những điều kiện ngày càng thuận lợi cho các vụ cháy rừng nghiêm trọng cũng như sự hình thành mây pyrocumulonimbus.

"Đây không chỉ đơn thuần là nhiệt độ tăng lên, mà là toàn bộ hệ thống khí hậu đang thay đổi", ông McRae nói. "Đó là những thay đổi trong khí quyển, trong điều kiện thời tiết bề mặt và nhiều yếu tố khác."

Theo các chuyên gia, các mô hình khí hậu đều cho thấy xu hướng này sẽ tiếp tục trở nên nghiêm trọng hơn trong tương lai.

Các vụ cháy rừng hiện nay xảy ra đúng vào cao điểm mùa du lịch tại châu Âu, trong bối cảnh nhiều khu vực đã trải qua các đợt nắng nóng liên tiếp và rừng bị khô hạn do thiếu mưa từ tháng 5.

Các cơ quan khí tượng cũng cảnh báo một đợt nắng nóng mới có thể ảnh hưởng tới Pháp từ ngày 28/7, với nhiệt độ tại một số nơi lên tới 40 độ C. Theo ông McRae, một khối không khí nóng từ khu vực Trung Âu dự kiến sẽ di chuyển qua Pháp và kéo dài khoảng bốn đến năm ngày.

Bảo Hà/Báo Tin tức và Dân tộc