Mạnh tay 'dẹp' vấn nạn gian lận thuế

Gian lận thuế ngày càng tinh vi

Tại buổi họp báo Quý I/2026 của Bộ Tài chính tổ chức chiều 9/4, một trong những vấn đề nóng được qua tâm là câu chuyện doanh nghiệp sử dụng song song hai hệ thống sổ kế toán – một để theo dõi thực tế hoạt động sản xuất, kinh doanh và một để cung cấp cho cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền, nhằm trốn thuế.

Trả lời về vấn đề này, ông Lê Long, Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) cho biết hành vi này thường nhằm mục đích gian lận thuế hoặc làm sai lệch báo cáo tài chính. Đây không chỉ là vấn đề gây thất thu ngân sách nhà nước mà còn ảnh hưởng tiêu cực, lâu dài đến tính minh bạch của nền kinh tế và môi trường đầu tư, kinh doanh.

Nhiều vấn đề nóng về thuế được "chất vấn" tại Họp báo của Bộ Tài chính.

“Đây là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Đáng lo ngại, hành vi này có thể được tổ chức một cách có hệ thống, với thủ đoạn ngày càng tinh vi, khó phát hiện nếu không có kỹ năng thanh tra, kiểm tra chuyên sâu hoặc nghiệp vụ điều tra của cơ quan chức năng”, ông Long nhận định.

Lãnh đạo Cục Thuế cũng chỉ ra một số vụ án lớn đã bị cơ quan chức năng phát hiện và làm rõ gần đây như: Vụ án Công ty Hoàng Long lập 2 sổ sách kế toán, để ngoài sổ sách nhằm che giấu doanh thu, gây thiệt hại về thuế cho nhà nước hơn 241 tỷ đồng; Vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu sử dụng 2 hệ thống phần mềm để quản lý và kê khai báo cáo thuế, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước khoảng 150 tỷ đồng, đã nêu lên thực tế đáng báo động về quy mô, tính chất nghiêm trọng ngày càng gia tăng của hành vi phạm tội này.

Theo ông Lê Long, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này; trong đó có thể nêu một số nguyên nhân chính như thức tuân thủ pháp luật, đạo đức kinh doanh hạn chế; doanh nghiệp mang động cơ quyết liệt tối đa hóa lợi nhuận, giảm thiểu nghĩa vụ thuế; doanh nghiệp xem nhẹ, chưa nhận thức đầy đủ rủi ro hình sự sẽ phải đối mặt hoặc chấp nhận đánh đổi; doang nghiệp khi thực hiện hành vi phạm tội cho rằng hành vi dễ che dấu, khó bị phát hiện.

Ứng dụng công nghệ chống gian lận thuế

Mới đây, Cục Thuế đã ban hành công văn khá cứng rắn đề nghị các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử lập danh sách khách hàng đã sử dụng phần mềm sổ kế toán tài chính do tổ chức cung cấp đến hết ngày 31/3, gửi về Cục Thuế trước ngày 8/4, đồng thời phải cập nhật thông tin thay đổi danh sách khách hàng hàng tháng trước ngày mùng 5.

Việc thu thập thông tin nêu trên giúp Cục Thuế nắm bắt được số lượng doanh nghiệp, tổ chức, hộ kinh doanh đang sử dụng phần mềm kế toán để từ đó triển khai các giải pháp nhằm hỗ trợ các đơn vị trong công tác thực hiện kê khai, nộp thuế,... đảm bảo thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế đối với ngân sách nhà nước.

Kết quả đến ngày 7/4/2026, Cục Thuế đã nhận được danh sách khách hàng của 42 tổ chức với thông tin của 12.809 khách hàng đang sử dụng các phần mềm kế toán của Tổ chức. Cục Thuế đang tiếp tục phối hợp với các Tổ chức tổng hợp thông tin trên phạm vi cả nước. Ngoài ra, Cục Thuế sẽ sử dụng các thông tin, dữ liệu thu thập để rà soát đưa ra các cảnh báo, khuyến nghị đối với các tổ chức, doanh nghiệp, hộ kinh doanh có sử dụng song song nhiều sổ kế toán từ tháng 4/2026 nhằm phục vụ công tác quản lý thuế.

Để ngăn chặn hiệu quả tình trạng doanh nghiệp sử dụng hai hệ thống sổ sách kế toán nhằm gian lận thuế, Cục Thuế đã và đang triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp, trong đó tập trung vào các nội dung trọng tâm sau: Tăng cường kiểm soát chặt dòng tiền – giảm sử dụng tiền mặt; tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế và hệ thống ngân hàng; kiểm soát các giao dịch có giá trị lớn qua tài khoản.

Một số doanh nghiệp dùng 2 hệ thống kế toán để gian lận thuế.

Đăhc biệt, ứng dụng công nghệ và phân tích dữ liệu: sử dụng Big Data, AI để phân tích rủi ro, phát hiện dấu hiệu “2 hệ thống sổ kế toán” từ biến động doanh thu bất thường, biên lợi nhuận thấp bất hợp lý. Chuyển từ“kiểm tra thủ công” sang “giám sát dựa trên dữ liệu”.

Tăng cường quản lý rủi ro hóa đơn điện tử và phần mềm kế toán, tiếp tục yêu cầu kết nối dữ liệu bán hàng với cơ quan thuế theo thời gian thực (đối với ngành rủi ro cao), đồng thời đề nghị các đơn vị phần mềm, giải pháp kế toán cung cấp danh sách khách hàng để thực hiện kiểm soát việc doanh nghiệp sử dụng nhiều phần mềm kế toán.

Tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác phối hợp điều tra và xử lý hình sự, xác định dấu hiệu tổ chức, cá nhân có dấu hiệu gian lận về thuế, trốn thuế để củng cố hồ sơ, kịp thời chuyển hồ sơ sang cơ quan công an khi có dấu hiệu tội phạm.

Đẩy mạnh công tác truyên thông, công khai, minh bạch, cảnh báo các rủi ro pháp lý khi thực hiện hành vi vi phạm pháp luật thuế; Chương trình hóa đơn may mắn nhằm khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn; Có cơ chế thưởng cho người tiêu dùng tố cáo tổ chức, cá nhân bán hàng mà không xuất hóa đơn dẫn đến vi phạm về thuế.

Kiểm tra doanh nghiệp triền miên báo lỗ

Liên quan đến tình trạng doanh nghiệp doanh thu nghìn tỷ nhưng lãi mỏng, báo lỗ, ông Lê Long, Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết, qua rà soát, thống kê số liệu khai thuế trên cả nước, cơ quan thuế cơ bản đã xác định được một bộ phận không nhỏ các doanh nghiệp có doanh thu lớn kê khai lỗ: trên 400 doanh nghiệp có doanh thu từ 1000 tỷ đồng/năm trở lên kê khai lỗ.

“Việc doanh nghiệp kê khai kết quả hoạt động thua lỗ hoặc lãi ở mức rất thấp có thể do nhiều nguyên nhân khách quan hay chủ quan. Tuy nhiên, qua thực tế quản lý, cơ quan thuế phát hiện nhiều trường hợp doanh nghiệp có kết quả sản xuất kinh doanh thua lỗ nhiều năm vẫn tiếp tục mở rộng quy mô, tăng vốn đầu tư,... điều này đặt ra nhiều nghi về tính trung thực của doanh nghiệp trong việc thực hiện đúng các quy định của pháp luật về thuế, pháp luật về kế toán”, ông Long nói.

Để khắc phục tình trạng doanh nghiệp kê khai lỗ nhiều năm, thời gian qua ngành thuế đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp theo hướng quản lý rủi ro, tăng cường minh bạch như đẩy mạnh tuyên truyền trong việc thực hiện kê khai trung thực, chính xác và đầy đủ nghĩa vụ thuế theo đúng quy định pháp luật; cảnh báo hậu quả pháp lý và các chế tài xử lý đối với các trường hợp người nộp thuế kê khai không chính xác, không trung thực.

Bên cạnh đó, tăng cường rà soát việc khai thuế, nộp thuế của các doanh nghiệp và tăng cường công tác kiểm tra tại trụ sở cơ quan thuế. Trường hợp phát hiện doanh nghiệp có sai sót, cơ quan thuế sẽ hướng dẫn đầy đủ để doanh nghiệp thực hiện kê khai, điều chỉnh kịp thời.

Ngoài ra, Cục Thuế đã rà soát và tổng hợp danh sách một số doanh nghiệp có doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ từ 1.000 tỷ đồng trở lên có phát sinh lỗ liên tiếp 2 năm để phân tích, xác định các doanh nghiệp có rủi ro cao về thuế và đưa vào kế hoạch kiểm tra theo Chuyên đề của năm 2026. Cục Thuế đã ban hành Quyết định về Kế hoạch kiểm tra theo chuyên đề đối với doanh nghiệp thua lỗ nhiều năm; lãi mỏng tại Cục Thuế (Cục Thuế thực hiện kiểm tra tại 6 doanh nghiệp).

Hà An