Lý do nhiều hộ kinh doanh vẫn chưa chuyển đổi kê khai thuế

Những đợt cao điểm hỗ trợ chưa từng có tiền lệ

Theo ông Mai Xuân Thành - Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính), việc chuyển đổi phương thức quản lý thuế đối với hộ kinh doanh từ thuế khoán sang kê khai là một cải cách quan trọng, được thực hiện theo đúng chủ trương của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân. Để chuẩn bị, ngành thuế đã mở chiến dịch 60 ngày cao điểm cuối năm 2025 và tiếp tục là đợt cao điểm 15 ngày (D15) trong tháng 3-2026. “Ngành thuế xác định việc triển khai chính sách đối với hộ kinh doanh không chỉ dừng lại ở việc ban hành các quy định, mà cần phải được thực hiện bằng tinh thần đồng hành, hỗ trợ và hướng dẫn xuyên suốt để bà con từng bước làm quen, thực hiện đúng quy định một cách thuận lợi, ổn định và bền vững” - ông Mai Xuân Thành nhấn mạnh.

Các cơ quan thuế ra quân, đến từng hộ kinh doanh để hỗ trợ “cầm tay chỉ việc”

Để giảm bớt những băn khoăn, lo lắng của các hộ kinh doanh về việc truy thu, xử phạt, ngành Thuế đã đưa ra những 3 cam kết: Thứ nhất, không ưu tiên kiểm tra, xử phạt trong giai đoạn đầu, trọng tâm là hỗ trợ thực chất để hộ kinh doanh thực hiện đúng ngay từ kỳ kê khai đầu tiên của năm 2026. Thứ hai, không truy thu thuế khoán quá khứ. Cơ quan thuế cam kết không sử dụng dữ liệu kê khai thuế năm 2026 để xác định lại nghĩa vụ thuế của các năm trước đó (trừ trường hợp phát hiện hành vi che giấu doanh thu nghiêm trọng). Thứ ba, không để hộ kinh doanh “đơn độc”. Theo đó, ngành Thuế cung cấp miễn phí các tiện ích dịch vụ thuế điện tử; ra mắt “Sổ tay hướng dẫn nghĩa vụ thuế” với 10 đề mục ngắn gọn, dễ hiểu; tổ chức hỗ trợ trực tiếp tại các chợ, tuyến phố kinh doanh.

Vì sao nhiều hộ kinh doanh vẫn chưa thực sự “an tâm tuân thủ”?

Tuy nhiên, một chính sách mới sẽ khó có thể bao trùm, giải quyết được tất cả các khía cạnh khi đi vào triển khai thực tế. Chính sách thuế với hộ kinh doanh cũng vậy, nó đòi hỏi sẽ cần những tháo gỡ, thậm chí điều chỉnh.

Bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA) cho biết, hiện thống kê đến 99% hộ kinh doanh đã triển khai được từ thuế khoán sang kê khai, nhưng trên thực tế nhiều hộ cá nhân kinh doanh vẫn gặp vướng mắc. Theo đó, hiện có những hộ kinh doanh theo mô hình rất phức tạp, vừa có sạp chợ truyền thống, vừa cho thuê nhà, cho thuê xưởng, vừa bán hàng trên sàn thương mại điện tử. Hoạt động của họ trên các sàn thương mại điện tử cũng khác nhau. Có sàn có chức năng thanh toán và khấu trừ thuế, có sàn thì không. Ngoài ra còn có những người livestream bán hàng để hưởng hoa hồng, hoặc tự bán hàng trên mạng xã hội. “Nếu người bán livestream có đăng ký kinh doanh thì nộp thuế khoảng 7%. Nhưng nếu không đăng ký kinh doanh, thu nhập từ hoa hồng sẽ bị tính theo thuế thu nhập cá nhân từ 5 - 35%, tùy mức thu nhập. Sự khác biệt này khiến nhiều người lo lắng và lúng túng” - bà Nguyễn Thị Cúc nói.

Các hộ kinh doanh cũng cần chủ động nâng cao hiểu biết về chính sách thuế. Nếu chưa nắm rõ, có thể nhờ đến đại lý thuế, các công ty dịch vụ kế toán, các đơn vị cung cấp phần mềm

Một khó khăn khác được Chủ tịch VTCA chỉ ra là hóa đơn cho hàng hóa đầu vào. Trước đây, nhiều hộ mua hàng không có hóa đơn chứng từ. Nghị định 68 đã có hướng dẫn, ví dụ như cho tự xác định lại hàng tồn kho. Tuy nhiên, vấn đề này vẫn còn vướng mắc. “Ví dụ, với các hộ kinh doanh khách sạn, nhà nghỉ, nhà hàng, tài sản lớn nhất không phải là vật tư mà là tài sản cố định như nhà, khách sạn. Những tài sản này đã khấu hao bao nhiêu năm, còn bao nhiêu năm khấu hao để đưa vào chi phí khi chuyển sang phương pháp tính thuế theo thu nhập, hiện vẫn cần hướng dẫn cụ thể” - vị chuyên gia nói.

Đặc biệt, dù cơ quan thuế không đặt vấn đề truy thu khi có chênh lệch giữa thuế kê khai và thuế khoán trước đó, nhưng nhiều hộ kinh doanh vẫn lo ngại. “Hiện nay có rất nhiều người, kể cả cán bộ, công chức bán hàng online ngoài giờ và trước đây chưa kê khai thuế. Nếu bây giờ bắt đầu kê khai thì họ lo liệu có bị truy thu các năm trước hay không. Hay ví dụ có hộ doanh thu thực tế là 80 tỷ đồng, nhưng đang khai thuế 3 tỷ đồng. Bây giờ họ không muốn trốn thuế, muốn khai đúng lên 100 tỷ đồng, nhưng lại sợ bị truy thu các năm trước, có thể lên tới 5 - 7 năm. Nếu nỗi sợ đó tồn tại, họ sẽ chỉ khai tăng nhẹ lên 7 tỷ hoặc 10 tỷ đồng, chứ không dám khai đúng. Như vậy, tình trạng giấu doanh thu sẽ tiếp tục tồn tại” - bà Nguyễn Thị Cúc nêu thực tế.

Chưa hết, dù cơ quan thuế khẳng định không truy thu, trừ những trường hợp gian lận, trốn thuế, tuy nhiên khái niệm này khi áp dụng giữa các cơ quan khác nhau lại có thể khác nhau. Do đó, Chủ tịch VTCA đề nghị cần có hướng dẫn thống nhất giữa các cơ quan chức năng, có thể dưới dạng thông tư liên bộ để tạo “điểm dừng” pháp lý, xác định rõ trường hợp nào được miễn truy thu, trường hợp nào phải xử lý.

Các hộ kinh doanh cần nâng ý thức tuân thủ pháp luật

Chia sẻ về những giải pháp giúp hộ kinh doanh không bị “ngợp” trước phương thức kê khai mới, ông Mai Sơn - Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết, ngoài các chiến dịch hỗ trợ “cầm tay chỉ việc” thì các giải pháp công nghệ cũng đang được cơ quan thuế đẩy mạnh. Có thể kể đến giải pháp tự động hóa tối đa tờ khai. Theo đó, ngành Thuế đang tích cực phối hợp với các sàn thương mại điện tử, các trung gian thanh toán và ngân hàng để kết nối dữ liệu. “Mục tiêu cuối cùng là hệ thống quản lý thuế sẽ tự động tổng hợp doanh thu từ hóa đơn điện tử và các nguồn dữ liệu tin cậy để gợi ý sẵn tờ khai cho hộ kinh doanh. Bà con chỉ cần kiểm tra lại và bấm nút xác nhận, giảm thiểu tối đa việc phải thuê kế toán hay tự mày mò ghi chép sổ sách phức tạp” - Phó Cục trưởng Cục Thuế khẳng định.

Cơ quan thuế khuyến khích các hộ kinh doanh áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền. Đây là giải pháp giúp việc xuất hóa đơn trở nên tức thời, không làm gián đoạn việc bán hàng, đồng thời giúp hộ kinh doanh quản lý kho bãi, doanh thu một cách khoa học hơn, thay vì chỉ dựa vào trí nhớ hay sổ tay thủ công. Đồng thời, cơ quan thuế cũng lắng nghe để điều chỉnh kỹ thuật. Hạ tầng công nghệ thông tin của ngành Thuế luôn được giám sát 24/7

Đồng thời, cơ quan thuế sẽ liên tục cập nhật các ứng dụng như eTax Mobile theo hướng “bình dân học vụ”, đơn giản hóa giao diện để ngay cả những hộ kinh doanh không am hiểu sâu về công nghệ cũng có thể thao tác dễ dàng trên điện thoại. “Ngành Thuế sẽ tăng cường đối thoại với các hiệp hội và tổ chức cung cấp giải pháp công nghệ để đảm bảo các phần mềm kế toán, phần mềm bán hàng của bên thứ ba phải tương thích hoàn toàn với hệ thống của cơ quan thuế, tạo ra một quy trình thông suốt từ khi bán hàng đến khi hoàn thành nghĩa vụ thuế” - lãnh đạo Cục Thuế nói.

Bà Nguyễn Thị Cúc cho rằng, ngoài nỗ lực của cơ quan thuế thì các hộ kinh doanh cũng cần chủ động nâng cao hiểu biết về chính sách thuế. Nếu chưa nắm rõ, có thể nhờ đến đại lý thuế, các công ty dịch vụ kế toán, các đơn vị cung cấp phần mềm... “Cuối cùng, tôi nhấn mạnh rằng các hộ kinh doanh cũng xây dựng văn hóa kinh doanh trung thực, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật. Nghĩa vụ nộp thuế đã được quy định trong Hiến pháp, mọi công dân và doanh nghiệp đều phải thực hiện” - bà Nguyễn Thị Cúc nói.

Nhật Linh