Lý do Mỹ hỗ trợ Nhật bảo vệ đồng yên

Ảnh minh họa: Getty.

Khi Washington cùng Tokyo bước vào thị trường

Đồng yên đang trở thành tâm điểm của một thử nghiệm hiếm gặp trên thị trường tiền tệ toàn cầu, sau khi Mỹ và Nhật Bản phối hợp can thiệp để hỗ trợ đồng tiền Nhật. Điều khiến giới đầu tư quan tâm không đơn thuần là đồng yên tăng hay giảm bao nhiêu, mà là thông điệp phía sau hành động này: các chính phủ sẵn sàng sử dụng nguồn lực tài chính quốc gia để thay đổi hành vi của thị trường.

Nhật Bản không xa lạ với việc can thiệp ngoại hối. Khi đồng yên giảm quá nhanh, Bộ Tài chính Nhật Bản có thể yêu cầu Ngân hàng Trung ương Nhật Bản thực hiện giao dịch mua yên nhằm hạn chế biến động. Điểm khác biệt lần này nằm ở sự tham gia trực tiếp của Mỹ.

Reuters ngày 6/8 nhận định hành động chung mới nhất giữa Washington và Tokyo còn cho thấy một thay đổi khác: thay vì một chiến dịch rộng dưới khuôn khổ G7, hai đồng minh triển khai cách tiếp cận song phương. Mỹ được cho là đã bán euro thay vì USD trong một phần hoạt động hỗ trợ đồng yên.

Sự phối hợp này có nền tảng chính sách từ trước. Trong tuyên bố chung tháng 9/2025, Bộ Tài chính Mỹ và Bộ Tài chính Nhật Bản khẳng định tỷ giá về nguyên tắc phải do thị trường quyết định, nhưng can thiệp ngoại hối có thể được xem xét khi xuất hiện biến động quá mức hoặc diễn biến mất trật tự. Điều đó giúp lý giải vì sao sự kiện lần này được giới đầu tư xem như một tín hiệu lớn hơn một đợt mua yên thông thường.

Jesper Koll, chuyên gia của Monex Group, mô tả cách tiếp cận này bằng một cụm từ mạnh: Mỹ và Nhật Bản đã sử dụng đồng yên như một “vũ khí”. Ý ông không phải đồng yên trở thành vũ khí theo nghĩa đen. Điều ông muốn nhấn mạnh là hai chính phủ đang dùng sức mạnh tài chính và uy tín chính trị để thay đổi phép tính của những người đặt cược vào sự suy yếu của đồng tiền Nhật.

Vì sao can thiệp lần này khác thường?

Một chính phủ có thể mua đồng nội tệ để hỗ trợ tỷ giá. Tuy nhiên, thị trường ngoại hối toàn cầu có quy mô rất lớn, vì vậy tiền của một quốc gia khó đảo ngược xu thế lâu dài nếu những nguyên nhân nền tảng vẫn tồn tại và sức mạnh của can thiệp nằm ở yếu tố bất ngờ.

Nhà đầu tư đang bán khống yên phải tính tới khả năng chính phủ bất ngờ xuất hiện với những lệnh mua lớn. Khi Mỹ cùng tham gia, rủi ro tăng thêm vì thị trường không còn đối đầu với một cơ quan quản lý đơn lẻ.

Washington và Tokyo đã chuẩn bị cho khả năng phối hợp từ đầu năm. Reuters hồi tháng 2 dẫn thông tin từ Nikkei cho biết phía Mỹ chủ động thực hiện các cuộc kiểm tra tỷ giá vào tháng 1 và từng sẵn sàng tham gia can thiệp chung nếu Nhật Bản yêu cầu. Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama khi đó xác nhận trao đổi giữa hai bên ngày càng chặt chẽ.

Sự phối hợp hiện nay vì vậy gửi tới thị trường một tín hiệu: bán đồng yên không còn đơn thuần là đặt cược vào chênh lệch lãi suất giữa Nhật Bản và Mỹ. Nhà đầu tư phải tính cả phản ứng của chính phủ.

Masahiko Loo, chiến lược gia cấp cao về trái phiếu tại State Street Investment, cho rằng đây chính là thay đổi lớn. Các nhà giao dịch giờ phải đưa “hàm phản ứng chính sách” vào mô hình định giá, thay vì chỉ nhìn các yếu tố kinh tế vĩ mô.

Nói đơn giản, trước đây một nhà giao dịch có thể hỏi lãi suất Mỹ cao hơn Nhật Bản bao nhiêu, kinh tế hai nước tăng trưởng thế nào và lạm phát ra sao. Bây giờ họ phải hỏi thêm: Washington và Tokyo sẽ hành động ở mức tỷ giá nào? Không ai biết chắc câu trả lời. Chính sự không chắc chắn đó tạo ra sức răn đe.

Các chủ sở hữu nước ngoài lớn nhất nắm giữ trái phiếu kho bạc Hoa Kỳ

Carry trade bằng đồng yên đứng trước phép tính mới

Tác động quan trọng tiếp theo nằm ở carry trade, giao dịch vay tiền bằng một đồng tiền có lãi suất thấp rồi đầu tư vào tài sản có lợi suất cao hơn. Đồng yên từ lâu phù hợp với chiến lược này vì Nhật Bản duy trì môi trường lãi suất rất thấp trong nhiều năm.

Một nhà đầu tư có thể vay yên với chi phí thấp, đổi sang USD hoặc đồng tiền khác rồi mua trái phiếu, cổ phiếu hay các tài sản có lợi suất cao hơn. Khoản chênh lệch tạo ra lợi nhuận nếu tỷ giá không biến động bất lợi nhưng phép tính thay đổi khi đồng yên tăng mạnh.

Nhà đầu tư từng vay yên sẽ phải bỏ nhiều ngoại tệ hơn để mua lại số yên cần thiết nhằm trả nợ. Nếu mức tăng đủ lớn, lợi nhuận từ chênh lệch lãi suất có thể biến mất.

Billy Leung, chiến lược gia đầu tư tại Global X ETFs, cho rằng sự phối hợp của Mỹ và Nhật có thể khiến nhà đầu tư thận trọng hơn khi duy trì các vị thế bán yên quy mô lớn.

Nếu nhận thức này kéo dài, một phần dòng vốn có thể tìm đến đồng tiền tài trợ khác và đồng euro là một ứng viên.

Đây mới là điểm khiến câu chuyện đồng yên vượt ra ngoài biên giới Nhật Bản. Một sự dịch chuyển lớn trong lựa chọn đồng tiền dùng để vay vốn có thể thay đổi vị thế đầu cơ trên nhiều cặp tiền tệ và lan sang thị trường trái phiếu, cổ phiếu.

Đồng euro bất ngờ bước vào bài toán

Cách Mỹ tham gia chiến dịch cũng gây chú ý. Theo Reuters, Washington hỗ trợ hoạt động mua yên bằng cách bán euro thay vì bán USD. Cách thực hiện này giúp Mỹ hỗ trợ đồng tiền Nhật mà không nhất thiết trực tiếp tạo sức ép giảm giá lên USD và chi tiết kỹ thuật đó có ý nghĩa rộng hơn.

Nếu Mỹ bán USD để mua yên, USD chịu áp lực giảm và quan hệ USD với yên thay đổi trực tiếp. Khi euro được đưa vào giao dịch, tác động có thể truyền sang tỷ giá euro với yên và các vị thế liên quan tới đồng tiền chung châu Âu. Đây cũng là lý do sự kiện đặt ra câu hỏi về vai trò của G7.

Các chiến dịch ngoại hối lớn trong lịch sử thường gắn với sự phối hợp đa phương. Năm 1998, Mỹ và Nhật Bản từng phối hợp mua yên. Sau trận động đất và sóng thần tại Nhật Bản năm 2011, G7 tiến hành hành động chung nhằm hạn chế đà tăng quá mạnh của đồng tiền Nhật.

Lần này, Reuters nhận định việc Mỹ và Nhật hành động mà không có sự tham gia rộng hơn của G7 phản ánh xu hướng chuyển từ phối hợp đa phương sang những thỏa thuận mang tính song phương hơn.

Nếu mô hình này tiếp diễn, thị trường ngoại hối có thể phải thích nghi với một môi trường mới, nơi quan hệ đồng minh và lợi ích chiến lược ảnh hưởng ngày càng trực tiếp tới chính sách tiền tệ. Ngoại hối ngày càng gắn với địa chính trị

Giáo sư Eswar Prasad của Đại học Cornell nhìn sự kiện theo hướng thận trọng hơn. Theo ông, can thiệp tiền tệ đang mang màu sắc địa chính trị rõ hơn khi Washington sẵn sàng hỗ trợ những đối tác phù hợp với ưu tiên chiến lược của Mỹ. So sánh được một số nhà phân tích đưa ra là Argentina.

Năm 2025, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã hỗ trợ Argentina trong thời điểm nước này chịu sức ép tiền tệ. Washington sử dụng Quỹ Bình ổn Ngoại hối, Exchange Stabilization Fund, một công cụ thuộc Bộ Tài chính Mỹ có thể tham gia các hoạt động liên quan tới ổn định thị trường ngoại hối.

Điểm đáng quan tâm không phải Nhật Bản và Argentina có hoàn cảnh giống nhau. Hai nền kinh tế khác nhau rất xa về quy mô, cấu trúc và vị thế tài chính.

Điểm chung nằm ở việc Washington ngày càng sẵn sàng sử dụng công cụ tài chính để hỗ trợ một đối tác chiến lược.

Điều này biến chính sách ngoại hối từ một câu chuyện thuần kinh tế thành một biến số của quan hệ quốc tế.

Mỹ cũng có lý do để bảo vệ đồng yên

Washington không nhất thiết tham gia chỉ để giúp Tokyo trong khi đó Nhật Bản lại nắm lượng lớn trái phiếu chính phủ Mỹ. Nếu Tokyo cần huy động lượng USD lớn để can thiệp liên tục, khả năng bán tài sản bằng USD, trong đó có trái phiếu Kho bạc Mỹ, trở thành vấn đề Washington phải quan tâm.

Reuters nhận định một trong những động cơ được thị trường xem xét là Mỹ muốn giảm nguy cơ Nhật Bản phải bán lượng lớn trái phiếu Kho bạc để lấy nguồn lực bảo vệ đồng yên. Điều này cho thấy thị trường tiền tệ và thị trường trái phiếu không tồn tại tách biệt.

Một cuộc khủng hoảng tỷ giá tại nền kinh tế sở hữu lượng tài sản Mỹ lớn có thể truyền áp lực sang lợi suất trái phiếu Kho bạc. Khi lợi suất Mỹ biến động mạnh, chi phí vay của doanh nghiệp và hộ gia đình cũng có thể chịu ảnh hưởng.

Vì vậy, hỗ trợ đồng yên cũng có thể đồng thời là một biện pháp phòng ngừa rủi ro đối với thị trường tài chính Mỹ. Can thiệp có thể thắng thị trường trong bao lâu và đây là câu hỏi quan trọng nhất.

Chính phủ có thể khiến nhà đầu tư sợ bán yên trong vài ngày hoặc vài tuần. Nhưng tỷ giá dài hạn vẫn chịu ảnh hưởng mạnh từ lãi suất, lạm phát, tăng trưởng, thương mại và dòng vốn.

Đầu năm 2026, ngay khi khả năng phối hợp Mỹ, Nhật bắt đầu xuất hiện, các nhà phân tích đã cảnh báo một chiến dịch can thiệp khó duy trì hiệu quả nếu khoảng cách lãi suất giữa hai nước tiếp tục quá lớn. Điều đó vẫn đúng hiện nay.

Nếu lợi suất tài sản Mỹ tiếp tục hấp dẫn hơn nhiều so với Nhật Bản, nhà đầu tư vẫn có động cơ vay yên và đưa tiền ra nước ngoài. Chính phủ có thể nâng chi phí của chiến lược này, nhưng khó xóa bỏ động cơ kinh tế đứng phía sau nó chỉ bằng những giao dịch ngoại hối. Vì thế, thị trường sẽ theo dõi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sát không kém Bộ Tài chính Nhật Bản.

Một đồng yên mạnh bền vững cần nhiều hơn các lệnh mua. Nó cần thay đổi trong các yếu tố nền tảng khi tiền tệ có thể trở thành công cụ quyền lực mới? Nếu sự phối hợp Mỹ, Nhật trở thành một mô hình lặp lại thay vì một sự kiện đơn lẻ, thị trường ngoại hối có thể bước vào giai đoạn mà yếu tố địa chính trị giữ vai trò lớn hơn trong việc hình thành tỷ giá. Điều này không đồng nghĩa các chính phủ có thể tùy ý quyết định giá trị đồng tiền.

Thị trường ngoại hối quá lớn để một vài chính phủ kiểm soát lâu dài nếu chính sách đi ngược các yếu tố kinh tế cơ bản. Nhưng chính phủ không cần kiểm soát hoàn toàn thị trường để tạo ảnh hưởng và họ chỉ cần khiến chi phí đặt cược chống lại mình đủ cao.

Đó là ý nghĩa sâu hơn của cách gọi đồng yên đang được “vũ khí hóa”. Vũ khí ở đây không phải bản thân đồng tiền, mà là khả năng phối hợp giữa chính trị, dự trữ ngoại hối, bảng cân đối tài chính quốc gia và thông điệp chính sách. Đối với nhà đầu tư, hệ quả khá rõ.

Một giao dịch từng chủ yếu dựa trên chênh lệch lãi suất giờ có thêm biến số mới: quan hệ giữa Washington và Tokyo. Và nếu tiền tệ thực sự trở thành một phần rõ nét hơn của cạnh tranh và liên minh địa chính trị, những gì đang xảy ra với đồng yên có thể là phép thử cho cách thị trường ngoại hối toàn cầu vận hành trong những năm tới.

Ba tác động cần theo dõi

Thứ nhất, carry trade bằng đồng yên. Nếu nguy cơ can thiệp thường trực tăng lên, nhà đầu tư có thể giảm vay yên để đầu tư vào tài sản lợi suất cao.

Thứ hai, dòng vốn trên thị trường trái phiếu. Việc Mỹ hỗ trợ Nhật Bản có thể giúp hạn chế nguy cơ Tokyo phải bán tài sản bằng USD để huy động nguồn lực can thiệp.

Thứ ba, vai trò của địa chính trị. Nếu các đồng minh phối hợp tỷ giá theo từng nhóm nhỏ thay vì khuôn khổ G7, quan hệ chính trị có thể trở thành một yếu tố ngày càng quan trọng trong định giá tiền tệ.

Thế Kiên