Lưu Thượng giữ hồn nghề đan cỏ tế gần 400 năm

Về Lưu Thượng, người ta dễ cảm nhận vẻ bình yên của một làng nghề gần 400 năm, nơi truyền thống vẫn được gìn giữ qua từng thế hệ

Khởi nguồn từ năm 1683, khi cụ Nguyễn Thảo Lâm - một người con của làng, đưa loài cỏ tế về làng. Từ chất liệu mộc mạc ấy đã hình thành nên một nghề truyền thống nuôi sống bao thế hệ người Lưu Thượng

Nguyên liệu chính là cỏ tế - một loại dương xỉ núi cao có màu nâu đỏ tự nhiên, bền và dẻo. So với mây, tre, cỏ tế nổi bật hơn về màu sắc, đồng thời dễ tạo hình và có độ bền cao

Để biến cỏ thô thành sản phẩm, các công đoạn sơ chế tại nhà như tách vỏ, chẻ sợi đòi hỏi sự tỉ mỉ và tập trung ngay từ những bước đầu

Với đặc tính gặp nắng thì cứng, gặp mưa lại mềm, phần ruột cỏ tế phải được phơi sương, phơi nắng liên tục ít nhất ba ngày ba đêm mới đạt độ dẻo và bền để đưa vào sản xuất

Sau khi được phơi đủ độ, từng sợi cỏ tiếp tục được chẻ đôi, chẻ ba - một công đoạn đòi hỏi sự cẩn trọng cao. Ông Nguyễn Quang Quê (61 tuổi) chia sẻ: “Không thể chểnh mảng, chỉ cần làm không cẩn thận là hỏng hết”

Sau công đoạn chẻ, nguyên liệu được đưa về khu sản xuất chung, nơi mỗi người đảm nhận một công đoạn nhằm nâng cao tính chuyên nghiệp

Tại đây, máy móc gần như không thể thay thế kỹ thuật đan cỏ tế - công việc đòi hỏi sự khéo léo và linh hoạt của đôi tay người thợ

Bà Nguyễn Thị Huyện (58 tuổi) chia sẻ: “Nếu có thể thay bằng máy, chắc không ai còn ngồi tỉ mỉ với từng sợi cỏ như thế này”

Để có một sản phẩm hoàn chỉnh, người thợ phải kiên trì ngồi hàng giờ, cúi mình bên từng sợi cỏ

Sau khi định hình, sản phẩm tiếp tục được cắt tỉa thủ công các sợi thừa để đạt độ nhẵn mịn và tinh tế

Để chống mối mọt và tăng độ bền, mỗi sản phẩm đều được hun diêm sinh. Công đoạn này giúp sợi cỏ tế giữ được độ bền trong suốt quá trình sử dụng

Sau khi hun diêm sinh, sản phẩm tiếp tục được nhúng dầu keo để tạo lớp bảo vệ bóng mịn

Quy trình nhúng và phơi sấy được lặp lại từ 2 - 3 lần, đến khi màu sắc sợi cỏ đạt độ tươi sáng, đồng đều và ổn định mới được xem là đạt chuẩn để xuất xưởng

Sự nhọc nhằn qua từng công đoạn không làm người Lưu Thượng nản lòng, bởi với họ, nghề đan cỏ tế không chỉ là kế sinh nhai mà còn là sợi dây bền chặt gắn kết các thế hệ trong mỗi gia đình

Khi nói về cách làm nghề, bà Nguyễn Thị Là (59 tuổi) chia sẻ: “Ở làng này, không cần học cũng thành thạo, chỉ cần nhìn nhiều rồi cũng quen tay”. Bên cạnh bà là chị Nguyễn Thị Lệ (30 tuổi) - người đã quyết định rời phố về làng, lựa chọn tiếp nối nghề truyền thống của gia đình, dù cuộc sống hiện đại mở ra nhiều hướng đi khác

Thành quả của sự kiên trì là những sản phẩm hoàn thiện, từ chiếc làn truyền thống đến các mẫu túi xách hiện đại, sẵn sàng phục vụ thị trường trong và ngoài nước

Vượt qua những biến động của thời đại, nụ cười của người thợ Lưu Thượng là minh chứng rằng nghề cổ vẫn đang được gìn giữ và tiếp nối

THIÊN NGÂN