Luật Thủ đô (sửa đổi): Kiến tạo thể chế phát triển mới cho Hà Nội Bài 4: Từ Nghị quyết đến nền tảng thể chế

Công trường thi công dự án Khu đô thị thể thao Olympic. Ảnh: Thùy Linh

Nền tảng cho Luật Thủ đô (sửa đổi)

Việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 258/2025/QH15 ngày 11-12-2025 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù đã mở ra một giai đoạn mới trong phát triển Thủ đô Hà Nội. Không chỉ dừng lại ở vai trò “cơ chế thử nghiệm”, Nghị quyết này đang chứng minh hiệu quả rõ rệt trong thực tiễn, đồng thời trở thành cơ sở quan trọng để kế thừa, hoàn thiện trong Luật Thủ đô (sửa đổi) - một bước tiến lớn trong xây dựng thể chế phát triển đô thị đặc biệt của cả nước.

Trưởng phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị, Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Trịnh Quang Dũng cho biết, trên cơ sở các cơ chế đặc thù được Quốc hội cho phép tại Nghị quyết số 258/2025/QH15, thành phố đã chủ động triển khai 8 dự án lớn, quan trọng, mang tính động lực. Đây là các dự án có vai trò định hình không gian phát triển mới, từ hạ tầng giao thông, chỉnh trang đô thị đến các khu đô thị hiện đại, góp phần tạo đột phá cho kinh tế - xã hội Thủ đô.

Thực tế triển khai cho thấy, các sở, ngành của thành phố đã vào cuộc quyết liệt, tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, bảo đảm tiến độ chung. UBND thành phố đánh giá, việc tham mưu triển khai các dự án “về cơ bản đáp ứng kế hoạch và tiến độ thành phố giao”, cho thấy hiệu quả bước đầu của cơ chế đặc thù.

Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, một trong những điểm đáng chú ý của Nghị quyết số 258/2025/QH15 là quy định rút ngắn thời gian hoàn thiện thủ tục dự án, yêu cầu hoàn thành trong vòng 6 tháng kể từ khi khởi công. Đây là thách thức lớn, nhưng cũng là động lực buộc các cơ quan quản lý phải đổi mới phương thức làm việc, tăng cường phối hợp liên ngành.

Tại các dự án cụ thể, tinh thần này được thể hiện rõ nét. Với dự án Khu đô thị thể thao Olympic - một trong những công trình quy mô lớn đã khởi công từ cuối năm 2025 - thành phố đang tập trung xử lý các nội dung chồng lấn quy hoạch, hoàn thiện hồ sơ và đẩy nhanh tiến độ phê duyệt chi tiết.

Tương tự, dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng - công trình mang tính biểu tượng trong định hướng phát triển đô thị mới - đang được các sở, ngành phối hợp rà soát, điều chỉnh quy hoạch, xác định hướng tuyến và các nút giao trọng điểm. Việc này cho thấy cách tiếp cận đồng bộ giữa quy hoạch và đầu tư, thay vì làm rời rạc như trước đây.

Không chỉ dừng lại ở hạ tầng giao thông, các dự án về công nghệ, y tế, đô thị đa chức năng cũng đang được thúc đẩy mạnh mẽ. Chẳng hạn: Dự án công viên công nghệ số tại Tây Tựu, Phú Diễn được yêu cầu khẩn trương hoàn thiện quy hoạch, giải phóng mặt bằng; Dự án khu phức hợp y tế chăm sóc sức khỏe người cao tuổi gắn với Đại học Y Hà Nội được đặt ra lộ trình rất cụ thể, từ phê duyệt nghiên cứu khả thi đến ký kết hợp đồng và triển khai thi công.

Những kết quả bước đầu này cho thấy, Nghị quyết số 258/2025/QH15 không chỉ tạo “cú hích” về tiến độ mà còn thay đổi cách thức vận hành của bộ máy quản lý, hướng tới tính chủ động, linh hoạt và trách nhiệm cao hơn. Quan trọng hơn, các cơ chế trong Nghị quyết số 258/2025/QH15 đang được kế thừa và hoàn thiện trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi).

Ở góc độ chuyên môn, Trưởng phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị, Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Trịnh Quang Dũng cho rằng, việc triển khai đồng bộ các dự án theo Nghị quyết số 258/2025/QH15 đang góp phần hiện thực hóa các mục tiêu lớn về đô thị hóa, môi trường và hạ tầng. Trong đó, công tác quy hoạch đang đóng vai trò then chốt trong việc hiện thực hóa các chỉ tiêu về đô thị và môi trường… hướng tới một Thủ đô xanh, thông minh và bền vững.

Phân cấp, phân quyền - bệ phóng để Hà Nội phát triển

Từ một nghị quyết thí điểm, Nghị quyết số 258/2025/QH15 đã và đang trở thành “phòng thí nghiệm chính sách” hiệu quả, nơi các cơ chế mới được kiểm chứng bằng thực tiễn. Những gì đã chứng minh được hiệu quả không chỉ dừng lại ở kết quả ngắn hạn, mà đang được “luật hóa”, tạo nền tảng pháp lý ổn định, lâu dài cho sự phát triển của Hà Nội.

Đáng chú ý, các cơ chế thí điểm này không tồn tại như những “ngoại lệ tạm thời” mà đã trở thành cơ sở thực tiễn quan trọng để tích hợp, “luật hóa” trong Luật Thủ đô (sửa đổi). Đây chính là điểm khác biệt trong cách tiếp cận chính sách: từ thử nghiệm có kiểm soát đến thể chế hóa bền vững.

Không dừng lại ở các dự án cụ thể, hiệu ứng lan tỏa từ Nghị quyết số 258/2025/QH15 còn góp phần thay đổi tư duy quản lý, từ “xin - cho” sang “trao quyền - chịu trách nhiệm”. Điều này tạo nền tảng quan trọng cho việc xây dựng một nền hành chính hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn.

Hai lần trực tiếp tham gia xây dựng Luật Thủ đô, trong vai trò đại biểu Quốc hội khóa XV, XVI, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, việc Quốc hội thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ là một quyết định có ý nghĩa chiến lược đối với quỹ đạo phát triển lâu dài của cả nước - bởi Hà Nội không chỉ là trung tâm hành chính - chính trị quốc gia, mà còn là nơi kết tinh chiều sâu lịch sử, văn hóa, trí tuệ và khát vọng phát triển của dân tộc.

Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, Luật Thủ đô (sửa đổi) đã phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền thành phố Hà Nội theo nguyên tắc “Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm”.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng nêu ra 7 điểm nổi bật trong Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này. Trong đó, mở rộng nguyên tắc áp dụng pháp luật; bổ sung miễn trách nhiệm pháp lý; thành lập đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt; tăng thẩm quyền tổ chức bộ máy cho HĐND thành phố; tăng mức xử phạt vi phạm hành chính; cụ thể hóa việc ngừng cung cấp điện, nước để xử lý vi phạm; tăng trách nhiệm giải trình và công khai.

“Điểm mạnh của Luật Thủ đô (sửa đổi) là tinh thần phân quyền triệt để. Đã nói đến phân quyền thì bộ, ngành không còn “ôm”, phải giao cho Hà Nội. Đồng thời bảo vệ cán bộ và khuyến khích sáng tạo; công cụ quản lý đô thị phải mạnh mẽ; hướng tới một mô hình phát triển bền vững, nhấn mạnh kinh tế tri thức, đô thị đa trung tâm, liên kết vùng sông Hồng, bảo tồn văn hóa với định hướng Hà Nội phát triển văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh.

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng chia sẻ, Luật Thủ đô (sửa đổi) được ban hành với tư duy mới khi thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện gắn với cơ chế kiểm soát và trách nhiệm giải trình, bảo đảm Thủ đô có đủ thẩm quyền, công cụ và nguồn lực để chủ động quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm toàn diện đối với các vấn đề phát triển của Thủ đô. Đây chính là điểm đột phá rất lớn trong Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này.

“Luật Thủ đô (sửa đổi) vừa được ban hành với sự phân cấp, phân quyền mạnh cho Hà Nội là thể hiện sự tin tưởng, giao phó trách nhiệm cho chính quyền thành phố trong việc chủ động xây dựng, quản lý, phát triển Thủ đô. Việc phân cấp, phân quyền mạnh cho Thủ đô cũng đi liền với trách nhiệm giám sát, kiểm tra của các cơ quan và trách nhiệm giải trình của các cấp chính quyền thành phố trong triển khai thi hành Luật Thủ đô (sửa đổi) nhằm thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực đồng bộ, chặt chẽ trong quá trình thực hiện”, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh.

Từ những cơ chế thí điểm như Nghị quyết số 258/2025/QH15 đến chủ trương phân cấp, phân quyền, Hà Nội đang cho thấy một cách tiếp cận mới trong xây dựng thể chế: Bắt đầu từ thực tiễn, kiểm chứng bằng thực tiễn và hoàn thiện bằng pháp luật. Đây không chỉ là câu chuyện của riêng Hà Nội, mà còn là gợi mở quan trọng cho việc đổi mới tư duy xây dựng chính sách ở Việt Nam. Khi chính sách được “nuôi dưỡng” từ thực tiễn và quay trở lại phục vụ thực tiễn, hiệu quả mang lại sẽ bền vững và có sức lan tỏa mạnh mẽ hơn.

Đình Hiệp (Còn nữa)