Luật Thủ đô (sửa đổi): Đẩy mạnh phân quyền để các quyết sách gần dân, sát dân và kịp thời hơn

Phân quyền đi kèm với kiểm soát quyền lực và thực thi

Thủ đô Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị – hành chính quốc gia mà còn là hạt nhân của vùng đồng bằng sông Hồng, trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI dự kiến khai mạc vào tháng 4 tới, Quốc hội sẽ xem xét, thông qua dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Dự thảo Luật được xây dựng với tinh thần xuyên suốt là “phân cấp, phân quyền toàn diện, triệt để đi cùng với trách nhiệm giải trình, minh bạch và kiểm soát quyền lực”, đúng với yêu cầu “Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm”.

Theo dự thảo Luật, có tổng số 192 thẩm quyền từ Trung ương được phân cấp cho chính quyền Hà Nội.

Phân tích về nội dung này tại tọa đàm “Luật Thủ đô (sửa đổi): Động lực thể chế cho Hà Nội bứt phá” do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức mới đây, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy khẳng định, đẩy mạnh hơn nữa việc phân cấp, phân quyền cho TP Hà Nội là một bước đột phá rất đáng chú ý trong dự thảo Luật.

“Điều quan trọng không phải là số lượng bao nhiêu mà là phạm vi phân quyền. Chúng tôi đánh giá, các nội dung phân quyền trong dự thảo Luật lần này đã tương đối bao quát và tập trung vào những lĩnh vực rất then chốt liên quan đến quản trị đô thị”, bà Nguyễn Phương Thủy nói.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, có thể thấy rõ, theo dự thảo Luật, TP Hà Nội được trao quyền chủ động trong 4 lĩnh vực.

Thứ nhất là về tổ chức bộ máy và nhân sự, TP có thể quyết định linh hoạt hơn về tổ chức các cơ quan thuộc chính quyền cấp TP cũng như các cơ sở; được quyền quy định, điều chỉnh các nội dung liên quan đến chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan; được linh hoạt hơn trong việc xác định biên chế, xác định vị trí việc làm cũng như có các cơ chế đãi ngộ phù hợp. Chính những điều này sẽ tạo điều kiện để Hà Nội có thể phát triển được đội ngũ công chức đủ năng lực, đủ động lực để làm việc.

Thứ hai là về thể chế và chính sách. Theo đó, Hà Nội không chỉ thực hiện theo các quy định chung của pháp luật mà còn được giao quyền để có thể ban hành các quy định có thể khác hoặc chưa được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan nhà nước cấp trên.

Đồng thời, TP cũng có thể tiến hành thí điểm một số cơ chế, chính sách khác quy định của luật. Bà Nguyễn Phương Thủy nhìn nhận, đây là một bước thay đổi rất lớn về mặt tư duy và tạo không gian đổi mới, sáng tạo để Hà Nội có thể phát triển một cách bứt phá.

Thứ ba là về quy hoạch và quản lý không gian đô thị. Dự thảo Luật kế thừa các quy định của Nghị quyết số 258/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô đã được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp tháng 10/2025; cho phép TP Hà Nội được xây dựng, quyết định và điều chỉnh các quy hoạch.

Trong dự thảo Luật cũng có các quy định liên quan đến việc quản lý không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian trên cao. “Đây sẽ là chìa khóa để xử lý các vấn đề “nóng” của đô thị hiện nay như giao thông hay quá tải về hạ tầng, giãn dân đô thị”, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nhấn mạnh.

Thứ tư là về tài chính và đầu tư. Dự thảo Luật cũng đưa ra các cơ chế để Hà Nội được phép giữ lại một phần của phần tăng thu, chủ động quyết định các dự án lớn, giúp Thủ đô rút ngắn đáng kể các quy trình và không bị phụ thuộc quá nhiều vào các tầng nấc trung gian ở cấp trên, giúp cho việc tăng tốc phát triển cũng như sử dụng nguồn lực một cách có hiệu quả.

“Tôi nghĩ rằng điểm tích cực lớn nhất trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này đẩy mạnh phân quyền kèm theo các quy định liên quan đến trách nhiệm. Đặc biệt, các quyết định mà TP đưa ra sẽ gần dân hơn, sát dân hơn, đáp ứng kịp thời các nhu cầu phát triển của Thủ đô”, bà Nguyễn Phương Thủy nói.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cũng nhấn mạnh, cùng với các quy định về phân quyền, trong dự thảo Luật cũng đã có các quy định liên quan đến việc kiểm soát quyền lực.

Theo đó, dự thảo Luật đã có các cơ chế kiểm soát đa tầng từ giám sát, kiểm tra của Quốc hội đến Chính phủ cũng như giám sát xã hội từ phía người dân; các quy định liên quan đến công khai, minh bạch quy trình thủ tục cũng như trách nhiệm giải trình của các cơ quan thực thi chính sách.

“Ở góc độ của cơ quan thẩm tra, chúng tôi đánh giá rất cao góc tiếp cận như vậy. Tuy nhiên, chúng tôi cũng mong muốn dự thảo Luật sẽ đầu tư nhiều hơn nữa về các nội dung này, để các cơ chế về kiểm tra, kiểm soát quyền lực, cơ chế giải trình được cụ thể hơn và tính khả thi cao hơn”, bà Nguyễn Phương Thủy cho hay.

Nêu cụ thể, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cho rằng, các quy định về phân quyền trong Luật cần phải đủ rõ và đủ cụ thể. Quá trình thực thi cũng phải nhấn mạnh yêu cầu về 6 rõ là rõ người, rõ việc, rõ quy trình trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả sản phẩm và rõ hiệu quả để giúp việc kiểm tra, giám sát và đánh giá được cụ thể, dễ dàng hơn.

Đồng thời, cũng cần tăng cường hơn nữa các cơ chế về công khai, minh bạch một cách thực chất, đề cao trách nhiệm giải trình không chỉ trong quá trình xây dựng, ban hành các chính sách mà cả trong quá trình thực thi, triển khai các cơ chế, chính sách đã được Luật quy định hoặc TP sẽ quy định tiếp theo và có các cơ chế can thiệp kịp thời khi cần thiết để đảm bảo việc phân quyền đi đúng hướng.

“Tóm lại, trong dự thảo Luật Thủ đô lần này, nội dung phân quyền là một bước phát triển rất lớn. Nhưng để phát huy hiệu quả thì phân quyền phải đi kèm với kiểm soát quyền lực và bảo đảm việc thực thi phải rõ ràng. Làm tốt yêu cầu này sẽ tạo sự vững tin cho đại biểu Quốc hội khi bấm nút biểu quyết thông qua Luật cũng như tạo sự an tâm cho các cán bộ của chính TP Hà Nội khi tổ chức triển khai thực thi các quyền lực mình được giao”, bà Nguyễn Phương Thủy nhấn mạnh.

Tạo không gian cho kiến tạo phát triển

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là trao quyền cho Hà Nội thí điểm các cơ chế, chính sách mới, thậm chí khác với một số quy định hiện hành trong hệ thống pháp luật.

Bà Nguyễn Phương Thủy đánh giá, đây là một điểm rất tiến bộ trong lần sửa đổi Luật lần này, thể hiện tư duy rất mới trong xây dựng và hoàn thiện thể chế.

"Về bản chất, đây là một cách tiếp cận rất hiện đại trong việc xây dựng chính sách, theo đó cho phép thử nghiệm giải pháp một cách có kiểm soát để có thể đánh giá về mặt thực tiễn nhằm rút kinh nghiệm, tiến hành hoàn thiện dần dần, thay vì phải chờ ban hành đầy đủ các pháp luật và thực hiện đồng loạt luôn", bà Nguyễn Phương Thủy nói.

Hiện tại, chúng ta cũng đã có một số nghị quyết của Quốc hội cho phép thí điểm các cơ chế, chính sách đối với một số địa phương hoặc trong một số lĩnh vực cụ thể. Tuy nhiên những nghị quyết này phải do Quốc hội ban hành. Do đó, thời gian để ban hành sẽ kéo dài hơn, bởi vì phải qua rất nhiều khâu, thủ tục khác nhau.

Điều quan trọng nhất là khi triển khai, nếu thấy có những vấn đề cần phải điều chỉnh thì sẽ rất phức tạp bởi vì phải báo cáo lại Quốc hội theo trình tự để sửa đổi các nghị quyết thí điểm đã ban hành. Điều này khiến cho các chính sách đôi khi không bảo đảm tính linh hoạt và không đáp ứng kịp thời những yêu cầu của thực tiễn, đặc biệt là thực tiễn lại đang biến đổi rất mạnh như thời gian vừa qua.

“Với thực tế của một đô thị như Hà Nội, luôn đối mặt với những vấn đề rất mới, từ kinh tế tuần hoàn, kinh tế số, giao thông thông minh hay quản trị đô thị theo phương thức tiên tiến, hiện đại…, đều là những vấn đề mới mà chúng ta chưa có thực tiễn. Nhưng nếu cứ áp dụng một cách cứng nhắc việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật như từ trước tới nay chúng ta làm thì sẽ rất chậm và không theo kịp với thực tiễn; đồng thời sẽ bỏ lỡ rất nhiều cơ hội phát triển”, bà Nguyễn Phương Thủy nói.

Trong bối cảnh đó, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cho rằng, cơ chế mới trong dự thảo Luật là trao quyền chủ động hơn cho Hà Nội trong việc tự quyết định những cơ chế, chính sách mang tính thí điểm, khác với quy định của Luật hoặc chưa được pháp luật quy định sẽ rút ngắn thời gian. Từ đó, chính sách có thể đi vào thực tiễn và cho phép điều chỉnh kịp thời trong quá trình thực hiện để đáp ứng yêu cầu phát triển, gần với thực tiễn diễn ra nhanh chóng và khó lường như thời gian vừa qua.

Theo bà Nguyễn Phương Thủy, ý nghĩa cao nhất của việc này là tạo ra một không gian cho việc kiến tạo phát triển. Ở đây là kiến tạo về mặt thể chế. TP được chủ động thử nghiệm các mô hình kinh tế mới, mô hình quản trị mới trong phạm vi, không gian, thời gian được kiểm soát và nếu có hiệu quả thì có thể nhân rộng. Nếu có những vấn đề chưa thực sự phù hợp thì có thể điều chỉnh. Nếu có rủi ro, chúng ta cũng có thể hạn chế được, thay vì áp dụng trên diện rộng. Từ đó sẽ giảm những chi phí cho việc thử và sai. Đây là quá trình mà chúng ta bắt buộc phải trải qua trong quá trình phát triển.

Bà Nguyễn Phương Thủy cũng cho rằng, TP Hà Nội hoàn toàn có đủ cơ sở và điều kiện để thử nghiệm những cơ chế, chính sách mới.

Phân tích, bà Nguyễn Phương Thủy chỉ rõ, Hà Nội là một trung tâm đầu não về chính trị, trung tâm hàng đầu của cả nước về kinh tế, văn hóa, khoa học công nghệ. Ở đây là chỗ có rất nhiều thực tiễn sinh động.

Cùng với đó, Thành ủy, chính quyền cũng như các cơ quan tổ chức ở Hà Nội luôn thể hiện tinh thần đổi mới, sáng tạo, kiến tạo phát triển. TP có nhiều ý tưởng, tư tưởng mới nhưng chưa có đất để triển khai. Do đó, đây chính là cơ chế để tạo không gian cho Hà Nội thử nghiệm những cơ chế, chính sách mới. Và Hà Nội cũng có một đội ngũ cán bộ công chức quản lý, tham mưu có năng lực ngày càng được tăng cường và cũng chuyên nghiệp so với các địa phương khác.

Một mặt rất quan trọng nữa là Hà Nội là Thủ đô nên rất gần các cơ quan Trung ương. Do đó cũng đồng thời chịu sự giám sát thường xuyên của các cơ quan Trung ương. Và đây cũng là nơi được người dân, dư luận xã hội hết sức quan tâm, theo dõi sát sao, thường xuyên. Đây chính là những điều kiện rất quan trọng cho việc thí điểm các cơ chế, chính sách được triển khai một cách bài bản, có trách nhiệm và có kiểm soát.

“Nếu được thiết kế và thực hiện hiệu quả, cơ chế thí điểm này không chỉ giúp Hà Nội phát triển nhanh hơn, bền vững hơn, mà còn là cơ sở thực tiễn, là nguồn tham khảo quan trọng giúp Quốc hội, giúp các cơ quan ở Trung ương tiếp tục hoàn thiện các chính sách pháp luật áp dụng trong phạm vi cả nước nói chung.

Minh Khôi