Luật Thi hành án dân sự 2025 tạo đột phá cho hoạt động thi hành án

Tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, Luật Thi hành án dân sự (THADS) 2025 đã được thông qua, chính thức có hiệu lực từ ngày 1-7-2026.

Đây là lần sửa đổi, bổ sung lớn đầu tiên sau 17 năm thi hành Luật THADS 2008. Luật mới được đánh giá là đã thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp, khắc phục những bất cập phát sinh trong nhiều năm qua, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức THA pháp luật.

PV báo Pháp Luật TP.HCM đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Thắng Lợi, Cục trưởng Cục Quản lý THADS (Bộ Tư pháp), để hiểu rõ hơn về vấn đề này.

Lãnh đạo Chính phủ, Bộ Tư pháp, Cục Quản lý thi hành án dân sự và Tập đoàn công nghệ FPT nhấn nút kích hoạt khai trương nền tảng số thi hành án dân sự. Ảnh: LIÊN LÊ

Tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả hoạt động

. Phóng viên: Thưa Cục trưởng, Luật THADS 2025 vừa được Quốc hội thông qua có những điểm mới nào đáng chú ý?

+ Ông Nguyễn Thắng Lợi: Luật THADS 2025 thể hiện nỗ lực tinh gọn bộ máy và cải cách mạnh mẽ trong công tác THADS. Luật mới gồm 5 chương, 116 điều (giảm 4 chương và 64 điều so với luật năm 2008). Những quy định mới có thể khái quát thành bảy nhóm nội dung chính.

Thứ nhất, về mô hình tổ chức, hệ thống THADS được tổ chức thống nhất một cấp từ trung ương đến địa phương, có các phòng THADS khu vực trực thuộc cơ quan THADS cấp tỉnh. Đặc biệt, trưởng phòng THADS khu vực được bổ nhiệm là chấp hành viên trưởng, một chức danh tư pháp mới, giúp chỉ đạo nghiệp vụ và phối hợp hiệu quả với các cơ quan tố tụng trên địa bàn.

Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số. Các quy định mới cho phép công nhận giá trị pháp lý của văn bản, tài liệu cũng như trình tự, thủ tục được thực hiện trên môi trường điện tử…

Thứ ba, luật mới được sửa đổi theo hướng đơn giản hóa, rút ngắn thời gian giải quyết và tiết kiệm chi phí tổ chức THA nhưng vẫn bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh kiểm tra công tác ứng dụng công nghệ thông tin tại Thi hành án dân sự tỉnh Lào Cai. Ảnh: LIÊN LÊ

Thứ tư, quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương trong lãnh đạo, chỉ đạo công tác THADS tại địa bàn, nhất là vai trò của UBND cấp xã và các cơ quan chuyên môn. Nhấn mạnh trách nhiệm phối hợp, hỗ trợ của các cơ quan, tổ chức liên quan trong hoạt động THADS.

Thứ năm, sửa đổi các quy định theo hướng vật chứng tiếp tục được lưu giữ tại kho của công an, quân đội hoặc cơ quan tiến hành tố tụng cho đến khi bản án có hiệu lực pháp luật. Quy định này giúp tránh việc phải di chuyển vật chứng qua các kho khác nhau, vừa tiết kiệm chi phí, nhân lực, vừa bảo đảm an toàn cho vật chứng.

Thứ sáu, luật đã kế thừa và phát triển chủ trương xã hội hóa một số hoạt động THA đã được đề ra từ trước. Nghị quyết 49 năm 2005 của Bộ Chính trị và Nghị quyết 27 năm 2022 đều nhấn mạnh cần có cơ chế phù hợp để huy động nguồn lực xã hội tham gia công tác THADS.

Thứ bảy, bổ sung quy định về “gửi lại yêu cầu THA” trong trường hợp hết thời hạn hai năm kể từ ngày có quyết định về việc chưa có điều kiện THA và đã xác minh theo quy định mà không có thông tin mới về điều kiện THA của người phải THA. Đây là giải pháp nhằm giảm tình trạng án tồn đọng, xử lý những vụ việc THA kéo dài nhiều năm mà trước đây cơ quan THADS vẫn phải theo dõi, xác minh định kỳ gây lãng phí nguồn lực.

Hai mũi nhọn đột phá: Chuyển đổi số và đơn giản hóa thủ tục

. Trong các nhóm nội dung trên, theo ông, đâu là “chìa khóa” để tạo ra sự chuyển biến rõ nét trong thực tiễn THA thời gian tới?

+ Tôi cho rằng hai mũi nhọn đột phá nhất là chuyển đổi số và đơn giản hóa thủ tục.

Về chuyển đổi số, luật đã thể chế hóa Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, công nhận giá trị pháp lý của các văn bản, tài liệu và quy trình thực hiện hoàn toàn trên môi trường số. Việc thông báo, xác minh hay thanh toán tiền THA đều có thể thực hiện qua phương tiện điện tử. Đáng chú ý, một số quy định về chuyển đổi số sẽ có hiệu lực sớm ngay từ ngày 20-1-2026.

Song song đó, luật lần này cũng chú trọng cải cách thủ tục THA theo tinh thần Nghị quyết 27 năm 2022 là “đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian, giảm thiểu chi phí”. Để thực hiện được điều này, ban soạn thảo đã rà soát rất kỹ lưỡng. Có thể kể đến quy định về việc bổ sung trường hợp chủ động ra quyết định THA đối với “khoản tiền bồi thường cho tổ chức, cá nhân mà cơ quan THADS đã thu và được tuyên trong bản án, quyết định”; giảm thời hạn xác minh lần đầu…

Những thay đổi này sẽ đưa hoạt động THADS cùng tiến vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, nâng cao chất lượng, hiệu quả, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên đương sự, tạo thuận lợi cho cơ quan THADS, chấp hành viên trong quá trình tổ chức THA.

Ông Nguyễn Thắng Lợi, Cục trưởng Cục Quản lý THADS, Bộ Tư pháp.

. Như ông nói, đẩy mạnh chuyển đổi số là một trong những điểm nhấn. Vậy cụ thể người dân, doanh nghiệp sẽ được hưởng lợi ích thiết thực gì, thưa ông?

+ Lợi ích mà người dân được thụ hưởng rất cụ thể và rõ ràng.

Trước hết, ngay cả thời điểm bây giờ, khi Luật THADS 2025 chưa có hiệu lực thì hệ thống THADS đã chủ động thực hiện triển khai chuyển đổi số và đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Trong năm 2025, hệ thống THADS đã kích hoạt, triển khai nền tảng số trong lĩnh vực THADS và sẽ chính thức vận hành đầy đủ các phân hệ phần mềm thống nhất, dùng chung trên toàn quốc ngay sau khi điều khoản luật có hiệu lực từ ngày 20-1-2026.

Với quy mô lớn nhất Bộ Tư pháp, nền tảng này được triển khai trên phạm vi toàn quốc, tại Cục Quản lý THADS, 34 tỉnh, TP và 355 phòng THADS khu vực, với hơn 6.800 người dùng là công chức THADS ở mọi vị trí công tác. Toàn bộ quy trình nghiệp vụ THADS đã được số hóa trên nền tảng này, đồng thời hệ thống cũng bảo đảm an toàn, an ninh thông tin theo quy định.

Với những tiện ích nêu trên, cộng với việc triển khai Luật THADS 2025, lợi ích đầu tiên người dân nhận được đó là sự thuận tiện. Người dân và doanh nghiệp được cung cấp dịch vụ nộp, nhận tiền THA trực tuyến, không còn bị giới hạn bởi không gian, thời gian hay địa lý, có thể thực hiện ngay tại nhà hoặc bất cứ nơi nào. Các thủ tục hành chính cũng được cắt giảm, dễ dàng tra cứu hồ sơ, kết quả THA trên môi trường số thông qua ứng dụng VNeID hoặc cổng dịch vụ công trực tuyến.

Thứ hai là thời gian xử lý và sự chính xác. Theo đó, thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn và chính xác hơn nhờ ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ các khâu nghiệp vụ. Dữ liệu được cập nhật theo thời gian thực, giúp giảm tải đáng kể công tác báo cáo thống kê, đồng thời nâng cao hiệu quả trong điều hành và ra quyết định.

Xã hội hóa hoạt động thi hành án

. Một điểm mới thu hút sự quan tâm của dư luận tại Luật THADS 2025 đó là việc đổi tên thừa phát lại thành thừa hành viên. Việc này có ý nghĩa như thế nào và thẩm quyền của họ thay đổi ra sao, thưa ông?

+ Chủ trương xã hội hóa một số hoạt động THADS được Đảng đề ra từ Nghị quyết 49 năm 2005 và nhấn mạnh tại Nghị quyết 27 năm 2022. Tiếp tục thực hiện định hướng đó, Luật THADS 2025 bổ sung hàng loạt quy định mới về đội ngũ thừa hành viên (tức thừa phát lại trước đây) và văn phòng THADS (tức văn phòng thừa phát lại trước đây).

Theo đó, luật đổi tên “thừa phát lại” thành “thừa hành viên” và “văn phòng thừa phát lại” thành “văn phòng THADS” để đảm bảo tính phổ thông, dễ hiểu hơn, phù hợp với phạm vi, tính chất hoạt động của tổ chức THADS ngoài nhà nước. Lưu ý rằng chức năng, hoạt động khác của thừa hành viên và văn phòng THADS vẫn giữ như quy định hiện hành về thừa phát lại.

Văn phòng THADS tổ chức THA theo yêu cầu của đương sự, không có thẩm quyền thi hành các vụ việc chủ động (những việc THA chủ động tiếp tục do cơ quan THADS nhà nước đảm nhiệm). Nói cách khác, các văn phòng THADS sẽ không xử lý những vụ việc mà pháp luật yêu cầu cơ quan THA phải chủ động thi hành, những vụ đó vẫn thuộc trách nhiệm của cơ quan THADS nhà nước.

So với Nghị định 08/2020, luật đã mở rộng thêm bốn thẩm quyền quan trọng cho thừa hành viên gồm: Được ra quyết định THA; được đề nghị tòa án xác định, phân chia, xử lý tài sản chung để THA; được yêu cầu tòa án tuyên bố giao dịch vô hiệu và được yêu cầu tòa án giải quyết tranh chấp tài sản THA.

Những thay đổi trên cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong việc huy động nguồn lực xã hội tham gia hỗ trợ công tác THA. Việc đổi tên và mở rộng thẩm quyền cho thừa hành viên cũng sẽ nâng cao tính chuyên nghiệp và hiệu quả của lực lượng này, đồng thời giảm tải gánh nặng cho hệ thống THA nhà nước.

Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được trải nghiệm ứng dụng chuyển đổi số tại Thi hành án dân sự TP.HCM. Ảnh: SONG MAI

Chuyển giao kho vật chứng về Bộ Công an trước 1-7-2028

. Để Luật THADS 2025 sớm đi vào cuộc sống, trong thời gian tới Cục Quản lý THADS sẽ tập trung triển khai những giải pháp, nhiệm vụ trọng tâm gì, thưa ông?

+ Ngay sau khi luật được Quốc hội thông qua, Cục Quản lý THADS đã tham mưu xây dựng kế hoạch triển khai thi hành luật trình Thủ tướng Chính phủ và Bộ Tư pháp phê duyệt. Với khối lượng công việc rất lớn và yêu cầu cao về tiến độ, chất lượng, chúng tôi xác định toàn hệ thống THADS phải nỗ lực, tập trung cao độ để hoàn thành nhiệm vụ. Một số nhiệm vụ trọng tâm mà chúng tôi đã và đang triển khai như:

Quán triệt, tuyên truyền, phổ biến luật và các văn bản hướng dẫn thi hành. Mục tiêu là đảm bảo các nội dung mới được phổ biến kịp thời, đầy đủ đến người dân, cơ quan, tổ chức liên quan, tạo sự đồng thuận khi luật có hiệu lực.

Biên soạn tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ THA theo luật mới. Xây dựng các cẩm nang, bộ tài liệu, bộ câu hỏi - đáp hướng dẫn THADS theo quy định mới.

Dự kiến từ nay đến cuối năm 2026, cục sẽ chủ trì tham mưu ban hành ba nghị định và tám thông tư, thông tư liên tịch hướng dẫn thi hành luật; làm đầu mối phối hợp với các bộ, ngành để ban hành thêm 10 thông tư khác có liên quan.

Đáng chú ý, cục sẽ tiếp tục hoàn thiện và vận hành hiệu quả nền tảng số trong lĩnh vực THADS và cơ sở dữ liệu THADS phục vụ công tác THA. Đây là những nhiệm vụ được triển khai khẩn trương nhằm bảo đảm các quy định về chuyển đổi số của luật mới được thực thi đồng bộ.

Về việc chuyển giao kho vật chứng về Bộ Công an, cục sẽ lập kế hoạch và tổ chức chuyển giao, hoàn thành trước ngày 1-7-2028. Đồng thời, chỉ đạo các đơn vị hoàn tất việc chuyển đổi sang tên gọi thừa hành viên và văn phòng THADS theo luật mới, đảm bảo hoàn thành trước ngày 1-7-2027.

Có thể nói, khối lượng công việc triển khai Luật THADS 2025 là rất lớn. Tuy nhiên, với sự quyết tâm của tập thể lãnh đạo và đội ngũ công chức toàn hệ thống THADS, chúng tôi tin tưởng sẽ hoàn thành đúng tiến độ, đưa luật sớm đi vào cuộc sống. Qua đó, tạo ra bước chuyển biến mạnh mẽ, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác THADS, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn mới.

. Xin cảm ơn ông!

Bị hại trong vụ Alibaba làm việc với chấp hành viên. Ảnh: CẨM TÚ

SONG MAI thực hiện