Luật Hộ tịch (sửa đổi): Bảo đảm khả thi, thuận lợi cho người dân

Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng Cil Bri phát biểu. (Ảnh: Văn Điệp/TTXVN)

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, ngày 11/4, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi). Các đại biểu thống nhất cao với sự cần thiết sửa luật, đồng thời đề nghị hoàn thiện theo hướng hiện đại, khả thi, lấy người dân làm trung tâm, trong đó chú trọng hạ tầng số, thẩm quyền đăng ký hộ tịch và bảo đảm tốt hơn quyền nhân thân, quyền trẻ em.

Hạ tầng số và phân cấp phải rõ lộ trình

Đại biểu Cil Bri (Lâm Đồng) cho rằng dự thảo Luật thể hiện tư duy chính sách tiến bộ với các mục tiêu như đăng ký hộ tịch trực tuyến toàn trình, không phụ thuộc địa giới hành chính và liên thông dữ liệu theo thời gian thực. Tuy nhiên, giữa định hướng chính sách và điều kiện thực thi hiện vẫn còn khoảng cách đáng kể.

Theo đại biểu, thực tế cho thấy hệ thống cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử chưa hoàn thiện; việc kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia còn thiếu ổn định, chưa bảo đảm đồng bộ theo thời gian thực. Đặc biệt, hạ tầng kỹ thuật ở cấp cơ sở, nhất là vùng sâu, vùng xa, còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu triển khai dịch vụ trực tuyến toàn trình.

Vì vậy, nếu quy định cứng về đăng ký trực tuyến toàn trình và thực hiện phi địa giới hành chính trong khi điều kiện chưa sẵn sàng, cải cách có thể trở thành điểm nghẽn mới. Đại biểu đề nghị cần quy định rõ lộ trình thực hiện theo từng giai đoạn, phân kỳ theo vùng và điều kiện hạ tầng; xác định tiêu chuẩn kỹ thuật tối thiểu, đồng thời gắn với trách nhiệm đầu tư của Nhà nước.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Quảng Ninh) nhấn mạnh việc xây dựng hệ thống dữ liệu hộ tịch điện tử liên thông với dữ liệu quốc gia là hướng đi đúng, thể hiện tư duy đột phá của dự thảo Luật.

Tuy nhiên, theo đại biểu, cần làm rõ hơn tính pháp lý của dữ liệu sinh, dữ liệu tử từ ngành y tế; cơ chế xác thực và trách nhiệm của cơ quan cung cấp dữ liệu, bởi đây là điều kiện tiên quyết để triển khai đăng ký khai sinh, khai tử chủ động.

Đại biểu đề nghị quy định cụ thể lộ trình triển khai, tiêu chuẩn kỹ thuật và điều kiện bảo đảm vận hành ổn định, tránh phát sinh rủi ro pháp lý và sai lệch thông tin trong quá trình thực hiện.

Liên quan đến thẩm quyền đăng ký hộ tịch, nhiều đại biểu đề nghị tăng tính linh hoạt để tạo thuận lợi tối đa cho người dân.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng Nguyễn Trường Giang phát biểu. Ảnh: Tuấn Anh - TTXVN

Đại biểu Nguyễn Trường Giang (Lâm Đồng) bày tỏ băn khoăn về quy định Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp xã không được ủy quyền ký giấy khai sinh, giấy khai tử và giấy chứng nhận kết hôn.

Theo đại biểu, đây đều là những giấy tờ người dân cần sử dụng kịp thời, đặc biệt giấy chứng tử để thực hiện các thủ tục an táng. Ông đặt vấn đề, nếu Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp xã đi công tác dài ngày thì người dân sẽ giải quyết thủ tục ra sao.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cần cho phép ủy quyền linh hoạt, đặc biệt đối với Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp xã, để bảo đảm quyền lợi và tránh gây phiền hà cho người dân.

“Tôi đề nghị chúng ta phải rất linh hoạt để bảo đảm tạo điều kiện cho người dân,” đại biểu Nguyễn Trường Giang kiến nghị.

Hoàn thiện quyền nhân thân và bảo vệ trẻ em

Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến là quy định về quê quán trong giấy khai sinh.

Đại biểu Trần Văn Tuấn (Bắc Ninh) cho rằng dự thảo Luật vẫn cơ bản giữ quy định hiện hành, theo đó quê quán được xác định theo cha hoặc mẹ theo thỏa thuận, nếu không thỏa thuận được thì theo tập quán. Tuy nhiên, dự thảo mới chỉ quy định cách thức xác định mà chưa làm rõ khái niệm “quê quán.”

Theo đại biểu, đây là thông tin quan trọng trong giấy khai sinh và là dữ liệu cơ bản trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, song hiện chưa có định nghĩa pháp lý rõ ràng cũng như tiêu chí cụ thể để xác định.

Thực tế, khái niệm quê quán hiện còn khá mơ hồ: là nơi sinh, nơi cư trú của cha mẹ hay nơi nhiều thế hệ gia đình gắn bó lâu dài. Việc xác định theo nơi sinh của cha hoặc mẹ cũng phát sinh nhiều bất cập, nhất là trong trường hợp cha mẹ sinh tại nơi học tập, công tác hoặc ở nước ngoài.

Đại biểu cho rằng quy định chung chung dễ dẫn tới thiếu thống nhất trong giấy tờ hộ tịch, thậm chí trong cùng một gia đình, anh chị em ruột có thể có quê quán khác nhau.

Từ đó, đại biểu Trần Văn Tuấn đề nghị bổ sung định nghĩa và tiêu chí cụ thể về quê quán, đồng thời đánh giá lại ý nghĩa và sự cần thiết của việc ghi nhận thông tin này; tham khảo kinh nghiệm quốc tế khi nhiều nước hiện chủ yếu ghi nhận nơi sinh, quốc tịch hoặc nơi cư trú.

Liên quan đến quyền trẻ em, đại biểu Dương Minh Ánh (đoàn thành phố Hà Nội) đề nghị dự thảo Luật bổ sung quy định nhằm bảo đảm quyền lợi của trẻ em trong các gia đình có yếu tố LGBT.

Đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Dương Minh Ánh phát biểu. Ảnh: Văn Điệp - TTXVN

Theo đại biểu, hiện pháp luật chưa cho phép ghi nhận đầy đủ cha, mẹ đối với trẻ em được nuôi dưỡng trong gia đình có hai người cùng giới tính. Trên thực tế, nhiều trẻ có hai người cùng chăm sóc, nuôi dưỡng như cha mẹ nhưng giấy khai sinh chỉ ghi nhận một người, dẫn đến việc người còn lại không có quyền đại diện và địa vị pháp lý rõ ràng.

Đại biểu cho rằng đây là khoảng trống pháp lý đáng quan tâm, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền công dân và quyền trẻ em.

Từ đó, bà đề xuất bổ sung quy định theo hướng thông tin về cha, mẹ trong giấy khai sinh được xác định theo quan hệ pháp lý với trẻ em, không phụ thuộc giới tính; đồng thời cho phép ghi nhận đầy đủ cả hai người trong trường hợp trẻ có hai người cùng giới tính được xác lập quan hệ cha, mẹ, con hợp pháp.

Ngoài ra, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế công nhận người cùng nuôi dưỡng có quyền, nghĩa vụ như cha, mẹ nếu có căn cứ chứng minh việc chăm sóc trẻ ổn định, lâu dài và vì lợi ích tốt nhất của trẻ.

Tiếp thu ý kiến, rà soát chặt chẽ

Giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết cơ quan soạn thảo tiếp thu nhiều ý kiến xác đáng liên quan đến dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi).

Về vấn đề xử lý thông tin hộ tịch của công dân Việt Nam được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền nước ngoài, Bộ trưởng cho biết đây là nội dung cần được xem xét hết sức thận trọng, nhất là trong trường hợp có xung đột pháp luật.

Ông dẫn ví dụ, ở nước ngoài có thể công nhận hôn nhân đồng giới, trong khi pháp luật Việt Nam hiện hành chưa công nhận. Do đó, việc ghi nhận vào sổ hộ tịch cần phải được rà soát kỹ lưỡng, bảo đảm thống nhất với các luật nội dung.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu. Ảnh: Văn Điệp –TTXVN

Theo Bộ trưởng, các vấn đề về quyền nhân thân, hôn nhân gia đình, quốc tịch phải được giải quyết theo luật chuyên ngành như Bộ luật Dân sự, Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Quốc tịch; Luật Hộ tịch chỉ là luật về trình tự, thủ tục.

Về vấn đề ủy quyền, Bộ trưởng cho biết dự thảo Luật hiện quy định Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp xã có thể ủy quyền cho công chức tư pháp – hộ tịch ký một số giấy tờ hộ tịch, trừ ba loại gồm giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn và giấy chứng tử.

Theo Bộ trưởng, giấy khai sinh và giấy chứng nhận kết hôn là những giấy tờ hộ tịch đặc biệt quan trọng, trong đó giấy khai sinh là giấy tờ gốc, nền tảng cho các giấy tờ khác, nên cần bảo đảm tính chặt chẽ và trang trọng.

Riêng đối với giấy chứng tử, cơ quan soạn thảo đã ghi nhận ý kiến đại biểu và dự kiến báo cáo Chính phủ theo hướng cho phép ủy quyền cho công chức ký nhằm tạo thuận lợi trong thực hiện.

Bộ trưởng cũng cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến liên quan đến quy định về quê quán, tích hợp dữ liệu với thẻ căn cước và mối quan hệ với các luật khác trước khi báo cáo Quốc hội tại phiên thông qua dự án luật./.

(Vietnam+)