ĐBQH Dương Minh Ánh (Hà Nội): Xóa 'khoảng trống' pháp lý trong đăng ký khai sinh đối với trẻ em

Bảo đảm quyền đăng ký khai sinh của công dân

Phát biểu tại hội trường, ĐBQH Dương Minh Ánh đánh giá cao sự chuẩn bị công phu, nghiêm túc của Ban soạn thảo đối với dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi). Đại biểu khẳng định, việc sửa đổi Luật nhằm cụ thể hóa chủ trương, đường lối của Đảng, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn đang đặt ra.

ĐBQH Dương Minh Ánh phát biểu thảo luận tại hội trường

Trên cơ sở đó, đại biểu tập trung góp ý vào hai nội dung trọng tâm của dự thảo luật. Trước hết, liên quan đến quy định về đăng ký khai sinh, ĐBQH Dương Minh Ánh chỉ rõ, hiện nay hệ thống pháp luật chưa có quy định "cho phép ghi nhận đầy đủ thông tin cha, mẹ đối với trẻ em trong các gia đình có yếu tố LGBT trong giấy khai sinh của trẻ". Đại biểu dẫn chứng, trong thực tế hiện nay có trẻ em được sinh ra, được nuôi dưỡng trong các gia đình có hai người cùng giới tính đóng vai trò là cha, mẹ. Thế nhưng trong hệ thống pháp luật, các em lại chỉ được công nhận một người trong giấy khai sinh.

"Đây là vấn đề liên quan đến quyền công dân của con người. Một đứa trẻ có hai người chăm sóc, nuôi dưỡng thực tế nhưng giấy khai sinh chỉ ghi nhận một người. Khi có rủi ro xảy ra thì người còn lại không có quyền đại diện, không có địa vị pháp lý rõ ràng với chính đứa trẻ mà mình đang nuôi dưỡng", ĐBQH Dương Minh Ánh phân tích.

Đại biểu cho rằng đây chính là "khoảng trống" pháp lý, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của các bên liên quan trong đó trực tiếp là quyền lợi của trẻ em như quyền được xác nhận về pháp lý người chăm sóc, bảo hộ, quyền thừa kế... Do vậy, nội dung này rất cần được Quốc hội và Chính phủ quan tâm bởi vấn đề đặt ra không phải là tranh luận về mô hình gia đình, mà là chúng ta có bảo đảm đầy đủ quyền lợi hợp pháp của trẻ em hay không?

"Nếu câu trả lời là có, thì chúng ta không thể để tồn tại tình trạng trẻ em có “gia đình thực tế” nhưng lại không có “gia đình pháp lý đầy đủ”. Như vậy là chưa đảm bảo quyền con người theo Hiến pháp quy định và đảm bảo quyền của trẻ em theo Luật trẻ em", ĐBQH Dương Minh Ánh nhấn mạnh.

Trong khi đó, dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) đang trình Quốc hội xem xét có quy định Chính sách của Nhà nước về đăng ký, quản lý hộ tịch tại khoản 2, Điều 5 là “Nhà nước có chính sách tạo điều kiện thuận lợi bảo đảm quyền đăng ký khai sinh cho tất cả trẻ em được sinh ra tại Việt Nam hoặc sinh sống ổn định trên lãnh thổ Việt Nam”. Đại biểu đánh giá đây là một chủ trương rất đúng đắn nhưng trong các quy định cụ thể của dự thảo luật chưa thể hiện rõ được điều này.

Bổ sung cơ chế công nhận người cùng nuôi dưỡng có địa vị pháp lý

Từ những phân tích nêu trên, ĐBQH Dương Minh Ánh đề xuất hướng sửa đổi dự thảo luật như sau. Thứ nhất, đề nghị bổ sung 1 khoản vào Điều 15 của dự thảo luật quy định: “Thông tin về cha, mẹ trong Giấy khai sinh được xác định theo quan hệ pháp lý giữa người đăng ký và trẻ em, không phụ thuộc vào giới tính của người đó". Đồng thời, cho phép “Trường hợp trẻ em có hai người cùng giới tính được xác lập quan hệ cha, mẹ, con hợp pháp theo quy định của pháp luật, thì được ghi nhận đầy đủ cả hai người trong Giấy khai sinh”.

Thứ hai, đại biểu đề xuất cần bổ sung cơ chế công nhận người cùng nuôi dưỡng có địa vị pháp lý. Theo đó, đề nghị bổ sung một điều khoản: “Người không phải là cha hoặc mẹ sinh học nhưng có căn cứ chứng minh việc cùng chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em ổn định, lâu dài và vì lợi ích tốt nhất của trẻ, có thể được cơ quan có thẩm quyền công nhận là người có quyền, nghĩa vụ như cha hoặc mẹ đối với trẻ em. Về trình tự, thủ tục sẽ giao cho Chính phủ quy định”.

Quang cảnh thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi)

Thứ ba, cần bổ sung nguyên tắc bảo vệ quyền trẻ em trong đăng ký hộ tịch. Trong đó, đề nghị ghi rõ: “Việc đăng ký hộ tịch liên quan đến trẻ em phải bảo đảm nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất của trẻ em, không làm phát sinh sự phân biệt đối xử về hoàn cảnh gia đình”.

ĐBQH Dương Minh Ánh cũng đề nghị, Ban soạn thảo bổ sung thêm 1 khoản vào Điều 13 của dự thảo về các hành vi nghiêm cấm, đó là: "Có hành vi phân biệt đối xử về giới trong việc đăng ký hộ tịch”.

Với những đề xuất trên, ĐBQH Dương Minh Ánh cho rằng, có thể không làm thay đổi ngay lập tức chính sách hôn nhân nhưng sẽ bù lấp được khoảng trống pháp lý, bảo vệ quyền trẻ em một cách thực chất và phù hợp với xu hướng tiến bộ của luật pháp quốc tế. "Nếu chúng ta chưa thể đi nhanh trong việc công nhận các quan hệ mới, thì ít nhất, cũng không để trẻ em phải chịu thiệt thòi. Hơn nữa, đây không phải là vấn đề nhạy cảm, mà là vấn đề trách nhiệm của Nhà nước đối với quyền trẻ em, qua đó thể hiện tính nhân văn trong việc thiết kế chính sách của Nhà nước đối với trẻ em", ĐBQH Dương Minh Ánh nhấn mạnh.

Phi Long; Ảnh: Quang Khánh