Lối tắt thành triệu phú USD của dân văn phòng

Năm 2015, Bakari Akil là một sinh viên bỏ học, không có nhà ở và gần như trắng tay. Anh ngủ tại các văn phòng WeWork, trên tàu điện ngầm hoặc trong khu chờ sân bay, đồng thời xem video, nghe podcast và đọc sách tài chính nhằm tìm ra cách làm giàu.

Akil sớm nhận ra mình cần sở hữu một doanh nghiệp, nhưng không biết làm thế nào để mua công ty khi không có vốn. Bước ngoặt đến khi anh đọc một nghiên cứu của Trường Kinh doanh Harvard về “search fund”, mô hình trong đó nhà đầu tư tài trợ cho một cá nhân tìm kiếm, mua lại và trực tiếp điều hành một doanh nghiệp. Akil cảm thấy như vừa khám phá ra một bí mật.

10 năm sau, người đàn ông 37 tuổi đã tham gia mua hai công ty trị giá hàng triệu USD và sở hữu khối tài sản mức bảy chữ số. Anh là một trong nhiều người trẻ chọn mua lại và điều hành doanh nghiệp để làm giàu, theo Wall Street Journal.

Caroline Sabatt mua công ty sửa ống nước rồi sáp nhập với doanh nghiệp do chồng cô thành lập. Ảnh: Claire Russell.

Thay vì làm nhiều năm tại các quỹ đầu tư, họ tự tìm mua các công ty sửa điều hòa, hệ thống ống nước, nhà sản xuất chuyên biệt hoặc những doanh nghiệp gia đình có dòng tiền ổn định. Vốn cho các thương vụ được huy động theo từng trường hợp, từ khoản vay được chính phủ bảo lãnh, quỹ tìm mua doanh nghiệp, quỹ đầu tư, văn phòng gia đình hoặc bạn bè.

Những doanh nghiệp này thường có giá mua thấp, nhưng người mua phải tự tìm công ty, huy động vốn và trực tiếp điều hành. Eli Albrecht, luật sư chuyên tư vấn cho các thương vụ dạng này, ví những người mua doanh nghiệp nhỏ như “những người khai hoang ở miền Tây hoang dã”.

“Họ lên đường mà gần như không có đồng nào trong túi. Nhưng nếu sống sót trở về, có rất nhiều tiền để kiếm”, ông nói.

Lối tắt thành triệu phú

Mô hình huy động vốn để mua và điều hành doanh nghiệp ngày càng phổ biến tại các trường kinh doanh lớn. Nhiều học viên bị thu hút vì có thể tự làm chủ, chủ động thời gian và hưởng lợi trực tiếp khi công ty phát triển.

Xu hướng này cũng tăng lên khi các quỹ đầu tư gặp khó trong việc bán lại doanh nghiệp. Một số nhân sự trung cấp vì thế rời bỏ Phố Wall để tự tìm cơ hội.

Theo Đại học Stanford, 77 quỹ tìm mua doanh nghiệp được huy động trong năm 2025. Số nhóm mua công ty mà không có quỹ cố định cũng tăng gần gấp đôi từ năm 2019, lên khoảng 1.400.

Từng ngủ trên tàu điện ngầm và trong khu chờ sân bay, Bakari Akil mất nhiều năm tìm cách mua doanh nghiệp dù không có vốn. Ảnh: Bakari Akil.

Caroline Sabatt (35 tuổi) là một trong những người lựa chọn con đường này. Sau gần 10 năm phục vụ trong Hải quân Mỹ, cô và chồng theo học tại Harvard. Chồng cô, Nat Sabatt (37 tuổi), sau đó cùng một thợ sửa ống nước thành lập Minuteman Plumbing, Heating & Cooling.

Khi Nat bắt đầu làm việc tại một hãng tư vấn, Caroline tiếp quản doanh nghiệp. “Đột nhiên tôi phải làm việc 15 giờ mỗi ngày cho công ty sửa ống nước này”, cô kể.

Để tăng trưởng nhanh hơn, Caroline quyết định mua một doanh nghiệp cùng ngành bằng khoản vay được Cơ quan Quản lý Doanh nghiệp Nhỏ Mỹ bảo lãnh. Hai vợ chồng phải dùng tài sản cá nhân để bảo đảm khoản vay, Caroline phải mua thêm bảo hiểm nhân thọ. Thương vụ có giá chỉ bằng 1,8 lần lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao.

Sau khi hoàn tất mua lại vào tháng 5/2025, doanh thu của Minuteman tăng gấp đôi, đạt 2,2 triệu USD trong năm đó. Năm nay, công ty dự kiến thu hơn 6 triệu USD và đặt mục tiêu lợi nhuận hoạt động trên 1 triệu USD. Nat sau đó nghỉ việc tư vấn.

Đổi lương cao lấy cổ phần

Rachel McGrath (38 tuổi), cựu kỹ sư dầu khí, cũng rời công việc tư vấn sau khi biết đến quỹ tìm mua doanh nghiệp.

Cô gia nhập Search Fund Accelerator, tổ chức trả cho mỗi “searcher” (người tìm mua doanh nghiệp) khoảng 90.000 USD/năm trong 2 năm và chi trả chi phí tìm kiếm doanh nghiệp. McGrath đã trao đổi với hàng trăm chủ công ty, gửi hơn 20 đề xuất sơ bộ và đến thăm 10 doanh nghiệp.

Tháng 8/2023, cô mua Tower Products, nhà sản xuất hóa chất dùng trong ngành in ấn, rồi trở thành giám đốc điều hành.

“Tôi đã từ bỏ 6 năm tăng lương”, McGrath nói. Đổi lại, cô có thể nhận tới 25% lợi nhuận nếu công ty được bán, dù không phải bỏ vốn cá nhân. Cô cũng không còn phải đi công tác phần lớn thời gian trong tuần và có thể dành buổi sáng cho con gái.

Rachel McGrath trở thành CEO của công ty hóa chất vào năm 2023. Ảnh: Sarah Parker.

Hành trình của Akil lại khó khăn hơn vì anh không có bằng MBA hoặc lý lịch phù hợp với tiêu chuẩn của các quỹ mua doanh nghiệp. Không được tài trợ, anh tự tìm kiếm thương vụ trong suốt 5 năm.

Akil nhiều lần đi xe buýt giá rẻ để gặp nhà đầu tư và tham dự các hội nghị của Harvard. Có lần, anh ngủ trong phòng họp của trường để kịp một cuộc gặp vào sáng hôm sau. Anh từng huy động được 7 triệu USD cho một thương vụ y tế và 6 triệu USD để mua một công ty sản xuất, nhưng cả hai đều thất bại.

“Khi tôi hoàn toàn có thể bỏ cuộc, tôi lại tiếp tục liên hệ với nhiều chủ doanh nghiệp hơn”, Akil kể. Cuối cùng, anh giới thiệu thành công một công ty công nghệ giáo dục cho một nhà đầu tư và nhận khoản phí sáu chữ số. Số tiền này giúp anh tiếp tục tìm kiếm cơ hội.

Năm 2023, Akil mua NYP, một nhà sản xuất bao tải vải bố, với sự hậu thuẫn của Granite Creek Capital Partners. Lần này, anh thực hiện thương vụ với tư cách nhà tài trợ độc lập có cổ phần và một ghế trong hội đồng quản trị.

“Tôi lớn lên ở khu nhà ở xã hội và xung quanh không ai có hơn 5.000 USD trong tài khoản”, Akil chia sẻ về hoàn cảnh của bản thân. Có thể thấy mô hình mua lại doanh nghiệp nhỏ có thể giúp một người ít vốn trở thành triệu phú.

Tuy nhiên, đây không phải con đường dễ dàng. Đằng sau cơ hội làm chủ là nhiều năm tìm kiếm, các khoản vay được bảo lãnh bằng tài sản cá nhân và áp lực trực tiếp điều hành doanh nghiệp.

Như Phương