Lời mời từ rẻo cao

Nghề mây tre đan truyền thống của đồng bào dân tộc Dao - một sản phẩm du lịch thu hút sự quan tâm của du khách (ảnh chụp tại xóm Khuôn Tát, xã Phú Đình).

Bức tranh sơn thủy hữu tình

Những cung đường uốn lượn mềm như dải lụa vắt vào vai núi dẫn dụ du khách đến với các bản làng miền núi, vùng cao của tỉnh Thái Nguyên. Ở đó, thiên nhiên và con người hòa quyện, tạo nên bức tranh sơn thủy hữu tình, với núi chất chồng lên nhau và từng đụn mây bảng lảng trôi về nơi chân trời xa tắp.

Các điểm đến được nhiều du khách tìm về như Di tích lịch sử cấp Quốc gia Đồn Phủ Thông (xã Phủ Thông); Vùng đất mang hình cụ rùa làng chè Phiêng An (xã Bạch Thông); trên độ cao 1.500m so với mực nước biển có cao nguyên Lủng Tráng (xã Phúc Lộc). Ở đó, trên có rừng nguyên sinh, lưng núi có ruộng bậc thang và làng người Dao luôn mở rộng cửa chào đón du khách,

Những điểm đến như thôn Bản Quyên (xã Phú Đình) và các thôn: Pác Ngòi, Bó Lù, Cốc Tộc (xã Ba Bể); thôn Cọn Poỏng (xã Nam Cường); thôn Bản Cuôn, xã Chợ Đồn đều mang nét đẹp riêng với từng nếp nhà sàn nép mình bên sườn núi, gần gũi, thân thiện. Nhiều bản làng của đồng bào các dân tộc thiểu số còn có nghề dệt vải bông, nhuộm chàm tự ngàn đời mang đầy sức mê hoặc.

Hình ảnh vùng cao mang một vẻ đẹp riêng, hùng vĩ và đầy chất thơ. Một không gian mênh mang mở ra cho hành trình khám phá, trải nghiệm. Bắt đầu với cuộc “săn mây” đầy hứng thú, rồi đến một phiên chợ vùng cao được họp trong rộn ràng sắc màu thổ cẩm. Khi đôi chân đã mỏi, ngồi lại bên hiên nhà sàn nghe đồng bào kể cho nghe câu chuyện về “mường trời, mường đất”.

Chính những trải nghiệm ấy đã làm nên sức hút khác biệt hoàn toàn so với các loại hình du lịch đại trà. Minh chứng là ở các vùng có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, mô hình du lịch cộng đồng đã và đang phát huy tiềm năng và thế mạnh sẵn có: Giá trị văn hóa truyền thống; kiến trúc nhà sàn; ẩm thực; lễ hội và nghi lễ văn hóa đang “bước ra” cuộc sống đời thường, trở thành sản phẩm du lịch độc, lạ, hấp dẫn du khách.

“Thổi hồn” vào di sản

Hiện nay, trên toàn tỉnh có gần 1.200 di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh; 336 lễ hội; 709 di sản văn hóa phi vật thể. Một “kho báu” khổng lồ tạo nền tảng vững chắc cho ngành du lịch phát triển. Đó cũng là một nhịp cầu nối giữa quá khứ với hiện tại; giữa cộng đồng người dân bản địa với du khách.

Thôn Bó Lù (xã Ba Bể) là một điểm đến thu hút đông đảo du khách trong nước, quốc tế.

Thực tế mình chứng: Thông qua các hoạt động giới thiệu, trình diễn và trải nghiệm, di sản văn hóa được “thổi hồn”, trở nên gần gũi, sống động hơn. Nếu như trước đây di sản văn hóa của đồng bào các dân tộc được “gói ghém” trong tộc người bản địa, thì những năm gần đây được lan tỏa rộng rãi trong xã hội. Du khách mang câu chuyện ấy trở về và kể lại cho người thân cùng nghe.

Trong kho tàng di sản văn hóa phi vật thể, nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống của đồng bào các dân tộc tỉnh Thái Nguyên được gìn giữ, trao truyền, phát huy giá trị, như: Rối cạn Thẩm Rộc của người Tày; lễ hội Cầu mùa của người Sán Chí; hát soọng cô của người Sán Dìu; múa tắc xình của người Sán Chay; lễ hội Gầu Tào và tiếng khèn của người Mông...

Cùng với nét đẹp văn hóa tinh thần, ở các khu vực miền núi, vùng cao của tỉnh Thái Nguyên còn có những điểm đến thu hút được sự quan tâm của nhiều du khách. Khi chùa Thạch Long, xã Tân Kỳ mang vẻ đẹp linh thiêng giữa núi rừng Việt Bắc, thì rừng trúc Yến Dương, xã Thượng Minh mang lại một không gian xanh mát, không khí trong lành và sự bình yên của những bản làng đồng bào dân tộc Dao.

Rồi ở thôn Lùng Phặc, xã Cao Minh, nơi đồng bào dân tộc Mông sinh sống được du khách biết đến bởi lễ hội Mù Là. Độc lạ ở miền núi, vùng cao còn có phiên chợ bò ở xã Nghiên Loan được họp vào các ngày mùng 3 và mùng 8 âm lịch hằng tháng. Và nữa là chợ tình Xuân Dương, lễ hội độc đáo của đồng bào dân tộc Nùng ở xã Xuân Dương - Lễ hội tôn vinh tình yêu vợ chồng thủy chung.

Sự phát triển của du lịch đã tạo điều kiện để các di sản văn hóa được đầu tư, bảo tồn, phát huy giá trị. Hằng năm tỉnh Thái Nguyên đã dành nhiều nguồn lực cho công tác bảo tồn, khôi phục, tôn tạo, phục dựng các di tích lịch sử và di sản văn hóa phi vật thể. Nhờ đó nhiều di sản văn hóa được phục dựng, gìn giữ và lan tỏa trong đời sống. Nhờ được Nhà nước hỗ trợ, nhiều mô hình du lịch cộng đồng hình thành, phát triển.

Điển hình trong những năm gần đây có thôn Nà Tuồng (xã Na Rì) và thôn Khâu Đấng (xã Bằng Thành). Đồng bào các dân tộc đã đầu tư sửa chữa nhà sàn, phục dựng nghề truyền thống, thành lập câu lạc bộ văn nghệ để biểu diễn phục vụ du khách.

Từ phát huy đúng giá trị di sản văn hóa, những rẻo đất miền núi, vùng cao của Thái Nguyên đang “cựa mình thức dậy” bằng phát triển du lịch. Nhờ có thêm thu nhập từ làm du lịch, diện mạo nhiều thôn bản thay đổi nhanh chóng, du khách trong nước, quốc tế vượt đèo dốc về với thôn bản trải nghiệm cuộc sống cùng đồng bào các dân tộc, thăm các khu, điểm đến và thưởng thức măng đắng, rau rừng. Để khi chia tay cứ bịn rịn với câu hát lưng trời và hẹn ngày cùng người thân trở lại.

Ngọc Chuẩn