Lo 'chảy máu chất xám' khi đưa lao động ra nước ngoài, Bộ trưởng Nội vụ nêu giải pháp

Chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực cho các ngành nghề trọng điểm

Sáng 10/8, giải trình trước Quốc hội về dự Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết cơ quan soạn thảo đã tiếp nhận nhiều ý kiến của ĐBQH qua thảo luận tổ, thảo luận tại hội trường và trao đổi trực tiếp.

Theo Bộ trưởng, vấn đề ĐBQH đặc biệt quan tâm là đưa lao động kỹ thuật trình độ cao, chuyên gia ra nước ngoài nhưng lại ảnh hưởng đến chất lượng lao động, việc làm trong nước và "chảy máu chất xám". Đây là mối quan tâm xác đáng.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải (Ảnh: Media Quốc hội).

Theo Bộ trưởng, trong quá trình tiếp thu, cơ quan soạn thảo đã điều chỉnh theo hướng quy định chung về đưa lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật ở mức độ nhất định. Chuyên môn kỹ thuật ở cấp độ nào, lĩnh vực nào, thị trường nào sẽ tiếp tục được nghiên cứu, có thể quy định tại văn bản của Chính phủ đối với từng trường hợp cụ thể, bảo đảm linh hoạt và chặt chẽ.

Nội dung sửa đổi nhằm thể chế hóa, tạo chìa khóa định hướng phát triển nguồn nhân lực theo chủ trương của Đảng, Nhà nước.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ cho biết, đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài được tận dụng như một kênh đào tạo và phát triển nguồn nhân lực thông qua môi trường làm việc có tính kỷ luật, công nghệ hiện đại, tiên tiến tại các nước phát triển. 

"Trình độ, kỹ năng của người lao động sẽ được tích lũy, nâng cao và trở thành tài sản quý báu khi trở về nước", Bộ trưởng nói.

Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho biết dự thảo thay thế tiêu chí "nghề Việt Nam có ưu thế" bằng "lĩnh vực Nhà nước ưu tiên phát triển".

Theo ông Hải, tiêu chí cũ phản ánh tư duy khai thác lợi thế có sẵn, chủ yếu dựa vào lao động giá rẻ, kỹ năng thấp. Tiêu chí mới chuyển sang tư duy chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực cho các ngành nghề trọng điểm như công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ số, bán dẫn, logistics, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Bộ trưởng nhấn mạnh tư duy mới của dự thảo luật là tập trung phát huy nguồn lao động trở về, trọng tâm là kết nối việc làm phù hợp với kinh nghiệm, kỹ năng người lao động đã tích lũy trong thời gian làm việc ở nước ngoài. Đây là vòng tuần hoàn lao động rất quan trọng.

Về điều kiện cấp giấy phép hoạt động dịch vụ đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến của Quốc hội, rà soát và chuyển các quy định cụ thể liên quan đến trình độ, thủ tục giao Chính phủ quy định tại Nghị định.

Bảo đảm đủ nguồn nhân lực chất lượng cao cho phát triển kinh tế trong nước

Trước đó, tham gia thảo luận, ĐBQH Ngô Trung Thành (đoàn Đắk Lắk) cũng nêu thực tế, hiện nay trong nước không thừa mà có thể còn đang thiếu lao động chất lượng cao, nhất là trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ số, công nghệ cao, năng lượng, y tế, công nghiệp chế tạo...Đây là những lĩnh vực mà nước ta đang đặt nhiều kỳ vọng để tạo động lực tăng trưởng mới. 

Trong bối cảnh đó, theo đại biểu, nếu ưu tiên đưa nhóm lao động này ra nước ngoài một cách chung chung thì có thể dẫn đến tình trạng thiếu lao động chất lượng trong nước.

Đại biểu đề nghị, chỉ nên ưu tiên đưa người lao động đã qua đào tạo và có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao đi làm việc ở nước ngoài khi nguồn nhân lực trong nước đã đáp ứng hoặc vượt nhu cầu, hoặc khi Nhà nước đã xác định rõ việc đưa người đi là để đào tạo, tích lũy kinh nghiệm cho một lĩnh vực chiến lược mà đất nước đang rất cần.

Bày tỏ băn khoăn đối với quy định "ưu tiên đưa người lao động đã qua đào tạo và có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao đi làm việc ở nước ngoài" có thể làm suy giảm tính hấp dẫn của môi trường đầu tư trong nước. 

ĐBQH Trần Văn Lâm (Ảnh: Media Quốc hội).

ĐBQH Trần Văn Lâm (đoàn Bắc Ninh) cho rằng, cần giải quyết hài hòa cả hai yêu cầu: tạo điều kiện để người lao động có nhiều cơ hội việc làm, thu nhập cao hơn ở nước ngoài, nhưng đồng thời phải bảo đảm đủ nguồn nhân lực chất lượng cao cho phát triển kinh tế trong nước; không để cạnh tranh nguồn lao động giữa thị trường trong nước và thị trường quốc tế làm suy giảm sức hấp dẫn của môi trường đầu tư và động lực phát triển của nền kinh tế.

Đại biểu đề nghị sửa quy định tại khoản 1 Điều 4 Luật hiện hành theo hướng "khuyến khích nâng cao chất lượng người lao động tham gia thị trường lao động quốc tế, gắn với chiến lược phát triển nguồn nhân lực quốc gia và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ".

Cùng với đó, cần có cơ chế hiệu quả để thu hút, kết nối và sử dụng người lao động sau khi trở về, để những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm và tác phong lao động tích lũy ở nước ngoài tiếp tục đóng góp cho phát triển đất nước.

Hoàng Thị Bích