'Linh hoạt' với xâm nhập mặn bằng dữ liệu và công nghệ

Linh hoạt theo mặn để giảm rủi ro cho hoạt động sản xuất nông nghiệp bằng dự diệu và công nghệ. Ảnh: Trung Chánh

Tại diễn đàn “Đất nhiễm mặn, chung tay tìm lời giải: Việt Nam và Hà Lan hợp tác về vấn đề xâm nhập mặn”, diễn ra ở thành phố Cần Thơ ngày 21-1, ông Vinod Ahuja, Trưởng đại diện Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hiệp quốc (FAO) tại Việt Nam, cho biết ĐBSCL là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm, đóng góp lớn cho xuất khẩu của Việt Nam. “Nông nghiệp cũng là sinh kế chính của hàng triệu người dân nơi đây”, ông nhấn mạnh.

Tuy nhiên, theo bà Raïssa Marteaux, Tổng Lãnh sự Vương quốc Hà Lan tại TPHCM, ĐBSCL đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn, bao gồm tình trạng xâm nhập mặn gia tăng, biến đổi khí hậu và hạn hán kéo dài.

Ông Vinod Ahuja, cho rằng rủi ro xâm nhập mặn tại ĐBSCL đang diễn ra với tần suất ngày càng cao, không còn là những “cú sốc” hiếm hoi. “Năm 2016, khoảng 160.000 héc ta cây trồng bị thiệt hại do xâm nhập mặn; đến năm 2020, có hàng trăm ngàn héc ta cây trồng đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng”, ông dẫn chứng.

Xâm nhập mặn gây ra những thiệt hại đáng kể cho ngành nông nghiệp, từ suy giảm năng suất, chất lượng nông sản đến chi phí sản xuất tăng cao và nguồn cung biến động. “Mặn làm gia tăng rủi ro trong sản xuất, thị trường và cả rủi ro tín dụng”, ông Vinod Ahuja nói.

Trước những thách thức nêu trên, một số mô hình sản xuất và công nghệ mới đã được thử nghiệm nhằm thích nghi với điều kiện mặn. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là làm sao để mở rộng quy mô áp dụng trên diện rộng.

Theo bà Raïssa Marteaux, việc tăng cường khả năng chống chịu với xâm nhập mặn, cải thiện quản lý nguồn nước, nâng cao năng suất và hoàn thiện hệ thống sau thu hoạch sẽ là những yếu tố then chốt.

Ở góc nhìn khác, ông Vinod Ahuja, cho rằng việc đầu tư hạ tầng để ngăn mặn là cần thiết, song quan trọng hơn là phải chấp nhận thực tế mặn đã và sẽ là một phần của môi trường sản xuất tại ĐBSCL.

“Từ đó, cần một chiến lược quản lý thông minh hơn, dựa trên dữ liệu và công nghệ, như lắp đặt hệ thống cảnh báo sớm độ mặn”, ông Vinod Ahuja nói và cho biết các mô hình thủy văn và công nghệ số có khả năng dự báo mức độ xâm nhập mặn khá chính xác.

Khi thông tin cảnh báo được truyền tải kịp thời đến nông dân, họ có thể chủ động quyết định thời điểm tưới phù hợp, giúp giảm thiệt hại và chi phí đầu vào. “Với các nhà đầu tư, điều này cũng giúp dòng tiền ổn định hơn và rủi ro thấp hơn”, ông Vinod Ahuja cho biết.

Ngoài ra, việc trữ nước ngọt kết hợp vận hành thông minh được xem là nền tảng để nâng cao khả năng phục hồi. “Các hồ chứa cộng đồng, kết nối với hệ thống kênh mương và cơ chế xả nước dựa trên dữ liệu, sẽ góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực của xâm nhập mặn”, ông Vinod Ahuja nói thêm.

Trung Chánh