TP.HCM báo động đỏ hạn mặn 2026: Làm gì để giải cứu nguồn nước?

Trước những dự báo đầy biến động về hiện tượng La Nina và tình trạng xâm nhập mặn đến sớm, UBND TP.HCM vừa ban hành phương án “Phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn phục vụ sản xuất nông nghiệp và dân sinh mùa khô năm 2026 trên địa bàn”. Đây không chỉ là câu chuyện của những con số thủy văn khô khan, mà là một cuộc chiến thực sự nhằm bảo vệ nguồn nước sạch cho hàng triệu người dân, giữ vững mạch sống của các vùng chuyên canh nông nghiệp trọng điểm.

Cuộc chạy đua với thời gian

Lịch sử thiên tai tại TP.HCM cho thấy một thực tế khắc nghiệt: hạn hán và xâm nhập mặn là mối đe dọa nghiêm trọng, chỉ đứng sau bão và lũ lụt. Bước sang năm 2026, các dữ liệu từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia tiếp tục vẽ nên một bức tranh nhiều bất ổn. Hiện tượng El Nino đang chuyển sang trạng thái La Nina, khiến lượng mưa tại khu vực thượng lưu sông Mê Kông được dự báo sụt giảm từ 10–25%.

Năm 2026 này, TP.HCM được dự báo hiện tượng La Nina và tình trạng xâm nhập mặn đến sớm - Ảnh: minh họa

Sự thiếu hụt nguồn nước ngọt từ thượng nguồn được xem như “giấy mời” để nước biển xâm nhập sâu hơn vào hệ thống kênh rạch nội đô. Trước tình thế ngàn cân treo sợi tóc, UBND TP.HCM đã kích hoạt phương án phòng, chống hạn mặn mùa khô năm 2026, huy động toàn bộ hệ thống chính trị vào cuộc nhằm chủ động đánh chặn thiên tai.

Trong cuộc chiến này, hệ thống thủy lợi được xác định là phòng tuyến tiên phong. Thành phố không chọn cách ứng phó thụ động mà tập trung vào chiến lược “ngăn mặn, giữ ngọt”, thông qua tổng lực duy tu, nâng cấp và vận hành hiệu quả hạ tầng thủy lợi hiện có.

Những “điểm nóng” được xác định rõ, tập trung tại các khu vực như xã Hưng Long, Bình Hưng và vùng chuyên canh hoa mai Bình Lợi. Tại đây, hệ thống bờ bao, cống ngăn mặn đang được khẩn trương nạo vét, gia cố, bảo đảm không để nước mặn xâm nhập vào khu vực sản xuất và dân cư. Song song đó, TP.HCM thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ với các hồ chứa chiến lược như Dầu Tiếng và Trị An, chủ động xả nước đẩy mặn, cứu nguy cho vùng hạ du trong những thời điểm căng thẳng nhất.

Không để người dân “khát” giữa mùa khô

Nông nghiệp – lĩnh vực chịu tác động trực tiếp và nặng nề nhất – đang được tái cấu trúc để thích ứng với điều kiện hạn mặn ngày càng gay gắt. Thay vì phụ thuộc vào thời tiết, nông dân TP.HCM được khuyến cáo chuyển đổi cơ cấu cây trồng sang các giống chịu hạn, chịu mặn, đồng thời áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm như tưới nhỏ giọt, phun mưa, nhằm sử dụng hiệu quả từng mét khối nước.

Trong điều kiện khắc nghiệt của mùa khô, các mô hình chăn nuôi tuần hoàn, an toàn sinh học được khuyến khích phát triển. Người chăn nuôi được yêu cầu chủ động giảm mật độ thả nuôi, cải tạo ao đầm, theo dõi sát tình trạng sức khỏe vật nuôi nhằm hạn chế rủi ro dịch bệnh phát sinh do nắng nóng kéo dài. Đây không chỉ là giải pháp tình thế mà còn là định hướng lâu dài, hướng tới nền nông nghiệp thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Giữa những lo toan cho sản xuất, mục tiêu cao nhất của TP.HCM vẫn là bảo đảm an ninh nước sạch cho sinh hoạt người dân. Thứ tự ưu tiên được xác lập rõ ràng: nước sinh hoạt đặt lên hàng đầu, sau đó mới đến các lĩnh vực kinh tế.

Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn (SAWACO) được giao nhiệm vụ đẩy nhanh tiến độ phát triển mạng lưới cấp nước, từng bước xóa bỏ các giải pháp cấp nước tạm thời, hướng tới mục tiêu 100% hộ dân được sử dụng nước sạch ổn định. Đặc biệt, việc quan trắc chặt chẽ chất lượng nước sông Sài Gòn tại Nhà máy nước Tân Hiệp, kết hợp nhịp nhàng với các đợt xả nước đẩy mặn từ thượng nguồn, được xem là “chốt chặn” then chốt nhằm bảo vệ nguồn nước đầu vào.

Bên cạnh đó, yếu tố nhân văn được thể hiện rõ qua các chính sách hỗ trợ, miễn giảm giá nước cho người dân và doanh nghiệp nông nghiệp tại những khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp của xâm nhập mặn.

Chính quyền TP.HCM cũng kêu gọi mỗi hộ gia đình, mỗi cơ sở sản xuất thay đổi thói quen sử dụng nước, nâng cao ý thức tiết kiệm, chống lãng phí và chủ động tích trữ nước ngọt khi điều kiện cho phép.

Mùa khô năm 2026 được dự báo sẽ vô cùng khốc liệt. Tuy nhiên, với sự chủ động từ công tác chỉ đạo, điều hành cho đến sự đồng thuận của người dân, TP.HCM đang từng bước xây dựng kịch bản ứng phó toàn diện. Cuộc chiến với “giặc mặn” không chỉ nhằm bảo vệ giá trị kinh tế, mà còn là minh chứng cho năng lực thích ứng và sức mạnh đoàn kết của một siêu đô thị năng động trước thách thức biến đổi khí hậu.

Hồ Quang