Leonardo da Vinci vẽ 'Bữa tiệc ly'

Tác giả: Joost Keizer, Christina Christoforou

Đây là Leonardo da Vinci

Leonardo da Vinci là một nhà bác học, một con người đa tài mà ngày nay chúng ta thường gọi là “con người Phục Hưng”. Có lúc ông chế tạo khí cụ quân sự, có lúc lại thiết kế công trình xây dựng, và có lúc thì vẽ tranh. Mối quan tâm của ông trải dài từ thực vật học, truyện ngụ ngôn truyền thuyết, cho tới quá trình thai nghén và sinh con. Cuốn sách kể về cuộc đời của thiên tài toàn năng này.

Leonardo da Vinci vẽ 'Bữa tiệc ly'

Nhận đơn đặt hàng lớn, Leonardo da Vinci khắc họa trọn vẹn sự bàng hoàng khi Chúa Jesus tuyên bố kẻ bán Chúa, biến chủ đề quen thuộc thành khung cảnh bùng nổ cảm xúc.

Kiệt tác bích họa Bữa tiệc ly (Bữa tối cuối cùng) do danh họa Leonardo da Vinci vẽ vào khoảng năm 1494-1498. Ảnh: wikipedia.

Có lẽ thông qua Ludovico mà Leonardo đã nhận được đơn đặt hàng lớn nhất của ông cho đến lúc ấy - bức bích họa cho phòng ăn của nhà thờ Santa Maria delle Grazie. Là nhà bảo trợ chính của nhà thờ, Ludovico dùng bữa tại đây hai lần mỗi tuần.

Từ những ghi chép của Leonardo, ta biết được rằng ông đã suy nghĩ nhiều về cách để khắc họa lại chủ đề bữa ăn cuối cùng của Chúa Jesus với các tông đồ (Bữa tiệc ly). Mười ba người ngồi quanh bàn ăn dễ thường là một cảnh tượng tẻ nhạt. Một phiên bản Bữa tiệc ly ở Florence, đặt trong nhà tu Sant’Apollonia, đã sử dụng hiệu ứng nền tranh bằng cẩm thạch để tạo nên kịch tính cảm xúc cho một cảnh tượng vốn dĩ sẽ rất tĩnh lặng.

Nhưng cái mà Leonardo muốn lại là một khung cảnh trong đó kịch tính được biểu lộ qua chính các nhân vật. Ông tập trung vào không khí căng thẳng trong thời khắc Chúa Jesus tiết lộ trong số các tông đồ sẽ có người bán Chúa.

Trong một cuốn sổ tay, Leonardo đã phác thảo “kịch bản” cho bức tranh này. “Một người nói vào tai người bên cạnh, và người này, trong khi ngả về phía người kia dỏng tai lắng nghe, lại cầm con dao trong một tay, tay còn lại cầm một ổ bánh mì đang cắt làm đôi bằng con dao”.

Leonardo rõ ràng đã nhặt nhạnh những yếu tố cho bức Bữa tiệc ly của mình từ cuộc sống thường nhật chốn cung đình. Ông cũng ghi chú mình sẽ vẽ Chúa Jesus giống ai. “Về phần Chúa, Bá tước Giovanni, người đi với Hồng y Mortaro”.

Trước Leonardo, Judas thường được vẽ phía trước bàn ăn, cho thấy rõ ông này là người bán Chúa. Nhưng Leonardo thì đặt tất cả nhân vật đằng sau bàn. Chúa Jesus ở chính giữa, khung cửa sổ quanh đầu như vòng hào quang, thân người Chúa hơi lớn hơn các tông đồ. Chúa là người duy nhất trong căn phòng không chuyển động, chỉ nhìn xuống bàn ăn, miệng hơi mở ra, để thông báo rằng sẽ có kẻ bán Chúa.

Tất cả mọi người đều sốc. Ở bên phải, Matthew, Thaddeus và Simon tranh luận rằng kẻ bán Chúa sẽ là ai. Những người khác quay sang hỏi: “Thưa Thầy, có phải là tôi không?” Họ nghi kị lẫn nhau, thậm chí nghi ngờ chính mình. Ở bên phải Chúa, Judas bắt đầu nhúng tay vào chiếc đĩa giữa hai người, vừa ngay trước lúc Chúa nói: “Kẻ nhúng ngón tay vào cùng đĩa với ta cũng là kẻ sẽ nộp ta.”

Joost Keizer, Christina Christoforou

Đông A và NXB Dân Trí